Η νέα γεωπολιτική κρίση που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν ανέδειξε εκ νέου τη βαθιά εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα, προκαλώντας ισχυρούς κραδασμούς στις ενεργειακές αγορές και επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Από την έναρξη της σύγκρουσης, οι τιμές του ντίζελ έχουν αυξηθεί κατά μέσο όρο κατά 26% σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ η βενζίνη καταγράφει άνοδο 12%. Την ίδια ώρα, το βασικό ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς για το φυσικό αέριο, ο δείκτης TTF, παρουσίασε έντονη μεταβλητότητα, διπλασιαζόμενος από τα 30 στα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα τις πρώτες εβδομάδες, προτού σταθεροποιηθεί κοντά στα 40 ευρώ.
Σύμφωνα με στοιχεία του ινστιτούτου Bruegel, τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ήδη δεσμεύσει περισσότερα από 11 δισεκατομμύρια ευρώ σε δημοσιονομικά μέτρα για τη στήριξη των πολιτών και των επιχειρήσεων. Σε απόλυτα μεγέθη, η Ισπανία και η Γερμανία συγκεντρώνουν πάνω από το ήμισυ των συνολικών παρεμβάσεων, ενώ σε σχέση με το ΑΕΠ ξεχωρίζουν η Ελλάδα, η Ισπανία, η Βουλγαρία και η Ιρλανδία.
Ωστόσο, σημαντικός αριθμός κυβερνήσεων, μεταξύ αυτών η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία, επέλεξαν κυρίως μειώσεις φόρων στα καύσιμα ως βασικό εργαλείο αντιμετώπισης της κρίσης. Αναλυτές προειδοποιούν ότι τέτοιες παρεμβάσεις ενδέχεται να αλλοιώσουν τα σήματα τιμών προς τους καταναλωτές, ενθαρρύνοντας την κατανάλωση σε μια περίοδο περιορισμένων ενεργειακών πόρων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η προσέγγιση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις συστάσεις ευρωπαϊκών και διεθνών θεσμών, οι οποίοι επισημαίνουν την ανάγκη για στοχευμένα μέτρα αντί γενικευμένων επιδοτήσεων. Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 δείχνει ότι οι φορολογικές μειώσεις ήταν τότε μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος πολιτικών, που περιλάμβανε άμεσες ενισχύσεις στα νοικοκυριά και επιδοτήσεις στις δημόσιες μεταφορές.
Σε αντίθεση με αυτή τη γενικευμένη πρακτική, χώρες όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο υιοθετούν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, επικεντρωμένες κυρίως στη στήριξη ευάλωτων ομάδων για το κόστος θέρμανσης. Η Ολλανδία προχωρά ένα βήμα παραπέρα, ενισχύοντας διαρθρωτικά μέτρα ενεργειακής αποδοτικότητας, ενώ η Σουηδία παρέχει εφάπαξ επιδοτήσεις για το ηλεκτρικό ρεύμα, διατηρώντας παράλληλα κίνητρα εξοικονόμησης ενέργειας και επενδύοντας στην ηλεκτροκίνηση.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενεργοποίησε στις 29 Απριλίου ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή, εστιάζοντας σε τομείς όπως η αλιεία, οι μεταφορές και η γεωργία. Παράλληλα, προσαρμόστηκε το υφιστάμενο πλαίσιο στήριξης της καθαρής βιομηχανίας, επιτρέποντας υψηλότερη αποζημίωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Αν και τα μέτρα αυτά είναι προσωρινά, εκτιμάται ότι στερούνται επαρκών κινήτρων για επενδύσεις σε εξοικονόμηση ενέργειας.
