Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η αξιολόγηση της πιλοτικής εφαρμογής του νέου επιδόματος ανεργίας, που αναμένεται να αποτελέσει τη βάση για τη γενικευμένη εφαρμογή του μέχρι τέλος του έτους. Μέχρι σήμερα, στο νέο σύστημα έχουν ενταχθεί συνολικά 15.000 άνεργοι, οι οποίοι κατανέμονται σε όλες τις περιφέρειες της χώρας.
Το νέο σύστημα διαφοροποιείται ριζικά από το υφιστάμενο καθεστώς, καθώς το ύψος του επιδόματος δεν είναι πλέον ενιαίο, αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με το εισόδημα και τα χαρακτηριστικά του κάθε δικαιούχου. Το μοντέλο είναι εμπροσθοβαρές, με υψηλότερες αποδοχές στους πρώτους μήνες της ανεργίας και σταδιακή αποκλιμάκωση στη συνέχεια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία μέχρι σήμερα για τη καταβολή του νέου επιδόματος έχουν καταβληθεί 63,3 εκατ. ευρώ. Το ανώτατο ποσό που μπορεί να λάβει ένας άνεργος κατά το πρώτο τρίμηνο της επιδότησης φτάνει το διπλάσιο του σταθερού μέρους του επιδόματος. Κατά την έναρξη της πιλοτικής εφαρμογής, στις 28 Μαρτίου 2025, το πλαφόν είχε διαμορφωθεί στα 1.297,50 ευρώ, ενώ μετά την αύξηση του κατώτατου μισθού από την 1η Απριλίου 2025 ανήλθε στα 1.375 ευρώ. Μάλιστα, το ποσό αυτό αναμένεται να αναπροσαρμοστεί εκ νέου με κάθε μεταβολή του κατώτατου μισθού, ενσωματώνοντας αυτόματα τις αυξήσεις στο επίπεδο στήριξης των ανέργων.
Συγκεκριμένα, οι πλειοψηφία των δικαιούχων του νέου επιδόματος καταγράφεται στην Αττική και την Κεντρική Μακεδονία. Ειδικότερα, στην Αττική εντοπίζεται ο μεγαλύτερος αριθμός δικαιούχων, που φτάνει τους 4.512, ενώ ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία με 2.630 δικαιούχους. Σημαντική συμμετοχή καταγράφεται επίσης στην Κρήτη με 1.423 δικαιούχους και στο Νότιο Αιγαίο με 1.089. Τα δημογραφικά στοιχεία δείχνουν ότι ο βασικός κορμός των δικαιούχων βρίσκεται στην ηλικιακή ομάδα 31 έως 54 ετών, τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες, γεγονός που αντανακλά τη μεγαλύτερη έκθεση της παραγωγικής ηλικίας στις διακυμάνσεις της αγοράς εργασίας.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Η μέγιστη διάρκεια επιδότησης μπορεί να φτάσει έως και τους 24 μήνες, με αυστηρή σύνδεση ανάμεσα στον χρόνο εργασίας και στον χρόνο επιδότησης. Tο νέο επίδομα δομείται σε τρία βασικά σκέλη. Το πρώτο είναι το σταθερό μέρος, το οποίο καταβάλλεται σε όλους και ξεκινά από περίπου το 70% του κατώτατου ημερομισθίου το πρώτο τρίμηνο, μειούμενο σταδιακά όσο παρατείνεται η ανεργία. Το δεύτερο είναι το μεταβλητό μέρος, το οποίο συνδέεται με τα χρόνια ασφάλισης και ενισχύει όσους έχουν μεγαλύτερη εργασιακή διαδρομή, υπό την προϋπόθεση συμπλήρωσης συγκεκριμένου αριθμού ενσήμων. Το τρίτο σκέλος αφορά προσαυξήσεις και πρόσθετες παροχές, όπως τα δώρα εορτών και οι ενισχύσεις για οικογένειες με παιδιά.
Για εργαζόμενους με χαμηλές αποδοχές ή περιορισμένο ασφαλιστικό ιστορικό, το τελικό ποσό της επιδότησης μπορεί να είναι χαμηλότερο ακόμη και από τα σημερινά επίπεδα, ιδιαίτερα μετά το πρώτο τρίμηνο ανεργίας. Αυτό σημαίνει ότι το νέο σύστημα ευνοεί κυρίως όσους έχουν σταθερή και μακρά εργασιακή πορεία, ενώ αφήνει σε πιο αδύναμη θέση όσους έχουν διακεκομμένη απασχόληση, εποχική εργασία ή χαμηλούς μισθούς.
Σημαντική διαφορά υπάρχει και στα κριτήρια επιλεξιμότητας. Ενώ στο ισχύον καθεστώς απαιτούνται 125 ημέρες ασφάλισης - ή 100 για τους οικοδόμους - μέσα στο τελευταίο 14μηνο, στο νέο σύστημα ο απαραίτητος αριθμός ημερών αυξάνεται στις 175. Η αλλαγή αυτή ενισχύει τον ανταποδοτικό χαρακτήρα της ασφάλισης κατά της ανεργίας και διασφαλίζει ότι η επιδότηση απευθύνεται σε όσους διαθέτουν επαρκές ασφαλιστικό υπόβαθρο.
«3 αρνήσεις και τέλος» – Το νέο αυστηρό πλαίσιο
Το κρίσιμο στοίχημα για την επόμενη φάση είναι διπλό: αφενός η διατήρηση της επάρκειας στήριξης για τους ανέργους και αφετέρου η σύνδεση του επιδόματος με την ενεργή αναζήτηση εργασίας, ώστε να περιοριστεί η μακροχρόνια ανεργία.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πιο αυστηρή σύνδεση του επιδόματος και την επανένταξη στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, οι άνεργοι στο μητρώο της ΔΥΠΑ καλούνται να αποδεχθούν προτάσεις απασχόλησης που αντιστοιχούν στο προφίλ τους. Σε περίπτωση που ένας άνεργος αρνηθεί τρεις συνεχόμενες προσφορές εργασίας που θεωρούνται κατάλληλες, χάνει το δικαίωμα λήψης του επιδόματος.
Ένα ακόμη στοιχείο που διαφοροποιεί το νέο σύστημα αφορά τον τρόπο καταβολής του επιδόματος. Το ποσό θα πιστώνεται σε προπληρωμένη κάρτα, μέσω της οποίας οι δικαιούχοι θα μπορούν να κάνουν ανάληψη μετρητών έως το 50% του επιδόματος, ενώ το υπόλοιπο ποσό θα πρέπει να δαπανάται μέσω ηλεκτρονικών συναλλαγών για αγορές προϊόντων ή υπηρεσιών στην Ελλάδα ή σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τις συναλλαγές αυτές εξαιρούνται συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως η αγορά όπλων και τα τυχερά παιχνίδια.
Παράλληλα, το επίδομα θα δηλώνεται κανονικά στη φορολογική δήλωση, ωστόσο προβλέπεται απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος υπό προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, το ποσό της επιδότησης δεν φορολογείται εφόσον τα υπόλοιπα εισοδήματα του δικαιούχου δεν ξεπερνούν τις 10.000 ευρώ σε ετήσια βάση.
Παρά το γεγονός ότι το νέο επίδομα ανεργίας παρουσιάστηκε ως μια σημαντική μεταρρύθμιση στο σύστημα κοινωνικής προστασίας, η καθολική εφαρμογή του φαίνεται πως μετατίθεται μέχρι τέλος του έτους. Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν μετά την ολοκλήρωση της πιλοτικής φάσης και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της.
