Στην κατώτερη ασφαλιστική κατηγορία του e-ΕΦΚΑ παραμένει η συντριπτική πλειονότητα των μη μισθωτών, καθώς περίπου ένα εκατομμύριο ελεύθεροι επαγγελματίες - σύμφωνα με πληροφορίες του Dnews - από το σύνολο των 1,4 εκατομμυρίων ασφαλισμένων, επέλεξαν την πρώτη κατηγορία, αποδεχόμενοι εκ των πραγμάτων μια χαμηλή μελλοντική σύνταξη.
Η επιλογή αυτή δεν είναι αποτέλεσμα στρατηγικού σχεδιασμού, αλλά κυρίως οικονομικής αδυναμίας, καθώς πολλοί δηλώνουν ότι δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο βάρος υψηλότερων ασφαλιστικών εισφορών.
Η ασφαλιστική κατηγορία παραμένει μία από τις πιο κρίσιμες αποφάσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες, καθώς επηρεάζει άμεσα το ύψος της κύριας σύνταξης. Οι χαμηλές εισφορές προσφέρουν πρόσκαιρη οικονομική ανάσα στο παρόν, ωστόσο δημιουργούν σημαντικό πρόβλημα στο ποσό της σύνταξης.
Από το 2020 και μετά, το ασφαλιστικό καθεστώς για τους μη μισθωτούς άλλαξε ριζικά. Οι εισφορές δεν συνδέονται πλέον με το δηλωθέν εισόδημα, αλλά οι ασφαλισμένοι επιλέγουν ελεύθερα μία από τις έξι ασφαλιστικές κατηγορίες, καταβάλλοντας σταθερό ποσό κάθε μήνα. Η δυνατότητα αυτή προσέφερε μεγαλύτερη ευελιξία, ταυτόχρονα όμως μετέφερε στους ίδιους τους επαγγελματίες την ευθύνη του μακροχρόνιου συνταξιοδοτικού σχεδιασμού.
Σύμφωνα με ενδεικτικούς υπολογισμούς, για ασφαλισμένο που συμπληρώνει 40 έτη ασφάλισης χωρίς διακοπές και παραμένει σταθερά στην ίδια κατηγορία, το ύψος της κύριας σύνταξης διαμορφώνεται ως εξής:
- Στην 1η ασφαλιστική κατηγορία, η σύνταξη κυμαίνεται περίπου στα 890 ευρώ μηνιαίως.
- Στη 2η κατηγορία, αυξάνεται κοντά στα 978 ευρώ.
- Η 3η κατηγορία αποδίδει σύνταξη της τάξης των 1.120 – 1.130 ευρώ, αποτελώντας μια ενδιάμεση επιλογή.
- Η 4η κατηγορία οδηγεί σε σύνταξη περίπου 1.300 ευρώ.
- Στην 5η κατηγορία, η μηνιαία σύνταξη προσεγγίζει τα 1.500 ευρώ.
- Η 6η και ανώτερη κατηγορία μπορεί να αποδώσει σύνταξη έως 1.890 - 1.900 ευρώ.
Τα ποσά αυτά αφορούν αποκλειστικά την κύρια σύνταξη και προϋποθέτουν πλήρη ασφαλιστικό βίο. Στην πράξη, τα τελικά ποσά διαφοροποιούνται ανάλογα με τα πραγματικά έτη ασφάλισης, τις αλλαγές κατηγορίας στη διάρκεια του επαγγελματικού βίου, αλλά και την αναγνώριση πλασματικών ετών.
Καθοριστικής σημασίας είναι το γεγονός ότι η σύνταξη των ελευθέρων επαγγελματιών δεν υπολογίζεται μόνο με βάση τις εισφορές των τελευταίων ετών. Αντίθετα, λαμβάνεται υπόψη ο μέσος όρος των ασφαλιστικών αποδοχών από το 2002 και μετά, γεγονός που καθιστά κρίσιμες τις επιλογές σε όλη τη διάρκεια του επαγγελματικού βίου.
Αυτό σημαίνει ότι μια απότομη «αναβάθμιση» ασφαλιστικής κατηγορίας λίγο πριν από τη συνταξιοδότηση έχει περιορισμένο αντίκτυπο στο τελικό ποσό, εάν για δεκαετίες είχαν καταβληθεί χαμηλές εισφορές.
Η ετήσια επιλογή και το διαχρονικό δίλημμα
Η επιλογή ή αλλαγή ασφαλιστικής κατηγορίας γίνεται μία φορά τον χρόνο, συνήθως έως τα τέλη Ιανουαρίου. Αν ο ασφαλισμένος δεν υποβάλει νέα δήλωση, παραμένει αυτόματα στην κατηγορία που είχε επιλέξει το προηγούμενο έτος.
Παραδείγματα:
- Ελεύθερος επαγγελματίας που ασφαλίζεται για 40 χρόνια αποκλειστικά στην 1η ασφαλιστική κατηγορία του e-ΕΦΚΑ, χωρίς διακοπές, εξασφαλίζει κύρια σύνταξη περίπου 890 ευρώ μηνιαίως. Το ποσό αυτό αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο σύνταξης για μη μισθωτούς με πλήρη ασφαλιστικό βίο.
- Ασφαλισμένος που συμπληρώνει 35 έτη ασφάλισης στην 1η κατηγορία λαμβάνει σύνταξη που υποχωρεί στα επίπεδα των 820 – 850 ευρώ, καθώς τα λιγότερα χρόνια ασφάλισης μειώνουν το ποσοστό αναπλήρωσης.
- Ελεύθερος επαγγελματίας που παραμένει για 25 χρόνια στην 1η κατηγορία και για 15 χρόνια στη 2η κατηγορία διαμορφώνει κύρια σύνταξη περίπου 900 – 940 ευρώ. Η μικρή αύξηση στις εισφορές των τελευταίων ετών δεν αρκεί για ουσιαστική ενίσχυση της σύνταξης.
