Σαφές και εκτεταμένο πλαίσιο για τις δαπάνες που λαμβάνονται υπόψη ως ετήσια αντικειμενική δαπάνη ορίζει η διοίκηση για τις εφετινές φορολογικές δηλώσεις, με ιδιαίτερη έμφαση στους κωδικούς 719 έως 728 του εντύπου Ε1, όπου καταγράφονται οι δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Οι φορολογούμενοι καλούνται να δηλώσουν αν οι σχετικές συναλλαγές έγιναν στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις απαιτείται και η αναγραφή του ΑΦΜ του αντισυμβαλλόμενου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται, καταρχάς, οι αγορές ή οι χρηματοδοτικές μισθώσεις αυτοκινήτων, δίτροχων και τρίτροχων αυτοκινούμενων οχημάτων, που δηλώνονται στους κωδικούς 719-720. Εκεί καταχωρίζονται τα συνολικά ποσά που καταβλήθηκαν μέσα στο 2024, δηλαδή τόσο το τίμημα όσο και τα συναφή έξοδα. Από το τεκμήριο εξαιρούνται τα οχήματα που αποτελούν άμεσο αντικείμενο εμπορικής δραστηριότητας, τα επιβατικά και φορτηγά δημόσιας χρήσης, καθώς και φορτηγά ιδιωτικής χρήσης που εντάσσονται στον πάγιο εξοπλισμό επαγγελματικής χρήσης. Ωστόσο, η απόκτηση επιβατικού Ι.Χ. από ατομική επιχείρηση δεν θεωρείται επαγγελματικός εξοπλισμός και συνεχίζει να επιβαρύνεται με τεκμήριο. Εξαιρούνται επίσης τα ειδικά διασκευασμένα οχήματα για άτομα με κινητική αναπηρία άνω του 67%, καθώς και οχήματα μηδενικών ρύπων με λιανική τιμή προ φόρων έως 50.000 ευρώ.
Αντίστοιχα, στους κωδικούς 721-722 εντάσσονται οι δαπάνες για αγορά ή χρηματοδοτική μίσθωση σκαφών αναψυχής, όπως και αεροσκαφών, με εξαίρεση όσα χρησιμοποιούνται άμεσα για εμπορική δραστηριότητα ή αποτελούν επαγγελματικό πάγιο εξοπλισμό. Στους κωδικούς 723-724 δηλώνονται οι αγορές κινητών πραγμάτων μεγάλης αξίας, δηλαδή όσων υπερβαίνουν τις 10.000 ευρώ, είτε μεμονωμένα είτε ως ενιαίο σύνολο κατά τις συναλλακτικές αντιλήψεις. Και εδώ δεν προσμετράται η δαπάνη για επαγγελματικό εξοπλισμό που χρησιμοποιείται αποκλειστικά για επιχειρηματική δραστηριότητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ιδιαίτερη επισήμανση γίνεται για τις περιπτώσεις στις οποίες οι φορολογούμενοι εξακολουθούν να αποπληρώνουν δόσεις από παλαιότερες αγορές. Στους κωδικούς 719 έως 724 πρέπει να περιληφθούν και οι δόσεις που καταβλήθηκαν μέσα στο 2024, ακόμη και αν η αρχική συναλλαγή είχε πραγματοποιηθεί σε προηγούμενο έτος.
Στους κωδικούς 743-744 καταγράφονται τα ποσά που διατέθηκαν για αγορά επιχειρήσεων, για σύσταση ή αύξηση κεφαλαίου εταιρειών κάθε νομικής μορφής, καθώς και για αγορά εταιρικών μερίδων και χρεογράφων. Σε περίπτωση απόκτησης μη εισηγμένων τίτλων, ο φορολογούμενος οφείλει να δηλώσει και τον ΑΦΜ του εκδότη. Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται επίσης οι εισφορές κεφαλαίου του άρθρου 70Α του ΚΦΕ, αλλά και οι καταβολές για ασφαλιστικά επενδυτικά συμβόλαια κατά το μέρος που αυτά θεωρούνται επενδυτικό προϊόν. Κατά τη λήξη ή πρόωρη εξαγορά αυτών των συμβολαίων, το επιστραφέν κεφάλαιο που αντιστοιχεί σε καταβολές μετά την 1η Ιανουαρίου 2018 μπορεί να αξιοποιηθεί για κάλυψη τεκμηρίου.
Μεγάλο βάρος δίνεται και στους κωδικούς 735-736, όπου δηλώνονται τα ποσά για αγορά, χρονομεριστική ή χρηματοδοτική μίσθωση ακινήτων, για ανέγερση οικοδομών και για κατασκευή πισίνας. Στο ποσό περιλαμβάνονται όχι μόνο το τίμημα, αλλά και ο φόρος μεταβίβασης, τα συμβολαιογραφικά έξοδα και κάθε άλλη σχετική επιβάρυνση που καταβλήθηκε μέσα στο 2024. Ως κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό του τεκμηρίου θεωρείται κατά κανόνα η σύνταξη του συμβολαίου, εφόσον έχει καταβληθεί ολόκληρο το τίμημα και έχει παραδοθεί η χρήση και κυριότητα του ακινήτου. Αν η πληρωμή γίνεται σε δόσεις, η δαπάνη κατανέμεται στα έτη καταβολής. Το ίδιο ισχύει και στα προσύμφωνα, αλλά και στις περιπτώσεις ανέγερσης οικοδομής που διαρκεί περισσότερα από ένα έτη.
Η διοίκηση διευκρινίζει ότι η επισκευή και η συντήρηση κατοικίας δεν αποτελούν δαπάνη απόκτησης περιουσιακού στοιχείου, σε αντίθεση με τις προσθήκες και τις επεκτάσεις, που μπορούν να ενεργοποιήσουν τεκμήριο. Σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας ή επιμερισμού ψιλής κυριότητας και επικαρπίας, η δαπάνη κατανέμεται σύμφωνα με τα ποσοστά που προβλέπονται από τη φορολογία κληρονομιών. Αντίστοιχα, όταν οικοδομή ανεγείρεται από μισθωτή σε έδαφος του εκμισθωτή, η σχετική επιβάρυνση βαρύνει εκείνον που πραγματικά καταβάλλει τα ποσά.
Στους κωδικούς 759-760 δηλώνονται τα ποσά που δόθηκαν για χορήγηση δανείων σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των χρηματικών διευκολύνσεων από εταίρους, μέλη ή μετόχους προς τις εταιρείες στις οποίες συμμετέχουν. Στους κωδικούς 725-726 αναγράφονται οι δωρεές, γονικές παροχές και χορηγίες χρηματικών ποσών που υπερβαίνουν συνολικά τα 300 ευρώ ετησίως, με εξαίρεση ένα ευρύ φάσμα δωρεών προς το Δημόσιο, ΟΤΑ, πανεπιστήμια, κρατικά νοσηλευτικά ιδρύματα και συγκεκριμένους κοινωφελείς ή πολιτιστικούς φορείς.
Από τις πλέον σύνθετες κατηγορίες παραμένουν οι κωδικοί 727-728, που αφορούν την τοκοχρεολυτική απόσβεση δανείων και πιστώσεων. Εκεί δηλώνονται οι αποπληρωμές δανείων κάθε είδους, αλλά και οι εξοφλήσεις πιστωτικών καρτών όταν αυτές συνδέονται με αγορές μη καταναλωτικών αγαθών, όπως αυτοκίνητα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία. Στα σχετικά ποσά περιλαμβάνονται και τυχόν τόκοι υπερημερίας. Επιπλέον, αναγράφονται οι καταβολές του ίδιου του φορολογούμενου αλλά και η κρατική συνεισφορά του προγράμματος «Γέφυρα» για δάνεια με εμπράγματη ασφάλεια στην κύρια κατοικία, ενώ στους ίδιους κωδικούς δηλώνεται και το ποσό της επιστρεπτέας προκαταβολής που επιστράφηκε μέσα στο 2024.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο ποιος βαρύνεται τελικά με το τεκμήριο αποπληρωμής του δανείου. Η βασική αρχή είναι ότι λαμβάνεται υπόψη το πραγματικά καταβληθέν ποσό και το πρόσωπο που το κατέβαλε, εφόσον αυτό αποδεικνύεται με τραπεζικά παραστατικά και λοιπά δικαιολογητικά. Έτσι, σε περιπτώσεις συνοφειλετών, εγγυητών ή συζύγων, η επιβάρυνση μπορεί να μην ακολουθεί την ηλεκτρονική πληροφόρηση των τραπεζών αλλά την πραγματική ροή πληρωμών, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή αποδεικνύεται. Αντίθετα, οι δόσεις επιχειρηματικών δανείων που έχουν καταχωριστεί στα λογιστικά αρχεία ατομικών επιχειρήσεων και αφορούν σαφώς επιχειρηματικούς σκοπούς δεν αποτελούν τεκμήριο απόκτησης και δεν αναγράφονται στους συγκεκριμένους κωδικούς.
Η φορολογική διοίκηση υπενθυμίζει ακόμη ότι ο φορολογούμενος έχει δικαίωμα να αμφισβητήσει την αντικειμενική δαπάνη όταν αυτή υπερβαίνει την πραγματική του επιβάρυνση. Τέτοια δυνατότητα παρέχεται, μεταξύ άλλων, σε στρατευμένους, φυλακισμένους, νοσηλευόμενους, ανέργους που λαμβάνουν επίδομα ανεργίας, σε πρόσωπα που συγκατοικούν με συγγενείς πρώτου βαθμού και καλύπτονται από αυτούς, σε ορφανά ανήλικα με Ι.Χ. από κληρονομιά, καθώς και σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας.
Για να γίνει δεκτή η αμφισβήτηση, απαιτείται η συνυποβολή δικαιολογητικών με τη δήλωση, τα οποία εξετάζονται από την αρμόδια φορολογική υπηρεσία.
Παράλληλα, προβλέπεται πλέγμα εξαιρέσεων από την εφαρμογή των τεκμηρίων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα Ι.Χ. αναπήρων που απαλλάσσονται από τέλη κυκλοφορίας, τα οχήματα και οι κατοικίες αλλοδαπού προσωπικού που εργάζεται σε ειδικά καθεστώτα εγκατεστημένων επιχειρήσεων στην Ελλάδα, τα αυτοκίνητα επιχειρήσεων μεταπώλησης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τα σκάφη αναψυχής μονίμων κατοίκων εξωτερικού, καθώς και οι αγορές επαγγελματικού πάγιου εξοπλισμού. Δεν εφαρμόζονται επίσης τα τεκμήρια απόκτησης για φορολογικούς κατοίκους εξωτερικού που δεν αποκτούν εισόδημα στην Ελλάδα, ενώ τα τεκμήρια διαβίωσης δεν εφαρμόζονται σε αυτούς ακόμη και όταν αποκτούν εισόδημα στη χώρα.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τους συνταξιούχους άνω των 65 ετών, για τους οποίους οι ετήσιες αντικειμενικές δαπάνες υπολογίζονται μειωμένες κατά 30%. Παράλληλα, εξαιρούνται συγκεκριμένες δωρεές προς το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, την Εθνική Βιβλιοθήκη και την Εθνική Λυρική Σκηνή, καθώς και ειδικές κατηγορίες φορολογουμένων που υπάγονται σε ιδιαίτερα καθεστώτα του ΚΦΕ.
Τέλος, διευκρινίζεται ότι η προστιθέμενη διαφορά τεκμηρίων φορολογείται με την κλίμακα μισθωτών και συνταξιούχων μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως όταν ο φορολογούμενος έχει αποκλειστικά ή κυρίως εισόδημα από μισθωτή εργασία ή συντάξεις, όταν είναι εγγεγραμμένος άνεργος στη ΔΥΠΑ, όταν δεν έχει πραγματικό εισόδημα ή όταν διαθέτει μόνο εισοδήματα από κεφάλαιο ή υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου και το τεκμαρτό του εισόδημα δεν υπερβαίνει τις 9.500 ευρώ.
