Διανύουμε τον τελευταίο μήνα πριν τις ευρωεκλογές και η υποψήφια της Δεξιάς (EPP), Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν στρίβει το τιμόνι προς την Ακροδεξιά της Μελόνι (ECR). Πρόσφατα, η πρόεδρος της Κομισιόν αρνήθηκε να καταδικάσει τις προεκλογικές επιθέσεις ακροδεξιών σε προοδευτικούς πολίτες. Από την εποχή της Βαϊμάρης ως σήμερα, είναι πολλαπλά τα παραδείγματα όπου η Δεξιά, προκειμένου να έχει την κυβερνητική εξουσία, στηρίζεται στην Ακροδεξιά.
Αλλά είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει στο ανώτατο επίπεδο της ΕΕ (με τον μέχρι τώρα συνήθη συμβιβασμό Δεξιάς-Σοσιαλδημοκρατών). Ο καιροσκοπισμός της Δεξιάς απαντά στις δημοσκοπήσεις, που εδώ και έναν χρόνο δείχνουν μεγάλη άνοδο της Ακροδεξιάς. Με βάση τις τωρινές μετρήσεις (1), οι 720 έδρες κατανέμονται ως εξής: Δεξιά (EPP) 174-183, Σοσιαλδημοκράτες/Σοσιαλιστές (S+D) 139-145, Φιλελεύθεροι (Renew) 81-86, Ακροδεξιά με επικεφαλής την Λεπέν (ID) 82-85, Ακροδεξιά με επικεφαλής την Μελόνι (ECR) 74-86, Πράσινοι (EGP) 43-50, Αριστερά (Left) 31-44, Νεοεισελθόντες/Μη ομαδοποιημένοι 17-18.
Η φον Ντερ Λάινεν ακολούθησε τη στρατηγική του ηγέτη της ευρω-Δεξιάς (Μάνφρεντ Βέμπερ): διαίρει και βασίλευε απέναντι στην Ακροδεξιά. Συμμάχησε με την ομάδα της Μελόνι (ECR), που θα την ψηφίσει, και επιτέθηκε στην ομάδα της Λεπέν (ID). Η Μελόνι παίζει διπλό παιχνίδι, πειθαρχεί πλήρως στο ευρωπαϊκό status quo, όπως άλλωστε και σε ΝΑΤΟ-ΗΠΑ, αλλά, ταυτόχρονα, προσπαθεί να αλλάξει το δημοκρατικό θεσμικό πλαίσιο της Ιταλίας με το «μεταφασιστικό» της σχέδιο. Στο βάθος πεδίου, θα ήθελε να εκπληρώσει το σχέδιο της Μαύρης Διεθνούς για τη διάλυση της ΕΕ, αλλά προτιμάει, ως μεταβατική περίοδο, τη χαλαρή συνομοσπονδία της ΕΕ. Ο Όρμπαν, το ακροδεξιό PiS της Πολωνίας και το ισπανικό φασιστικό Vox είναι οι βασικοί ακόλουθοί της. H Λεπέν ηγείται της ομάδας που περιλαμβάνει το ναζιστικό AfD, τη Lega του Σαλβίνι, το πορτογαλικό Chega και το αυστριακό FPO.
Πλήρης διάψευση των προσδοκιών από την ΟΝΕ
Η αρχιτεκτονική της νομισματικής ένωσης της Ευρώπης στηρίχθηκε σε 3 πυλώνες: τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) με επίκεντρο την ΕΚΤ (και απαγόρευση της χρηματοδότησης των κρατών σε οποιαδήποτε μορφή), την ίδρυση του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος (Ευρώ), που θα γίνει και ψηφιακό, και τη θέσπιση κανόνων σύγκλισης μεταξύ των δημοσίων προϋπολογισμών, με απαγόρευση υπέρβασης του ανώτατου ορίου του 3% στην αναλογία ελλείμματος/ΑΕΠ και του 60% στην αναλογία Δημόσιου χρέους/ΑΕΠ.
Στόχος ήταν η δημιουργία μιας κοινής αγοράς που θα μείωνε τις ανισότητες μεταξύ των εθνικών οικονομιών και των κοινωνικών τάξεων. Βρισκόμαστε μπροστά στην πλήρη διάψευση αυτών των προσδοκιών. Η πραγματικότητα επαλήθευσε την κριτική της Αριστεράς. Η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, ειδικά μετά την κρίση του 2008, ευνόησε την εκτόξευση των ανισοτήτων μεταξύ χωρών και κοινωνικών τάξεων και έθρεψε την άνοδο της ακροδεξιάς. Ακόμα χειρότερα, η οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ μπλοκαρίστηκε από τη νεοφιλελεύθερη πολιτική, χάρη στους κανόνες που επινοήθηκαν για να ευνοήσουν τους πιστωτές (χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, Γερμανία). Αυτή είναι η δυστοπία στην οποία μας οδήγησε το όραμα της πάση θυσία λιτότητας που ενσάρκωσε ο Σόιμπλε.
Ενώ το παγκόσμιο σύστημα βρίσκεται σε πολυκρίση, με γεωπολιτικές και καπιταλιστικές μεταβολές, η ΕΕ περί άλλα τυρβάζει, παρότι είναι η μεγάλη χαμένη. Έτσι, το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (Λιτότητας), που μόλις ξεκίνησε, προβλέπει μια μακρά μεταβατική φάση χαμηλής ανάπτυξης (2) έως το 2028, με κυρίαρχο θέμα τη μείωση του δημόσιου χρέους, που θα αντιμετωπισθεί ολικά μετά τις επερχόμενες γερμανικές, γαλλικές και ιταλικές εκλογές. Όμως, ο στασιμοπληθωρισμός στην ΕΕ είναι ante portas, οδεύουμε στην κοινωνία του 1/3 , το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνει, η ΕΕ χάνει θέσεις στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, κινδυνεύει από κλιματικές καταστροφές, ενώ περιβάλλεται από τον εντεινόμενο πόλεμο στην Ουκρανία, τη σφαγή στη Γάζα και τη σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας για την παγκόσμια κυριαρχία. Το παγκόσμιο σύστημα τείνει σε πολυπολικότητα, αλλά είναι κυρίαρχη ακόμα η επίδραση των τριών υπερδυνάμεων. H μετάβαση σε ένα νέο οικονομικό υπόδειγμα έχει αρχίσει. Το πού θα καταλήξει μένει να φανεί. Πάντως, η συνεχιζόμενη οικονομική αδυναμία της Γερμανίας υποδηλώνει ότι η μακροχρόνια οικονομική ύφεση της ΕΕ δεν θα τελειώσει σύντομα.
Σε αυτή την εποχή των γκραμσιανών «τεράτων» και του ευρωπαϊκού αδιεξόδου ήρθε πρώτα η «απολογία» Ντράγκι, να πει τα αυτονόητα, ότι ο νεοφιλελευθερισμός κατέστρεψε τα 2/3 των λαών και το όποιο ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος. Είπε ότι ήταν λάθος η μακροχρόνια λιτότητα και η μείωση των μισθών, λάθος ο εσωτερικός ανταγωνισμός στην ΕΕ και ότι το πρόβλημα έγκειται στη χαμηλή παραγωγικότητα, στον κατακερματισμό και στην έλλειψη κοινής στρατηγικής. Ο Ντράγκι επί 20 χρόνια υπηρέτησε σε κορυφαίες θέσεις (8 χρόνια στην ΕΚΤ) εφαρμόζοντας τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές που οδήγησαν σε αλματώδη αύξηση των ανισοτήτων, μείωση της δημοκρατίας και έθρεψαν την Ακροδεξιά. Δεν είπε λέξη για τις καταστροφικές ιδιωτικοποιήσεις των πάντων, ούτε για τον γερμανικό μερκαντιλισμό και τους συμμάχους του, που πέτυχε σε βάρος των υπόλοιπων κρατών/μελών. Δεν ακούσαμε, όμως, κανένα σχετικό σχολιασμό ούτε από το νεοφιλελεύθερο στρατόπεδο της Δεξιάς, ούτε από τους κεντροαριστερούς που στήριξαν αυτές τις πολιτικές λιτότητας.
Μετά την «απαλή αυτοκριτική», ο Ντράγκι, ως υπεύθυνος, από την Κομισιόν, για τη σύνταξη της έκθεσης ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, έθεσε το ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης από ΗΠΑ-Κίνα. Πρότεινε τη δημιουργία ενός στρατιωτικό-βιομηχανικού ευρωπαϊκού μπλοκ, με μόχλευση κεφαλαίων και ένταση τεχνολογίας. Αυτό, σύμφωνα με τον Ντράγκι, θα δώσει ώθηση στην ισχνή ευρωπαϊκή ανάπτυξη, θα δημιουργήσει ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και θα ανεβάσει το ειδικό βάρος στην ΕΕ των «κοινών συμφερόντων» στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Στο μοτίβο Ντράγκι φαίνεται ότι εντάσσονται και οι «λεονταρισμοί» Μακρόν (αποστολή στρατού στην Ουκρανία) και άλλων Ευρωπαίων πολιτικών (αντιπυραυλική άμυνα κτλ). Πολιτικά πρόκειται για παιχνίδι φόβου για εκλογικούς σκοπούς, με τελικό αποτέλεσμα την αύξηση της ανασφάλειας των Ευρωπαίων και ιδανικό για την άνοδο της Ακροδεξιάς.
Το σχέδιο Ντράγκι και όσων δυνάμεων ποντάρουν σε αυτό, άμεσα δεν λύνει κανένα πρόβλημα ασφάλειας της ΕΕ. Χρειάζεται 10-20 χρόνια για να πετύχει με κόστος μετρούμενο σε τρις, υπό ιδανικές συνθήκες και με αυταρχική εφαρμογή. Επίσης, η ΕΕ στις τεχνολογικές εξελίξεις (cloud computing, Internet of Things, 6G, Τεχνητή Νοημοσύνη) είναι μακράν πίσω από τις υπερδυνάμεις, όπως και στην καινοτομία. Ποια είναι, άραγε, η θέση της ΕΕ σε αυτή τη νέα φάση της ψηφιακής επανάστασης, όπου νέες μορφές διακυβέρνησης θα δοκιμαστούν και θα καθιερωθούν για την αντιμετώπιση των πολλαπλών προκλήσεων της τεχνολογικής, οικονομικής και πολιτικής μετάβασης;
Ακόμη και η δραστική εθνικοποίηση των βιομηχανιών δεν θα έλυνε το πρόβλημα, γιατί δεν υπάρχει πλέον η βασική ικανότητα έγκαιρης παραγωγής αξιόπιστου αμυντικού εξοπλισμού στην ΕΕ. Επίσης, πόσο ρεαλιστικό είναι να επιτρέψουν το σχέδιο οι ΗΠΑ ή να το στηρίξει τεχνολογικά η Κίνα; Οι ΗΠΑ ακολουθούν πολιτικές προστατευτισμού και επαναφέρουν στρατηγικούς κλάδους εντός χώρας, ενώ με την νομισματική τους πολιτική ελκύουν ξένα κεφάλαια σε βάρος της ΕΕ, αλλά και του Global South. Μόνο η αύξηση της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ ήταν υπερδιπλάσια της ΕΕ στην εικοσαετία. Η Κίνα ελέγχει ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού (από πρώτες ύλες, ενδιάμεσα και τελικά προϊόντα), εστιασμένη, μέσω κρατικών επιχειρήσεων, αλλά και επιδοτήσεων, σε τομείς με υψηλή προστιθέμενη αξία και στις νέες τεχνολογικές εξελίξεις (ειδικά στην «πράσινη» τεχνολογία).
Το ταξίδι του Προέδρου Σι στην Ευρώπη (Γαλλία, Σερβία, Ουγγαρία), ξεκίνησε με τον Μακρόν στο Παρίσι, ενώ πρόσφατα ο Σι είχε συνομιλίες με τον Σολτς στο Πεκίνο, με βασικό επίδικο τις εμπορικές σχέσεις. Η Κίνα ποντάρει σε ευρύτερη συνεργασία με τη Γαλλία, γνωρίζοντας τη βούληση Μακρόν για στρατηγική αυτονομία από την Ουάσιγκτον. Για τον Μακρόν, βασικός στόχος είναι η θωράκιση της γαλλικής οικονομίας, δεδομένου ότι στις εμπορικές σχέσεις της Γαλλίας με το Πεκίνο κατέγραψε έλλειμμα 41 δισ. ευρώ. Γάζα, Ουκρανία, αλλά και Ταϊβάν ήταν ψηλά στην ατζέντα με ευχολόγια και χωρίς αμοιβαίες δεσμεύσεις. Το ταξίδι του Σι σε Σερβία και Ουγγαρία, αφορά τις στρατηγικές κινέζικες επενδύσεις στην περιοχή, που είναι η απόληξη του «θαλάσσιου δρόμου του μεταξιού». Συμπέρασμα: business as usual με γεωπολιτική χροιά.
Η ασφάλεια είναι κεντρικό ζήτημα στο προεκλογικό πρόγραμμα της Δεξιάς αλλά και των Σοσιαλδημοκρατών, σε νατοϊκό πλαίσιο. Οι Πράσινοι επικεντρώνονται στην Πράσινη Συμφωνία. Σοσιαλδημοκράτες, Πράσινοι και μακρονιστές στηρίζουν και την ανάπτυξη ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας εκτός ΝΑΤΟ. Ταυτόχρονα, ζητούν την ενίσχυση του διπλωματικού και πολιτικού ρόλου της ΕΕ στην παγκόσμια σκακιέρα και υποστηρίζουν το διεθνές δίκαιο. Αριστερά και Πράσινοι ζητούν τον έλεγχο και τον αφοπλισμό των πυρηνικών και συμβατικών όπλων και στηρίζουν την Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων. Η Αριστερά απορρίπτει τον πόλεμο ως μέσο επίλυσης διεθνών συγκρούσεων και είναι η μόνη που ζητά μείωση των στρατιωτικών και αύξηση των κοινωνικών δαπανών της ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Η ασφάλεια, όμως, προϋποθέτει την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή και δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς σύγκλιση των οικονομιών, ευρωπαϊκή ολοκλήρωση με μείωση των ανισοτήτων. Αλλά και η Πράσινη Συμφωνία είναι αδύνατον να υλοποιηθεί στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο του αχαλίνωτου κέρδους. Αυτό που χρειάζεται είναι μια συνολική πολιτική που να εξισορροπεί τόσο την οικονομική σταθερότητα όσο και την προστασία του περιβάλλοντος, με τη δημιουργία μιας βιώσιμης, ολοκληρωμένης ιδέας για το μέλλον της Ευρώπης. Ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί ένας τέτοιος στόχος είναι η δημιουργία των ευρύτερων δυνατών κοινωνικοπολιτικών συμμαχιών, μέσω μιας «Κοινωνικής και Πράσινης Συμφωνίας».
(1) https://www.politico.eu/europe-poll-of-polls/european-parliament-election/
https://polls.euronews.com/?view=forecast&menu=latest&loaded-analyses=3&loaded-polls=3&loaded-news=4
https://europeelects.eu/ep2024/
(Ο Λευτέρης Στουκογεώργος είναι οικονομολόγος)
