Τις πρώτες αντιδράσεις της νομικής κοινότητας συγκεντρώνει ο νέος Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, ο οποίος τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από το υπουργείο Δικαιοσύνης στις 9 Σεπτεμβρίου και θα παραμείνει ανοικτός για σχόλια έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2026.
Ήδη από το πρώτο 48ωρο της διαβούλευσης έχουν καταγραφεί παρατηρήσεις που δεν περιορίζονται σε νομοτεχνικές διορθώσεις, αλλά αγγίζουν κρίσιμες επιλογές του νέου πλαισίου: από το πεδίο εφαρμογής της υποχρεωτικής προδικαστικής διαδικασίας και τον ρόλο του διαμεσολαβητή έως τη δικαστική μεσολάβηση και τις νέες ρυθμίσεις για τη διαιτησία.
Μία από τις πρώτες ουσιαστικές ενστάσεις αφορά την υπαγωγή των εργατικών διαφορών στην υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία. Σε σχόλιο που κατατέθηκε στη διαβούλευση ζητείται να προβλεφθεί ρητά η εξαίρεσή τους, με το επιχείρημα ότι ο εργαζόμενος δεν μπορεί να παραιτηθεί από τα εργασιακά δικαιώματά του και, κατά συνέπεια, δεν διαθέτει εξουσία διάθεσης επί του αντικειμένου της σχετικής διαφοράς. Κατά τον συμμετέχοντα στη διαβούευση, η ρητή αναφορά στην εξαίρεση είναι αναγκαία ώστε να μην προκύψουν διαφορετικές ερμηνείες κατά την εφαρμογή του νέου Κώδικα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν, πάντως, οι παρεμβάσεις που ανοίγουν ευρύτερη συζήτηση για την ίδια τη φυσιογνωμία της διαμεσολάβησης και, κυρίως, για το πόσο ενεργός πρέπει να είναι ο ρόλος του διαμεσολαβητή όταν τα μέρη αδυνατούν να καταλήξουν σε συμφωνία.
Σε σχόλιο διατυπώνονται επιφυλάξεις ως προς την αποτελεσματικότητα ενός κατά βάση συναινετικού μοντέλου και προτείνεται η ενίσχυση του παρεμβατικού ρόλου του διαμεσολαβητή. Ειδικότερα, προτείνεται, όταν τα μέρη δηλώνουν ότι δεν μπορούν να συμφωνήσουν, ο διαμεσολαβητής να υποχρεούται να υποβάλλει έγγραφη πρόταση επίλυσης της διαφοράς.
Η πρόταση συνδέεται ευθέως και με τα προσόντα του διαμεσολαβητή. Σύμφωνα με το σκεπτικό της παρέμβασης, για να μπορεί μια τέτοια πρόταση να έχει πραγματικό περιεχόμενο και χρησιμότητα, προϋποτίθεται επαρκής γνώση του επίδικου νομικού ζητήματος. Διαφορετικά, όπως υποστηρίζεται, μία πρόταση επίλυσης που δεν συνοδεύεται από νομικά επιχειρήματα κινδυνεύει να στερείται ουσιαστικού βάρους.
Η ίδια προβληματική επανέρχεται σε παρέμβαση επί άρθρου που αφορά την πρόταση επίλυσης του δικαστή-μεσολαβητή. Εκεί προτείνεται, σε περίπτωση αποτυχίας της απλής διαμεσολάβησης, η διαφορά να οδηγείται υποχρεωτικά σε δικαστική μεσολάβηση. Παράλληλα, εισηγείται να προβλεφθεί υποχρέωση του δικαστή-μεσολαβητή να διατυπώνει έγγραφη και αιτιολογημένη πρόταση επίλυσης, εφόσον τα μέρη δεν καταφέρουν να καταλήξουν σε συμφωνία.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση προχωρεί ένα βήμα παραπέρα, θέτοντας ακόμη και ζήτημα δυνατότητας άσκησης ανακοπής κατά της σχετικής πράξης ή απόφασης. Εφόσον μια τέτοια προσέγγιση υιοθετούνταν, θα μετέβαλλε αισθητά τον ρόλο του δικαστή-μεσολαβητή, ενισχύοντας τον θεσμικό και παρεμβατικό χαρακτήρα του σε σχέση με το κλασικό, αμιγώς συναινετικό μοντέλο της διαμεσολάβησης.
Παρέμβαση καταγράφεται και στο πεδίο της διαιτησίας, αυτή τη φορά επί του άρθρου που απαριθμεί τις διατάξεις που καταργούνται με τον νέο Κώδικα. Στο σχετικό σχόλιο προτείνεται να συμπεριληφθεί στις καταργούμενες διατάξεις και το άρθρο 685 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Ως αιτιολογία προβάλλεται ότι, υπό το νέο καθεστώς, παρέχεται πλέον η δυνατότητα λήψης ασφαλιστικών μέτρων από το διαιτητικό δικαστήριο ακόμη και στο πεδίο της αποκαλούμενης έως σήμερα «εσωτερικής διαιτησίας».
Οι πρώτες αυτές τοποθετήσεις δεν προδικάζουν, ασφαλώς, την κατεύθυνση που θα πάρει η δημόσια διαβούλευση έως την ολοκλήρωσή της στις 24 Σεπτεμβρίου. Δείχνουν, ωστόσο, από τις πρώτες κιόλας 48 ώρες ότι η συζήτηση δεν θα περιοριστεί σε επιμέρους τεχνικές διορθώσεις. Στο επίκεντρο τίθενται ήδη βασικές επιλογές του νέου Κώδικα και, κυρίως, το όριο ανάμεσα στον συναινετικό χαρακτήρα των εναλλακτικών μορφών επίλυσης διαφορών και σε ένα περισσότερο ενεργό, παρεμβατικό μοντέλο διαμεσολάβησης.
