Η κατοχή του 37% του νησιού μετά την τουρκική εισβολή του 1974, καθορίζει την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και επηρεάζει την γεωπολιτική της περιοχής, την σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη. Μετά την εισβολή 200.000 Ελληνοκύπριοι μετακινήθηκαν στο νότιο μέρος και αρκετοί Τουρκοκύπριοι στο βορρά. Το κατεχόμενο μέρος είναι βαθιά στρατωτικοποιημένο, με την παραμονή 34.000 Τούρκων στρατιωτών (τριπλάσιος αριθμός από τους στρατιώτες της Εθνικής Φρουράς) ενώ οι έποικοι από την Τουρκία, διεύρυναν το χάσμα με τους Τουρκοκύπριους, περιέπλεξαν την κατάσταση και δημιούργησαν εμπόδια στο δρόμο της επίλυσης του Κυπριακού.
Την περίοδο 2015-17 δημιουργήθηκαν οι πιο ευνοϊκές συνθήκες για επίλυση ενώ οι ελληνικές θέσεις με την πρωτοβουλία του τότε ΥΠΕΞ Ν. Κοτζιά, είχαν ισχυροποιηθεί με τις τριμερείς συμφωνίες (Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου). Η συνάντηση στο Κραν Μοντανά (2017) έδινε στους Τουρκοκύπριους το 30% των διοικητικών θέσεων μαζί και θέση αντιπροέδρου. Οι Τούρκοι ήθελαν να διατηρήσουν το καθεστώς των εγγυήσεων, οι Έλληνες ήταν αντίθετοι. Σαν αποτέλεσμα, οι Τούρκοι αποχώρησαν και οι συνομιλίες ναυάγησαν.
Η ανακάλυψη των υδρογονανθράκων εξυπηρετεί την ενεργειακή πολιτική της Ευρώπης αλλά και προκαλεί προστριβές για τους δρόμους των αγωγών. Η Τουρκία επιθυμεί όλοι οι αγωγοί να περνούν από το έδαφός της. Ο EastMed αποδεικνύεται ακριβός. Προσφορότερος δρόμος φαίνεται μέσω των δυο αιγυπτιακών σταθμών LNG.
Η ανακάλυψη των υδρογονανθράκων έδωσε νέα ώθηση στη γεωπολιτική της περιοχής, με ότι θετικό ή αρνητικό εμπεριέχει.
Οι δυτικές εταιρείες που ενεπλάκησαν όπως η ιταλική Eni με την γαλλική Total, η αμερικανική ExxonMobil, η αμερικανική Chevron και η κορεατική Kogas, ήταν προφανώς αποτέλεσμα γενικότερων συμβιβασμών.
Οι σχέσεις της Κύπρου με τις κυρίαρχες χώρες, διαφοροποιήθηκαν μετά την κρίση του Ουκρανικού. Η αμερικανική παρουσία διευρύνθηκε και η παραδοσιακή και πολύχρονη ρωσική μειώθηκε. Κύρια κατεύθυνση της κυπριακής κυβέρνησης Χριστοδουλίδη είναι η συνεργασία με την Δύση και το Ισραήλ και η αντιπαράθεση με την ρωσική επιρροή στη περιοχή.
Οι σχέσεις αυτές δίνουν στρατηγικό βάθος στο Ισραήλ και του παρέχουν χώρο λογιστικής υποστήριξης, σε συνεργασία με τις βρετανικές βάσεις στο νησί.
Οι κυρώσεις στην Ρωσία, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, επηρέασαν την οικονομική εξάρτηση της Κύπρου από την Ρωσία λόγω της μείωσης του τουρισμού και των επενδύσεων. Ρωσικά κεφάλαια αποχώρησαν και Ρώσοι πολίτες με ημιμόνιμη κατοικία στη Λεμεσό έφυγαν για το Καζακστάν ή την Ρωσία. Την θέση των Ρώσων πήραν Ουκρανοί πρόσφυγες αλλά χωρίς κεφάλαια και επενδύσεις.
Η Κύπρος με την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη ακολούθησε την πολιτική της Ε.Ε. στα θέματα των κυρώσεων και της μη διαφοροποίησης των συνόρων.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή και κύρια στη Συρία προκάλεσε μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα, το οποίο υποβοηθείται και από τις τουρκοκυπριακές και τουρκικές αρχές.
Η παροχή σπουδαστικής visa σε φοιτητές-μετανάστες, οι οποίοι δεν μπορούν στη συνέχεια να μετακινηθούν στην υπόλοιπη Ευρώπη, κατέστησε την Κύπρο πρώτη αναλογικά ευρωπαϊκή χώρα στον αριθμό των μεταναστών.
Η Ρωσία έχασε την οικονομική της βάση στην Κύπρο αλλά κέρδισε τις στρατιωτικές βάσεις στη Συρία.
Η Κίνα επιθυμεί να ενισχύσει τον χερσαίο και θαλάσσιο Belt and Road για να ανοίξει δρόμους προς την Ευρώπη. Όσο η Κύπρος δεν είναι πρόθυμη βρίσκει συνεργασίες μέσω Τουρκίας.
Σε αντιπαράθεση με τον κινεζικό δρόμο οικοδομείται ο ινδικός διάδρομος The India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEEEC) που προτάθηκε από τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. και θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη ενώ θα παρακάμπτει το Σουέζ. Η Κύπρος είναι σημαντικός κόμβος για τον ινδικό διάδρομο, όμως η ινδική παραγωγή και η γεωπολιτική στις αραβικές χώρες δεν φαίνεται να τον ενισχύουν. Το κενό εκμεταλλεύεται η Τουρκία.
Η τελευταία κρίση στην Μέση Ανατολή προκάλεσε απειλές του ηγέτη της λιβανικής Χεζμπολάχ, Νασράλα, σε περίπτωση που υποστηριχτεί το Ισραήλ από κυπριακό έδαφος. Όμως οι αγγλικές βάσεις είναι κυρίαρχο βρετανικό έδαφος, με αεροδρόμιο και λιμάνι και η κυπριακή κυβέρνηση δεν μπορεί να τα ελέγξει.
Η τουρκική στρατηγική της ‘’Γαλάζιας Πατρίδας’’ και το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο δείχνουν την επιδίωξη της Τουρκίας να αποκόψει την κυπριακή ΑΟΖ από την ελληνική και να κυριαρχήσει στη Ν.Α. Μεσόγειο. Η έλλειψη φυσικού αερίου και πετρελαίου στον τουρκικό χώρο την αναγκάζει να αναζητήσει πηγές στην μακρινή Λιβύη, να εμποδίσει τις διεθνείς συνεργασίες της Κύπρου και να προσεταιρισθεί με την απειλή των φρεγατών της περιοχές της κυπριακής ΑΟΖ.
Το πρόσφατο περιστατικό στην Κάσο δείχνει ότι η Τουρκία δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο για να απαγορεύσει την μεταφορά ενέργειας, ακόμη και ηλεκτρικού ρεύματος, από το Ισραήλ και την Κύπρο στην Ευρώπη, περιορίζοντας την ελληνική κυριαρχία στα 6 ν.μ., μη λαμβάνοντας υπόψη την Συμφωνία για το Δίκαιο της Θάλασσας (που έτσι κι αλλιώς δεν έχει υπογράψει) και που προβλέπει τη δυνατότητα πόντισης καλωδίων μεταφοράς ενέργειας σε ΑΟΖ άλλης χώρας, χωρίς άδεια.
Πριν λίγες μέρες ο Υπ. Ενέργειας της Κύπρου δήλωσε ότι το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας μπορεί να εγκαταλειφθεί αν κριθεί οικονομικά μη βιώσιμο.
Η ελληνική υποχωρητικότητα και το χειρότερο η ελληνική αίτηση άδειας στη συνέχεια δείχνουν ότι οι δηλώσεις Γεραπετρίτη για «κόκκινη γραμμή στα 6 ν.μ.» δεν ήταν τυχαίες ενώ επιβεβαιώνεται η ανοχή για το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο.
Η τουρκική πολιτική έτσι πετυχαίνει να ‘’σαλαμοποιήσει’’ τον θαλάσσιο χώρο που την περιβάλλει, αλλάζοντας την προτεραιότητα που είχε τόσα χρόνια από το Αιγαίο στην Ν.Α. Μεσόγειο. Καταλαβαίνει ότι μια επιδίωξη σε ελληνικά νησιά θα έβρισκε την διεθνή κοινότητα και την ισχυρή ελληνική άμυνα απέναντί της. Η Ν.Α. Μεσόγειος σε αντίθεση είναι ο ασθενής κρίκος, όπου ήδη βρίσκεται στην κατεχόμενη Κύπρο και διεκδικεί θαλάσσιο χώρο με κοιτάσματα.
Τελευταία, μέσω της Συμφωνίας των Αθηνών και των άτυπων συνομιλιών στο Βερολίνο και την Κωνσταντινούπολη που είχαν προηγηθεί, έγινε μείωση των ροών των μεταναστών στο Αιγαίο και στον Έβρο για να διατηρήσει η ελληνική κυβέρνηση την εικόνα του ‘’νόμου και της τάξης’’ στο εσωτερικό της χώρας, παράλληλα όμως αφήνεται μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων της Τουρκίας στην Ν.Α Μεσόγειο.
Η κυπριακή κυβέρνηση βρίσκεται στην ίδια γραμμή πλεύσης, διατηρώντας τις προτεραιότητες στην ενιαία γραμμή της Δύσης. Ξεχνούν όλοι τους ότι το κακό βρήκε την Κύπρο όταν στην Αθήνα και στη Λευκωσία βρίσκονταν τα πλέον πειθήνια όργανα των δυτικών συμφερόντων.
Η παροχή διευκολύνσεων στους Γάλλους, στο αεροδρόμιο της Πάφου και στους Αμερικανούς στο λιμάνι της Λεμεσού δείχνει τον κίνδυνο να γίνει η Κύπρος μια περιοχή βάσεων κάθε ενδιαφερόμενου, όπως είναι το Τζιμπουτί στον κόλπο του Άντεν, όπου έχουν βάσεις από τους Αμερικανούς, Γάλλους, Βρετανούς, Γερμανούς, μέχρι τους Κινέζους.
Η στάση των κυβερνήσεων Ελλάδας και Κύπρου που νομίζουν ότι η παροχή στρατιωτικών διευκολύνσεων σε ξένες χώρες θα φέρει την ασφάλεια, αποδεικνύεται καθημερινά σαν αναποτελεσματική και τουλάχιστον αφελής.
Η παράταση του πολέμου στη Γάζα και η ένταση στη Μ. Ανατολή αυξάνει τις δυτικές πιέσεις για μόνιμη παρουσία στην Κύπρο, πέραν των βρετανικών βάσεων. Η ρωσο-τουρκική συνεργασία και η αντιπαράθεση Ισραήλ-Τουρκίας, κάνει την Κύπρο αναγκαία σαν στρατηγικό βάθος του Ισραήλ και βάση υποστήριξής του.
Η πρόσφατη επαναπροσέγγιση της Ε.Ε. με την Τουρκία για να την αποτρέψει από συνεργασίες με άλλα μπλόκ θα φέρει σε ακόμη δυσκολότερη θέση την Κύπρο. Η Ε.Ε. μπορεί να αποδειχτεί «χωνευτήρι» χωρών με ιδιαιτερότητες όπως η Ουκρανία και η Τουρκία, προκειμένου να τις δελεάσουν και να ενισχύσουν την αδύναμη στρατιωτικά Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία. Το μέγεθος όμως αυτών των χωρών και οι επιδιώξεις τους θα καθορίσουν και την γενικότερη κατεύθυνση της Ευρώπης.
Η ελληνική ‘’εγκατάλειψη’’ της Ν.Α. Μεσογείου και της Κύπρου, στο όνομα κάποιας μελλοντικής οικονομικής συνεργασίας αμοιβαίου οφέλους, αυξάνει τις τουρκικές ορέξεις για περισσότερες διεκδικήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ την οποία απομονώνει από την αντίστοιχη ελληνική. Η υποχωρητικότητα θα δώσει χώρο στη συνέχεια στο Αιγαίο.
Η μετατροπή της Κύπρου σε μεσογειακό «Τζιμπουτί» με πολλές δυτικές διευκολύνσεις μειώνει την κυριαρχία της και απομακρύνει την όποια επίλυση είναι δυνατή.
Η κυβερνητική υποχωρητικότητα από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, μπορεί να παρέχει πρόσκαιρη ‘’ηρεμία’’ και καθησυχασμό των ωφελιμιστικών συναισθημάτων μερίδας του ελληνικού λαού, που πιστεύει στην ‘’ειρήνη με κάθε κόστος’’ αλλά θρέφει τον τουρκικό επεκτατισμό.
Η χρησιμοποίηση της Ελλάδας και της Κύπρου από την Δύση σαν μοχλού πίεσης προς την Τουρκία αυξάνει τις πιθανότητες ελληνο-τουρκικής σύγκρουσης, για ξένα συμφέροντα.
Ο δρόμος της ανεξάρτητης ελληνικής πολιτικής, με βάση την προστασία της εθνικής κυριαρχίας και η αμέριστη υποστήριξη στην Κύπρο, είναι ο συντομότερος δρόμος για την διατήρηση της ειρήνης στη περιοχή.
Ο Ν. Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.
