Λευτέρης Στουκογεώργος: Η διπλή όψη της Μελόνι
Η νικηφόρα εκστρατεία της Μελόνι είχε τις ρίζες της στην ταυτοτική πολιτική. Μόνο το 31% των υποστηρικτών του FdI δήλωσαν σε έρευνα ότι εμπιστεύονται την ΕΕ. Για εκείνη, αυτό μεταφράζεται σε μια λεπτή πράξη εξισορρόπησης. Γι’ αυτό και το «φλερτ» με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Μεταπολεμικά, η μήτρα του φασισμού, που εκπροσωπούσε τους κληρονόμους του Μουσολίνι, ήταν το κόμμα του Αλμιράντε, το Movimento Sociale Italiano-MSI (1946-1995). To MSI είχε ως καλύτερη στιγμή του τις εκλογές του 1972 (8,7%) συνθέτοντας με μοναρχικούς και νεοφασίστες (Ordine Nuovo, Avanguardia Nazionale).
Στη συνέχεια, υπό την καθοδήγηση του Φίνι, ονομάστηκε Εθνική Συμμαχία (Alleanza Nazionale) , συμμετέχοντας ενεργά στους κυβερνητικούς συνασπισμούς του Μπερλουσκόνι (1994-1995, 2001-2005, 2008-2011). Μετά την αποτυχημένη όμως προσπάθεια σύνθεσης νέου κόμματος με τον Μπερλουσκόνι , το κόμμα διαλύθηκε και τα μέλη της σκορπίστηκαν σε διάφορους σχηματισμούς (Lega, FdI, Casapound, Forza Nuova). Ο μπερλουσκονισμός νομιμοποίησε και ξέπλυνε τον ιταλικό φασισμό και είναι βασικός υπεύθυνος για την άνοδο της ακροδεξιάς, πέραν των αδιεξόδων των προοδευτικών κομμάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Δεξιά πολυκατοικία πρώτα κυριάρχησε ο Μπερλουσκόνι, κατόπιν ο Σαλβίνι και τώρα η Μελόνι.
Οι στενές σχέσεις του Στήβ Μπάνον με όλο τον γαλαξία της ιταλικής ακροδεξιάς στόχευσαν στη δημιουργία αξιόπιστης διεθνούς του φασισμού. Η Ιταλία έγινε το παγκόσμιο εργαστήρι της ακροδεξιάς. Η Λέγκα (Lega) του Σαλβίνι και οι Αδελφοί της Ιταλίας (FdI) της Μελόνι ανέλαβαν την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, ενώ οι νεοφασιστικές ομάδες (Forza Nuova του Φιόρε και Casa pound d’Italia του Αντινόλφι ) κινήθηκαν στον βίαιο ακτιβισμό και στην οικοδόμηση νεοφασιστικής θεωρίας. (1)
Fratelli d’ Italia (FdI)
Το 2012 οι Λα Ρούσα (νυν Πρόεδρος της Γερουσίας), Γκροσέτο (νυν Υπουργός Άμυνας) και Μελόνι (νυν Πρωθυπουργός) δημιουργούν το φασιστικό κόμμα Αδελφοί της Ιταλίας. Υπό την ηγεσία της Μελόνι θα πάρει 2% στις εκλογές του 2013. Μέχρι το 2015 το κόμμα Αδελφοί της Ιταλίας-Εθνική Συμμαχία θα διευρυνθεί με στελέχη του Μπερλουσκόνι, της Εθνικής Συμμαχίας του Φίνι αλλά και στελέχη της Λέγκα.
Στις δημοτικές εκλογές της Ρώμης, η Μελόνι, με την παράταξη «Εμείς με τον Σαλβίνι» θα λάβει 20,6%, ενώ το 2017 θα επανεκλεγεί πρόεδρος του κόμματος, που θα πάρει την τελική του μορφή ως «Αδελφοί της Ιταλίας». Στις εκλογές του 2018 θα πάρει 4,4%, υπερψηφίζοντας σε Βουλή και Γερουσία μόνο τις θέσεις της Λέγκα. Μέχρι το 2018 η Μελόνι υποστήριζε την έξοδο από Ευρώ, ενώ μέχρι το 2022 είχε σχέσεις με τον Πούτιν, όπως άλλωστε και ο Σαλβίνι. Στις ευρωεκλογές του 2019 έφτασε το 6,4% και κέρδισε έξι έδρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Τον Σεπτέμβρη του ’22 στις πρόωρες εκλογές η Μελόνι θα λάβει 26% των ψήφων και μαζί με τη Λέγκα του Σαλβίνι και την Φόρτσα Ιτάλια του Μπερλουσκόνι δημιουργούν κοινοβουλευτική πλειοψηφία με 42%, ελέω του τραγικού εκλογικού συστήματος. Η ακροδεξιά εκλέγει Πρωθυπουργό για πρώτη φορά μεταπολεμικά και οι πολιτικές μετοχές της Μελόνι ανεβαίνουν στα ύψη. Η Μελόνι χειρίζεται άψογα τα ΜΜΕ και τα σόσιαλ μίντια, έχει διεθνές δίκτυο υποστήριξης και αλλάζει κάθετα τις πολιτικές της. Ταυτόχρονα , με το ειδικό βάρος της Ιταλίας, γίνεται η ηγέτης της μίας ακροδεξιάς ευρωομάδας, του ECR. Στην άλλη κυριαρχεί η Λεπέν (ID).
Από τον φασισμό στον αντιδραστικό συντηρητισμό
Από την αρχή της ηγεσίας της, η Μελόνι υπογραμμίζει συνεχώς την αντίθεση των «καλών ανθρώπων» έναντι των κακών ελίτ που προδίδουν τα συμφέροντα του έθνους και εναντιώνεται στους γραφειοκράτες των Βρυξελλών. Το 2021 η Μελόνι δήλωνε ότι ο Ντράγκι είναι «νέος δούρειος ίππος της γαλλογερμανικής κατοχής της Ιταλίας». Ως Πρωθυπουργός ακολούθησε όλες τις οικονομικές συνταγές Ντράγκι στις σχέσεις με την ΕΕ. Οι ξένοι και οι διαφορετικοί είναι που υπονομεύουν την ασφάλεια και τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Κατήγγειλε τον εξισλαμισμό της Ιταλίας και της Ευρώπης. Η Μελόνι υπογράμμιζε πάντα την ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα στους Ιταλούς στην πρόσβαση στο κοινωνικό κράτος. Ο σοβινισμός της πρόνοιας είναι μέρος της γενικότερης «κυριαρχικής» έννοιας του κράτους, θέση που υποστηρίζει όλη η ακροδεξιά. Όπως άλλωστε και η «θεωρία υποκατάστασης» του εργατικού δυναμικού με μετανάστες.
Η Μελόνι και το FdI, αυτοπροσδιορίζονται ως «πατριώτες». Στο οικονομικό επίπεδο έδωσε προτεραιότητα στην προστασία της ιταλικής οικονομίας και στο Made in Italy, αλλά με δημόσια ενίσχυση εταιριών που απασχολούν ιταλικό προσωπικό. Κρίσιμο σημείο η υπεράσπιση των συνόρων έναντι των μεταναστών και ειδικά από τις ισλαμικές χώρες. Η Μελόνι υπερασπίστηκε τις κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Πολωνίας στην αντιπαράθεση που είχαν με την ΕΕ για το κράτος δικαίου. Η Μελόνι και το κόμμα της είναι υπέρ της ΕΕ, αλλά με διαφορετική λειτουργία, μια συνομοσπονδία βασισμένη στο ακροδεξιό τρίπτυχο «Θεός, Πατρίδα, Οικογένεια». Επιπλέον, όπως η Πολωνία και η Ουγγαρία, η Μελόνι τάσσεται υπέρ της αποκατάστασης της υπεροχής του ιταλικού νόμου έναντι των ευρωπαϊκών κανόνων. Όπως και η Λεπέν, πιστεύει ότι είναι απαραίτητη μια ριζική αναθεώρηση των συνθηκών. Η ευρωσκεπτικιστική προοπτική είναι κοινή στο κόμμα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), που ηγείται η Μελόνι. Είναι υπέρ του ΝΑΤΟ, της ελεύθερης αγοράς και θιασώτες του Τράμπ. Τον Ιούλιο του 2021, η Μελόνι, με τον Σαλβίνι και άλλους ακροδεξιούς ηγέτες του ECR και του ID υπέγραψαν ένα κοινό μανιφέστο για το μέλλον της Ευρώπης. Το «Μαύρο Μανιφέστο» με μια ξεκάθαρη εθνικιστική προσέγγιση, αναδεικνύει μια αναθεωρητική ανάγνωση της ιστορίας του 20ου αιώνα.
Στο Ουκρανικό η Μελόνι ακολούθησε τις νατοϊκές γραμμές, παρά την κοινή άποψη που έχει με τον Πούτιν για την υποτιθέμενη υπεράσπιση των «παραδοσιακών» και χριστιανικών αξιών της Δύσης.
‘Ομως η Μελόνι επέλεξε να μετριάσει τη σύγκρουση με την ΕΕ, λόγω των 210 δις του Ταμείου Ανάκαμψης για την Ιταλία, αναγνωρίζοντας ότι η επανεκκίνηση της Ιταλίας εξαρτάται ουσιαστικά από την ΕΕ. Έτσι απέφυγε τις αντιευρωπαϊκές προτάσεις που περιέχονται στο «Μαύρο Μανιφέστο» που υπογράφηκε από όλες τις ακροδεξιές δυνάμεις της ΕΕ. Πρόκειται για μια δυτική, αλλά ουσιαστικά αντιευρωπαϊκή θέση, που ελπίζει σε έναν αυτόνομο διεθνή ρόλο για την Ιταλία, αλλά δεν εξηγεί πώς αυτό είναι εφικτό απέναντι σε ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία.
Στο εσωτερικό μέτωπο, στόχος είναι η ριζική αλλαγή του αντιφασιστικού Συντάγματος του 1948 και η απευθείας εκλογή από τους πολίτες του Πρόεδρου της Δημοκρατίας. Συνεπώς υποβαθμίζεται το κοινοβούλιο έναντι της κυβέρνησης. Η Μελόνι έχει διπλή όψη: στο εξωτερικό νατοική και πειθαρχημένη στο ευρωπαϊκό status quo, ενώ ταυτόχρονα έχει αναθεωρητική άποψη για την ΕΕ και την Ιταλία.
«Τηλε-Μελόνι»
Το μοτίβο της πολιτικής καριέρας της Μελόνι ήταν πάντα ο αγώνας της ενάντια στην Ευρώπη και ενάντια στις αξίες της αριστερής κουλτούρας. Στην αφήγησή της, οι προηγούμενες ιταλικές κυβερνήσεις ήταν ανόητοι «που πούλησαν τον εαυτό τους στα συμφέροντα των Γάλλων και των Γερμανών» είτε «ήταν υπηρέτες των Βρυξελλών». «Θέλουμε να βγούμε από το ευρώ», ήταν το μότο της.
Η νικηφόρα εκστρατεία της Μελόνι είχε τις ρίζες της στην ταυτοτική πολιτική. Μόνο το 31% των υποστηρικτών του FdI δήλωσαν σε έρευνα ότι εμπιστεύονται την ΕΕ. Για εκείνη, αυτό μεταφράζεται σε μια λεπτή πράξη εξισορρόπησης. Γι’ αυτό και το «φλερτ» με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η επικοινωνιακή της στρατηγική έχει σχεδιαστεί εν μέρει για να τη βοηθήσει να διατηρήσει την προσεκτική ισορροπία που έχει πετύχει μέχρι τώρα. Η Μελόνι δεν θέλει να κάνει συνεντεύξεις, προτιμά να εκφράζει τις απόψεις της με διαφορετικό τρόπο. «Σημειώσεις από την Τζόρτζια», είναι το όνομα που έχει επιλέξει για τη σειρά των βίντεο της.
Στον κρατικό τηλεοπτικό σταθμό RAI έχει εγκαταστήσει δικούς της ανθρώπους στα κορυφαία κλιμάκια του σταθμού και στα σημαντικότερα πολιτικά σόου. Συζητώντας την «σφαγή» της RAI, δήλωσε ότι θέλει να σπάσει την «ηγεμονία της αριστεράς και να απελευθερώσει την ιταλική κουλτούρα». Από τότε, η RAI χλευάζεται συχνά ως "Tele-Meloni". Υπάρχει επίσης πολύ μικρή κριτική από την ιδιωτική τηλεόραση, με τα περισσότερα κανάλια να ανήκουν στην οικογένεια Μπερλουσκόνι, η οποία χρηματοδοτεί τη Forza Italia, τον εταίρο του συνασπισμού της Μελόνι.
Το πόσο καλά λειτουργεί η προπαγανδιστική μηχανή της μπορεί να φανεί στην πολιτική μετανάστευσης. Ενώ ο αριθμός των μεταναστών που έφτασαν στην Ιταλία σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με την περίοδο Ντράγκι, το θέμα εξαφανίστηκε στα ΜΜΕ. Η Μελόνι κατανοεί ότι η εξτρεμιστική ρητορική δεν είναι ιδιαίτερα αποδεκτή στην Ιταλία, γι’ αυτό η διπλοπροσωπία της.
Η Μελόνι και τα στελέχη των FdΙ, δεμένοι με την «μαύρη κλωστή», έχουν ένα στόχο: να σβήσουν τον ιταλικό αντιφασισμό, εξισώνοντας τους κομμουνιστές του απελευθερωτικού αγώνα με τους ναζιφασίστες και τα εγκλήματα τους, διαγράφοντας το Σύνταγμα της αντιφασιστικής αντίστασης του ‘48. Αναθεωρούν επίσης την περίοδο της στρατηγικής της έντασης, εξομοιώνοντας τους νεοφασίστες με τους κομμουνιστές. Το λογότυπο του κόμματος εξακολουθεί να περιλαμβάνει τη φλόγα από το λογότυπο του MSI, των κληρονόμων του Μουσολίνι. Αλλά η Μελόνι ισχυρίζεται ότι η φλόγα δεν έχει «καμία σχέση με τον φασισμό».
Κλείνω με μια φράση της μεγαλύτερης, εν ζωή, αριστερής διανοούμενης της Ιταλίας, της Luciana Castellina: «Αν πάμε στην ουσία του φασισμού σίγουρα βρίσκουμε την ίδια ουσία με το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο: αδιαφορία για την ανθρωπότητα και συνεπώς αδιαφορία για τις ανισότητες και για την ελευθερία. Εξάλλου, η στενή σχέση μεταξύ οικονομικής εξουσίας και φασισμού δεν είναι μια νέα ανακάλυψη».
(1) Οι Φιόρε και Αντινόλφι ήταν στελέχη της νεοφασιστικής «Τρίτης Θέσης» και κατηγορούμενοι για την σφαγή στο σιδηροδρομικό σταθμό της Bologna (85 νεκροί). Διέφυγαν στο εξωτερικό για να αποφύγουν τη φυλάκιση και επέστρεψαν στα τέλη του 20ου αιώνα. Μια «λεπτή μαύρη γραμμή» σύνδεσε το νεοφασισμό με τις μυστικές υπηρεσίες στην περίοδο της «στρατηγικής της έντασης». Στο εσωτερικό μέτωπο διατήρησαν επαφές με Σαλβίνι και Μελόνι, ενώ η Forza Nuova έχει στενές σχέσεις με τους αντιδραστικούς κύκλους του καθολικισμού και εμπλέκεται διαχρονικά στο διεθνές εμπόριο όπλων, όπως έχει αποδειχθεί από πολλαπλές έρευνες.
(Ο Λευτέρης Στουκογεώργος είναι οικονομολόγος)
