Το ευρωπαϊκό σύστημα rescEU, που δημιουργήθηκε για να στηρίζει τις χώρες όταν οι μεγάλες καταστροφές ξεπερνούν τις εθνικές δυνατότητές τους, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, ο τρόπος με τον οποίο οργανώθηκε και χρηματοδοτήθηκε παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες που πρέπει να διορθωθούν.
Η έκθεση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς η χώρα αποτελεί μία από τις βασικές βάσεις του ευρωπαϊκού στόλου εναέριας δασοπυρόσβεσης. Οι ευρωπαϊκοί σχεδιασμοί προβλέπουν ότι η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Κροατία, θα φιλοξενεί σημαντικό μέρος των πυροσβεστικών αεροσκαφών που μπορούν να επιχειρούν όπου χρειαστεί στην Ευρώπη.
Η δημιουργία του rescEU
Το rescEU δημιουργήθηκε μετά τις μεγάλες φυσικές καταστροφές που έπληξαν την Ευρώπη τα προηγούμενα χρόνια. Σήμερα διαθέτει πυροσβεστικά αεροσκάφη, ελικόπτερα, κινητά νοσοκομεία, ιατρικό εξοπλισμό, γεννήτριες, προσωρινά καταλύματα και άλλο εξοπλισμό που μπορεί να αποσταλεί άμεσα σε μια χώρα που αντιμετωπίζει μεγάλη κρίση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι ανάγκες για τέτοιου είδους βοήθεια έχουν αυξηθεί θεαματικά. Από το 2020 έως το 2024 ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πολιτικής προστασίας ενεργοποιήθηκε 657 φορές, δηλαδή τέσσερις φορές περισσότερες σε σχέση με την προηγούμενη πενταετία. Οι λόγοι είναι οι μεγάλες πυρκαγιές, οι πλημμύρες, η πανδημία, αλλά και ο πόλεμος στην Ουκρανία, που δημιούργησαν νέες ανάγκες σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παρότι το πρόγραμμα χαρακτηρίζεται συνολικά επιτυχημένο, οι ελεγκτές εντοπίζουν αρκετά προβλήματα. Όπως αναφέρουν, σε αρκετές περιπτώσεις η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε πλήρη εικόνα των πραγματικών αναγκών των κρατών-μελών πριν διαθέσει τα κονδύλια. Παράλληλα, η πίεση να απορροφηθούν γρήγορα τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης οδήγησε σε βιαστικές αποφάσεις και σε προσκλήσεις που δεν είχαν σχεδιαστεί όσο καλά θα έπρεπε.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να χρειαστούν μεγάλες αλλαγές στην πορεία. Σε ορισμένα έργα οι αρχικοί προϋπολογισμοί αυξήθηκαν σημαντικά, ενώ αλλού παρουσιάστηκαν καθυστερήσεις στις προμήθειες εξοπλισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα έργα ξεκίνησαν χωρίς να έχουν διευκρινιστεί όλες οι τεχνικές λεπτομέρειες ή χωρίς να υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Θετικό το συμπερασμα των ελεγκτών
Ένα ακόμη πρόβλημα αφορά τη συντήρηση του εξοπλισμού. Οι ελεγκτές διαπιστώνουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φρόντισε να χρηματοδοτήσει την αγορά των μέσων, όμως δεν είχε προβλέψει εγκαίρως τι θα συμβεί μετά τη λήξη των προγραμμάτων. Αυτό σημαίνει ότι υπήρχε αβεβαιότητα για το ποιος θα καλύψει τα έξοδα συντήρησης των αεροσκαφών, του εξοπλισμού και των αποθεμάτων τα επόμενα χρόνια.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι τα κράτη - μέλη δεν συνεργάστηκαν όσο θα μπορούσαν στις κοινές αγορές εξοπλισμού. Αντί να προχωρούν συχνότερα σε κοινές προμήθειες, που θα εξασφάλιζαν χαμηλότερο κόστος και ταχύτερες παραδόσεις, οι περισσότερες χώρες κινήθηκαν ξεχωριστά, χάνοντας σημαντικά πλεονεκτήματα.
Παρά τις αδυναμίες, το τελικό συμπέρασμα των ελεγκτών είναι θετικό. Το rescEU κατάφερε να ανταποκριθεί αποτελεσματικά όταν ζητήθηκε βοήθεια, ενώ προσαρμόστηκε γρήγορα στις νέες κρίσεις που αντιμετώπισε η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Εκεί που χρειάζονται βελτιώσεις είναι κυρίως η καλύτερη προετοιμασία, η ταχύτερη υλοποίηση των έργων και η μείωση της γραφειοκρατίας για τα κράτη-μέλη.
Για την Ελλάδα, τα συμπεράσματα της έκθεσης έχουν ιδιαίτερη σημασία. Με τις δασικές πυρκαγιές να γίνονται κάθε χρόνο πιο δύσκολες λόγω της κλιματικής αλλαγής, η χώρα βασίζεται ολοένα και περισσότερο τόσο στα δικά της μέσα όσο και στην ευρωπαϊκή βοήθεια. Η συμμετοχή της στον βασικό πυρήνα του rescEU ενισχύει τον ρόλο της στην ευρωπαϊκή πολιτική προστασία, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει την ανάγκη να υπάρχουν σύγχρονα μέσα, σταθερή χρηματοδότηση και καλύτερος συντονισμός, ώστε η Ευρώπη να μπορεί να ανταποκρίνεται πιο γρήγορα στις μεγάλες φυσικές καταστροφές.
