Ένα τεστ παραγωγικού (deductive) συλλογισμού είναι μια δοκιμασία που αξιολογεί την ικανότητα ενός ατόμου να καταλήγει σε σωστά και λογικά συμπεράσματα βασισμένα σε συγκεκριμένες πληροφορίες, κανόνες ή δεδομένες προτάσεις. Με απλά λόγια, το τεστ εξετάζει κατά πόσο μπορείς να επεξεργαστείς αυτά που σου δίνονται και να βγάλεις το μοναδικό ορθό συμπέρασμα που προκύπτει λογικά.
Η ουσία του παραγωγικού συλλογισμού είναι ότι το συμπέρασμα δεν αποτελεί υπόθεση ή προσωπική εκτίμηση. Αντίθετα, προκύπτει αναγκαστικά από τις προϋποθέσεις που παρουσιάζονται. Για τον λόγο αυτό, αυτού του είδους τα τεστ χρησιμοποιούνται ευρέως για την αξιολόγηση της κριτικής σκέψης, της ικανότητας σύνδεσης πληροφοριών, της λογικής συνέπειας και της ορθής λήψης αποφάσεων – δεξιότητες ιδιαίτερα χρήσιμες σε απαιτητικά επαγγελματικά περιβάλλοντα.
Τα τεστ παραγωγικού συλλογισμού αξιολογούν όχι μόνο την ορθότητα των απαντήσεων αλλά και την ταχύτητα επεξεργασίας, γι’ αυτό και σχεδόν πάντα πραγματοποιούνται υπό αυστηρό χρονικό περιορισμό. Ο χρόνος αποτελεί σημαντικό παράγοντα, καθώς ο στόχος είναι να διαπιστωθεί αν ο εξεταζόμενος μπορεί να σκέφτεται λογικά και αποτελεσματικά ακόμα και υπό πίεση (συνθήκη που συχνά συναντάται στην πραγματική εργασιακή καθημερινότητα).
Σημαντικό χαρακτηριστικό αυτών των δοκιμασιών είναι ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτούν προηγούμενες γνώσεις ή εξωτερική πληροφόρηση. Όλα όσα χρειάζεσαι βρίσκονται μέσα στο ίδιο το ερώτημα. Έτσι, το τεστ δεν εξετάζει τι γνωρίζεις ήδη, αλλά κυρίως το πώς σκέφτεσαι, πώς οργανώνεις τη λογική σου και πώς καταλήγεις σε σωστά συμπεράσματα βασισμένα αποκλειστικά σε δεδομένα.
Τα τεστ παραγωγικού συλλογισμού δεν είναι απλώς ένα είδος ερωτήσεων, περιλαμβάνουν ποικιλία δομών που εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της λογικής σκέψης. Οι πιο συνηθισμένοι τύποι είναι οι εξής:
ΠΡΩΤΟΣ ΤΥΠΟΣ – ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ
Σε αυτές τις ερωτήσεις σου δίνουν γενικές προτάσεις (προϋποθέσεις) και πρέπει να αποφασίσεις ποιο συμπέρασμα είναι λογικά σωστό με βάση αυτές. Το τεστ απαιτεί να εφαρμόσεις όλες τις δοθείσες λογικές προϋποθέσεις για να βρεις ποια απάντηση ικανοποιεί τους κανόνες.
Παράδειγμα:
Ο Γιάννης, η Κατερίνα και ο Λέανδρος επέστρεψαν από ταξίδια στις εξής χώρες: Μαυριτανία, Νεπάλ, Ομάν, Περού και Κατάρ.
Ισχύουν τα παρακάτω:
- Κάθε χώρα την επισκέφθηκε τουλάχιστον ένας ταξιδιώτης.
- Κάθε ταξιδιώτης επισκέφθηκε είτε 2 είτε 3 διαφορετικές χώρες.
- Μόνο ένας ταξιδιώτης επισκέφθηκε το Κατάρ.
- Όποιος επισκέφθηκε Μαυριτανία, επισκέφθηκε και Νεπάλ.
- Όποιος επισκέφθηκε Κατάρ, δεν επισκέφθηκε Περού.
- Ο Γιάννης επισκέφθηκε όλες τις χώρες που επισκέφθηκε η Κατερίνα.
Αν η Κατερίνα επισκέφθηκε 3 χώρες, ποιο από τα παρακάτω πρέπει να ισχύει;
Α. Ο Γιάννης ταξίδεψε στο Περού
Β. Ο Λέανδρος ταξίδεψε στο Νεπάλ
Γ. Και οι τρεις ταξίδεψαν στη Μαυριτανία
Δ. Και οι τρεις ταξίδεψαν στο Νεπάλ
Ε. Η Κατερίνα και ο Λέανδρος ταξίδεψαν στον ίδιο αριθμό χωρών
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Αν η Κατερίνα επισκέφθηκε τρεις χώρες, αυτό σημαίνει ότι ο Γιάννης επισκέφθηκε ακριβώς τις ίδιες χώρες, ούτε περισσότερες (2η προϋπόθεση), ούτε λιγότερες (3η προϋπόθεση). Σύμφωνα με την τελευταία προϋπόθεση, αν η Κατερίνα είχε επισκεφθεί το Κατάρ, ο Γιάννης θα έπρεπε να το είχε επισκεφθεί κι αυτός. Ωστόσο, αυτό έρχεται σε αντίθεση με την Τρίτη προϋπόθεση. Συνεπώς, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η Κατερίνα δεν επισκέφθηκε το Κατάρ και, επομένως, ούτε ο Γιάννης, οπότε μένει ο Λέανδρος. Όποιος επισκέφθηκε το Κατάρ δεν θα μπορούσε να έχει πάει και στο Περού (5η προϋπόθεση) επομένως πρέπει να ήταν η Κατερίνα και ο Γιάννης που επισκέφθηκαν το Περού. Η επιλογή Α αναφέρει ακριβώς αυτό.
ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ – ΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ και ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Σε αυτές τις ερωτήσεις πρέπει να τοποθετήσεις άτομα ή γεγονότα σε σειρά ακολουθώντας συγκεκριμένους κανόνες ή περιορισμούς. Σε αυτόν τον τύπο δεν είναι μόνο οι λεκτικές σχέσεις, αλλά και η ικανότητα να οργανώνεις πληροφορίες και να καθορίζεις μια συνολική σωστή δομή.
Παράδειγμα:
Η ομάδα ανάπτυξης έχει μια πολυάσχολη μέρα μπροστά της. Κάθε μέλος της ομάδας βρίσκεται στο γραφείο του, εκτός αν έχει άλλη δραστηριότητα. Η αίθουσα συνεδριάσεων Β είναι κρατημένη για προσωπικές συναντήσεις, ενώ η αίθουσα συνεδριάσεων Α χρησιμοποιείται για προγραμματισμένες τηλεφωνικές κλήσεις. Η αίθουσα διαλείμματος είναι ο χώρος όπου οι υπάλληλοι τρώνε το μεσημεριανό τους, ενώ η αυλή είναι ο χώρος όπου οι υπάλληλοι πηγαίνουν για να κάνουν διάλειμμα. Πού βρίσκονται όλοι οι υπάλληλοι που αναφέρονται στις 3:00 μ.μ.;
Άντζελα - …………
Μαρία - ………….
Καίτη - ………
Νταϊάνα - …………..
Ελίνα - ………….
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Στις 3:00 μ.μ. η Άντζελα βρίσκεται ακόμη σε προσωπική συνάντηση (1:00 μ.μ. – 3:30 μ.μ.), άρα είναι στην Αίθουσα Συνεδριάσεων Β (που είναι για προσωπικές συναντήσεις). Η Καίτη έχει τηλεφωνική επικοινωνία (2:30 μ.μ. – 3:30 μ.μ.), άρα είναι στην Αίθουσα Συνεδριάσεων Α (για τηλεφωνικές κλήσεις). Η Νταϊάνα έχει διάλειμμα (2:45 μ.μ. – 3:15 μ.μ.), άρα είναι στην αυλή. Η Μαρία έχει τελειώσει το γεύμα της (1:00 μ.μ. – 2:00 μ.μ.) και δεν έχει άλλη δραστηριότητα, άρα είναι στα γραφεία, όπως και η Ελίνα, γιατί η δική της συνάντηση ξεκινά μετά τις 3:00 (3:30 μ.μ. – 4:30 μ.μ.). Οπότε η σωστή απάντηση είναι Άντζελα (Αίθουσα Συνεδριάσεων Β), Μαρία (Γραφεία), Καίτη (Αίθουσα Συνεδριάσεων Α), Νταϊάνα (Αυλή) και Ελίνα (Γραφεία).
ΤΡΙΤΟΣ ΤΥΠΟΣ – ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ
Σε αυτές τις ερωτήσεις κάνετε αφαιρέσεις με βάση συγκεκριμένες συνθήκες για να επιλέξετε ορισμένα θέματα ή να τα χωρίσετε σε ομάδες. Σε αυτόν τον τύπο, τα στοιχεία πρέπει να τοποθετηθούν σε κατηγορίες μόνο με βάση τις λογικές συνθήκες που δίνονται, κανένα στοιχείο δεν ξεφεύγει από τους κανόνες.
Παράδειγμα:
Πέντε αρκούδες, ο Τζον, ο Τζακ, ο Λη, ο Μαρς και ο Νικ βρίσκονται σε τρία παρακείμενα δωμάτια με αριθμούς 1-3 από αριστερά προς τα δεξιά.
- Υπάρχει τουλάχιστον μια αρκούδα σε κάθε δωμάτιο
- Ο Τζακ βρίσκεται σε ένα δωμάτιο αριστερά από το δωμάτιο του Λη
- Ο Μαρς και ο Νικ δεν βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο
- Είτε ο Μαρς είτε ο Τζον, αλλά όχι και οι δύο, βρίσκονται στο δωμάτιο 2
- Ο Νικ βρίσκεται στο δωμάτιο 3
Ένας έκτος αρκούδος, ο Όζι, μεταφέρεται είτε στο δωμάτιο 2 είτε στο δωμάτιο 3. Αν τώρα υπάρχουν δύο αρκούδες σε κάθε δωμάτιο, ποιο από τα παρακάτω πρέπει να ισχύει;
Α. Ο Τζακ βρίσκεται στο δωμάτιο 1
Β. Ο Τζον βρίσκεται στο δωμάτιο 2
Γ. Ο Μαρς βρίσκεται στο δωμάτιο 2
Δ. Ο Όζι βρίσκεται στο δωμάτιο 3
Ε. Ο Λη βρίσκεται στο δωμάτιο 3
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Αφού ο Νικ βρίσκεται υποχρεωτικά στο δωμάτιο 3, ο Μαρς δεν μπορεί να είναι στο ίδιο δωμάτιο με αυτόν, άρα αποκλείεται από το 3 και μένει μόνο στο 1 ή στο 2. Επιπλέον, η συνθήκη «είτε ο Μαρς είτε ο Τζον, αλλά όχι και οι δύο, βρίσκονται στο δωμάτιο 2» σημαίνει ότι στο δωμάτιο 2 θα βρίσκεται σίγουρα ένας από τους δύο (Μαρς ή Τζον). Επειδή όμως στο τέλος πρέπει να υπάρχουν 2 αρκούδες σε κάθε δωμάτιο και ο Όζι μπαίνει μόνο στο 2 ή στο 3, το δωμάτιο 2 πριν μπει ο Όζι πρέπει να έχει μόνο 1 αρκούδα, δηλαδή μόνο τον Μαρς ή μόνο τον Τζον, άρα ο Τζακ δεν μπορεί να είναι στο 2. Αφού ο Τζακ πρέπει να είναι αριστερά από τον Λη, η μόνη δυνατότητα που απομένει είναι να βρίσκεται στο δωμάτιο 1. Οπότε, η σωστή απάντηση είναι η Α.
