Τη λύση σε ένα ζήτημα με ευρύτερες οικονομικές, κοινωνικές και νομικές προεκτάσεις, που έχει ανακύψει εξαιτίας αντικρουόμενων δικαστικών αποφάσεων για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη, καλείται να δώσει η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, η οποία συνεδριάζει αύριο, 5 Φεβρουαρίου. Η απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου αναμένεται να καθορίσει ενιαία την εφαρμογή του νόμου, βάζοντας τέλος σε μια μακρά περίοδο αβεβαιότητας τόσο για τους δανειολήπτες όσο και για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκεται η ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 2 του Ν. 3869/2010, το οποίο ρυθμίζει το καθεστώς προστασίας της κύριας κατοικίας και τον τρόπο αποπληρωμής των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων. Η διάταξη προβλέπει ότι η εξυπηρέτηση της ρυθμισμένης οφειλής γίνεται με επιτόκιο που δεν υπερβαίνει εκείνο της ενήμερης οφειλής ή το μέσο επιτόκιο στεγαστικών δανείων, χωρίς ανατοκισμό. Παράλληλα, ορίζει ρητά ότι «για τον προσδιορισμό της περιόδου τοκοχρεολυτικής εξόφλησης της οριζόμενης συνολικής οφειλής λαμβάνεται υπόψη το συνολικό ύψος της οφειλής και η οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη», ενώ θέτει ανώτατα όρια στη διάρκεια αποπληρωμής, έως 20 έτη, με δυνατότητα επέκτασης έως 35 έτη σε ειδικές περιπτώσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και εισηγητής της υπόθεσης, Σωτήρης Πλαστήρας, φέρεται να υποστηρίζει την άποψη ότι οι τόκοι θα πρέπει να υπολογίζονται επί των μηνιαίων καταβολών και όχι επί του συνολικού κεφαλαίου με τον κλασικό τοκοχρεολυτικό τρόπο. Η προσέγγιση αυτή έχει υιοθετηθεί από μέρος της νομολογίας των δικαστηρίων της ουσίας, οδηγώντας όμως σε διαφορετικές αποφάσεις για παρόμοιες υποθέσεις και καθιστώντας αναγκαία την παρέμβαση της Ολομέλειας.
Αντίθετη θέση διατυπώνουν τραπεζικά στελέχη, τα οποία υπογραμμίζουν ότι το ίδιο το άρθρο 9, παράγραφος 2 παραπέμπει ρητά σε «τοκοχρεολυτική εξόφληση της συνολικής οφειλής». Κατά την άποψή τους, η διατύπωση αυτή προϋποθέτει τον υπολογισμό των τόκων επί του συνολικού κεφαλαίου και όχι μόνο επί της μηνιαίας δόσης, όπως συμβαίνει στη διεθνή τραπεζική πρακτική. Επισημαίνουν ότι διαφορετική ερμηνεία οδηγεί ουσιαστικά σε άτοκη ή σχεδόν άτοκη αποπληρωμή των συγκεκριμένων δανείων, κάτι που, όπως τονίζουν, δεν συνάδει ούτε με το γράμμα ούτε με το πνεύμα του νόμου, ο οποίος επιδιώκει την προστασία της κύριας κατοικίας χωρίς όμως να φέρνει τους πιστωτές σε χειρότερη θέση από εκείνη της αναγκαστικής εκτέλεσης.
Η συνολική περίμετρος των δανείων που επηρεάζονται από την επικείμενη απόφαση υπερβαίνει τα 12 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων και δανείων για τα οποία εκκρεμεί ακόμη απόφαση υπαγωγής στον νόμο Κατσέλη. Πρόκειται κυρίως για δανειολήπτες που κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης διέσωσαν την κύρια κατοικία τους μέσω δικαστικών ρυθμίσεων, συχνά με σημαντικές θυσίες, καθώς ο νόμος δεν παρείχε πλήρη προστασία του συνόλου της περιουσίας τους.
Στελέχη των τραπεζών προειδοποιούν ότι ενδεχόμενη ανατροπή του τρόπου υπολογισμού των τόκων θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση οικονομική ζημιά άνω του 1 δισ. ευρώ, δεδομένου ότι τα δάνεια του νόμου Κατσέλη έχουν ενταχθεί στις τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Τα επιχειρησιακά σχέδια των τιτλοποιήσεων είχαν καταρτιστεί με βάση την παραδοχή ότι οι οφειλές του άρθρου 9, παράγραφος 2 εξοφλούνται τοκοχρεολυτικά ως σύνολο. Τυχόν απόκλιση από αυτή την παραδοχή θα μπορούσε να επηρεάσει την εκτέλεση των business plans που φέρουν την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, με πιθανές επιβαρύνσεις για τους φορολογούμενους.
Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι για δημιουργία νομικού προηγούμενου, που θα επέτρεπε και σε άλλους οφειλέτες μη εξυπηρετούμενων δανείων, οι οποίοι έχουν ρυθμίσει τις οφειλές τους μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού ή διμερών συμφωνιών, να διεκδικήσουν αντίστοιχο τρόπο υπολογισμού των τόκων.
Από την άλλη πλευρά, οι ενώσεις καταναλωτών υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία της επίμαχης διάταξης δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον κοινωνικό και προστατευτικό χαρακτήρα του νόμου Κατσέλη. Τονίζουν ότι ο νομοθέτης στόχευε πρωτίστως στη διάσωση της κύριας κατοικίας και στη δημιουργία βιώσιμων ρυθμίσεων, προσαρμοσμένων στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες των οφειλετών. Κατά την άποψή τους, η αναφορά σε τοκοχρεολυτική εξόφληση δεν επιβάλλει υποχρεωτικά την κλασική τραπεζική μέθοδο υπολογισμού τόκων επί του συνόλου του κεφαλαίου, ιδίως όταν ο νόμος αποκλείει τον ανατοκισμό και θέτει ανώτατα όρια επιτοκίων.
Οι ενώσεις καταναλωτών υπογραμμίζουν ότι ο υπολογισμός των τόκων επί της δόσης δεν συνιστά χαριστική ρύθμιση, αλλά αντανακλά τη μακροχρόνια αδυναμία πληρωμής των νοικοκυριών που επλήγησαν από την κρίση. Προειδοποιούν, τέλος, ότι ερμηνεία υπέρ του υπολογισμού των τόκων επί του συνολικού κεφαλαίου θα μπορούσε να καταστήσει μη βιώσιμες πολλές ήδη εφαρμοζόμενες ρυθμίσεις, με κίνδυνο νέου κύματος αθέτησης πληρωμών και σοβαρών κοινωνικών επιπτώσεων.
