Να παραιτηθεί από τα όργανα του κόμματος, ήταν η πιο ήπια θέση που ειπώθηκε, γι’ όσα δήλωσε ο Νίκος Χριστοδουλάκης για την ύπαρξη και άλλου δρόμου πέραν του μνημονιακού. Δεν μπορεί σου λέει ο πρόεδρος του Επιστημονικού Οργάνου του κόμματος να λέει πράγματα αντίθετα από τις αποφάσεις του. Τρέμω όταν ακούω κάτι τέτοια ακόμη και από επιστήμονες που δευτερευόντως είναι και πολιτικοί. Με την ίδια λογική δικαιώνεις το «Έχασες τις εκλογές; Μιλιά μέχρι τις επόμενες». Πάμε λίγο πριν. Στις αρχές Ιουνίου στελέχη του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ της Πάτρας οργάνωσαν μια ημερίδα για το μέλλον της Κεντροαριστεράς. Είναι αλήθεια σ’ αυτήν συμμετείχαν και κάποια –όχι όλα- φθαρμένα πρόσωπα, αλλά αυτό είναι άσχετο. Αμέσως υπήρξαν φωνές που ζητούσαν τη διαγραφή των διοργανωτών.
Κάθε φορά που σε κάποιο από τα λεγόμενα συστημικά κόμματα εκφράζονται διαφωνίες απέναντι στην κεντρική γραμμή του κόμματος και της ηγεσίας, δίνουν και παίρνουν οι κατηγορίες για καλλιέργεια κλίματος «εσωστρέφειας». Αυτές οι φωνές ισχυρίζονται πως οι διαφωνίες είναι θεμιτές, αρκεί να εκφράζονται εντός των οργάνων. Μέσα στο μαντρί όλα επιτρέπονται, έξω όλα απαγορεύονται. Στο ΚΚΕ δεν θα το φαντάζονταν, ούτε στα καλύτερα όνειρά τους, πως όλα τ’ άλλα κόμματα θα γινόντουσαν λενινιστικά, αποδεχόμενα ασμένως την αρχή του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Δεν θα το φαντάζονταν πόση απήχηση έχει η γραμμή το κόμμα έχει πάντα δίκιο. Αλλά και η καθολική Εκκλησία πρέπει να είναι ικανοποιημένη. Όταν αρχίζει το Κονκλάβιο ακούγεται μια φωνή να λέει «extra omnes» (έξω όλοι), έτσι και εδώ στα κόμματα ακούγεται μια φωνή που λέει «όλα μόνο εδώ μέσα». Δεν μας χρειάζεται η κοινωνία. Ας την καταργήσουμε, όπως θα παραφράζαμε τον Μπρέχτ. Πουθενά αλλού δεν φαίνεται πιο καθαρά η παρακμή του θεσμού του κόμματος απ’ όσο σ’ αυτή την κατάσταση, όπου το κόμμα και η νίκη του μετατρέπεται σ’ αυτοσκοπό, όπου η κομματική φωνή τίθεται πάνω από την ατομική και πολλές φορές και από την επιστημονική. Να το αποδεχτούμε. Κόμματα καθαρώς ιδεολογικά που αδιαφορούν για την εξουσία, δεν υπάρχουν από τις αρχές του 20ου αιώνα. Αυτά τα κόμματα λόγω της αύξησης της δύναμης των μεσοστρωμάτων και της μείωσης της δύναμης των αστικών και εργατικών τάξεων επέλεξαν να εγκαταλείψουν τις ιδέες τους για να γίνουν μαζικά, στη συνέχεια εγκατέλειψαν και αυτή τη μαζικότητα-πολυσυλλεκτικότητα που ακόμη έδινε ταξικά σήματα, για να γίνουν κόμματα-καρτέλ ή κόμματα σουπερμάρκετ, όπου καμία ταξική εκπροσώπηση δεν αναγνωρίζεται. Σήμερα με τη μετάβαση στη λεγόμενη «εκλογή από τη βάση» η κρίση των κομματικών συστημάτων βαθαίνει ακόμη περισσότερο. Από τα κόμματα-καρτέλ και τα κόμματα σουπερμάρκετ μεταβήκαμε στα μετακόμματα. Η επιβίωση αυτών των κομμάτων βρίσκεται στη συσπείρωση γύρω από την ηγεσία, αφού πλέον δεν υπάρχουν μεσολαβητικοί κρίκοι. Και γι’ αυτό υπάρχουν πάντα πρόθυμοι. Είναι αυτοί που ήταν και με την προηγούμενη ηγεσία και θα είναι και με την επόμενη, όταν φύγει η σημερινή. Είναι αυτοί που ωρύονται πως οι διαφωνίες πρέπει να εκφράζονται μέσα στα κόμματα, αλλά εννοούν πως στα κόμματα, δεν πρέπει να υπάρχουν διαφωνίες. Αλλά είναι και οι «ηττημένοι» που απαξιώνουν με απολιτικό τρόπο τον νικητή ηγέτη. Ποια όμως μπορεί να είναι τα όργανα στα οποία δήθεν επιτρέπεται η διαφωνία, όταν μεταξύ του ηγέτη και των «μελών και φίλων», λόγω ακριβώς αυτής της εκλογής από μια ρευστή βάση, δεν υπάρχουν διαμεσολαβητικοί θεσμοί; Αυτά τα κόμματα για να αντιμετωπίσουν την αποδυνάμωσή τους ισχυροποιούν την εκτελεστική τους εξουσία (προεδροποίηση) και μεγιστοποιούν την εξάρτησή τους από τα ΜΜΕ, τα οποία είναι οι καλοί αγωγοί της μόνης «δέσμης ιδεών» που επιτρέπεται και αφορά την καθαγιασμένη εικόνα του εκάστοτε ηγέτη. Οι διαφωνίες βαπτίζονται «εσωστρέφεια». Και όσο περισσότερο προεδροκεντρικά γίνονται αυτά, τόσο και πιο πολύ κάποιοι «ομνύουν» και κάποιοι άλλοι απαξιώνουν την εκάστοτε ηγεσία. Επικρατεί πόλωση και όχι διάλογος και κίνηση ιδεών. Αυτός ο φαύλος κύκλος διαιωνίζει την κρίση του κόμματος ως θεσμού. Οι πολίτες όμως αξίζουν καλύτερα κόμματα που δεν θα βαπτίζουν εσωστρέφεια την κίνηση των ιδεών.
ΥΓ. Με βάση τη λογική που λέει πως αν είσαι επικεφαλής Επιστημονικού Ινστιτούτου ενός κόμματος δεν δικαιούσαι να λες την επιστημονική σου γνώμη, ακόμη και λάθος να είναι αυτή, όταν διετέλεσα επιστημονικός διευθυντής στα Επιστημονικά Ιδρύματα του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ, στόμα θα μπορούσα να έχω, μιλιά όμως όχι. Ευτυχώς δεν ίσχυσε αυτό και είχα και διαφορετικό στόμα από το κόμμα και διαφορετική μιλιά. Και στα δυο κόμματα. Και όταν δεν μου επετράπη αυτό, παραιτήθηκα.
(Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι δρ κοινωνιολογίας, συγγραφέας)
