Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί τα τελευταία χρόνια να περιορίσει τη δράση του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας – ενός δικτύου πλοίων που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις κυρώσεις και τροφοδοτώντας την πολεμική μηχανή της Μόσχας. Παρά τις διαδοχικές αποφάσεις των Βρυξελλών, ο στόλος αυτός συνεχίζει να αναπτύσσεται, με αποτέλεσμα να αυξάνονται τα ερωτήματα για το πόσο αποτελεσματική είναι η ευρωπαϊκή πολιτική και ποιος, τελικά, ωφελείται από αυτήν την «γκρίζα» ζώνη.
Σε αυτό το περιβάλλον, μια διεθνής ερευνητική συνεργασία με τη συμμετοχή ελληνικών δημοσιογραφικών ομάδων έφερε προ οκταμήνου στο φως κρίσιμα στοιχεία: δεκάδες πλοία που κάποτε ανήκαν σε ευρωπαϊκούς – και κυρίως ελληνικούς – στόλους εμφανίζονται πλέον να επιχειρούν στον σκιώδη στόλο. Τα ευρήματα αυτά όχι μόνο προκάλεσαν διεθνή αίσθηση, αλλά και έφτασαν ως θέμα συζήτησης στο ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο συμπεριέλαβε την έρευνα στις υποψήφιες για το βραβείο Daphne Caruana Galizia 2025 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Τα ευρήματα της έρευνας
Η έρευνα «The Shadow Fleet Secrets» η οποία στο ελληνικό της σκέλος δημοσιεύθηκε ως «Πώς κατέληξαν ελληνικά πλοία στον ρωσικό σκιώδη στόλο;» και είναι υποψήφια για το βραβείο Daphne Caruana Galizia 2025 συντονίσθηκε από το ολλανδικό Follow the Money και συμμετείχαν σε αυτή συνολικά 16 ευρωπαϊκά μέσα, ανάμεσά τους οι NRK (Νορβηγία), De Tijd (Βέλγιο), The Times (Ην. Βασίλειο), NDR, WDR και Süddeutsche Zeitung (Γερμανία), Danwatch (Δανία), IrpiMedia (Ιταλία), το OCCRP, καθώς και οι οργανισμοί SourceMaterial και Dialogue Earth. Για την Ελλάδα, στην ερευνητική ομάδα βρέθηκαν η Ελίζα Τριανταφύλλου (Inside Story) και η Δανάη Μαραγκουδάκη (Solomon).
Κομβικό κομμάτι της έρευνας αποτέλεσε η ανάλυση δεδομένων. Το Solomon και το Inside Story συνδύασαν τα στοιχεία του KSE (Kyiv School of Economics) με τις βάσεις δεδομένων της Lloyd’s List, δημιουργώντας για πρώτη φορά μια κοινή λίστα με 100 πλοία που προηγουμένως ήταν ελληνόκτητα και σήμερα δραστηριοποιούνται στον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας. Κάθε ένα από αυτά εξετάστηκε ξεχωριστά: ποια ήταν η αλυσίδα μεταπωλήσεων, ποιοι εμφανίζονται ως νέοι ιδιοκτήτες και σε ποιες διαδρομές εντοπίζεται σήμερα η δραστηριότητά τους.
Η εικόνα που προέκυψε ήταν αποκαλυπτική. Από τη ρωσική εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022 μέχρι την επιβολή του πλαφόν τιμής στο πετρέλαιο τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, πραγματοποιήθηκαν 23 πωλήσεις ελληνόκτητων πλοίων που κατέληξαν στον σκιώδη στόλο, αποφέροντας στους πωλητές περίπου 575,5 εκατ. δολάρια. Το 2023, μετά το πλαφόν αλλά πριν θεσπιστούν αυστηρότεροι περιορισμοί στις πωλήσεις δεξαμενόπλοιων, οι πωλήσεις εκτοξεύτηκαν: 63 ελληνόκτητα τάνκερ πέρασαν σε αγοραστές που συνδέθηκαν αργότερα με τον σκιώδη στόλο, με συνολικά έσοδα σχεδόν 1,9 δισ. δολαρίων για τους Έλληνες εφοπλιστές.
Το 2024, τουλάχιστον 14 πρώην ελληνόκτητα πλοία, αξίας περίπου 480 εκατ. δολαρίων, βρέθηκαν να επιχειρούν εκτός του πλαισίου δυτικής ασφάλισης και νηολόγησης, μεταφέροντας ρωσικό πετρέλαιο. Στο μεταξύ, η έρευνα ανέδειξε κοινές πρακτικές: συχνές αλλαγές σημαίας και ονομάτων, πολύπλοκες εταιρικές δομές και μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο που καθιστούν δύσκολη την ιχνηλάτηση.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το εκάστοτε καθεστώς κυρώσεων περιορίζει μεν τις δυνατότητες της Ρωσίας να συναλλάσσεται με τη Δύση, αλλά δεν αρκεί για να αποτρέψει την ανάπτυξη ενός σκιώδους στόλου. Μέσα από τις αγοραπωλησίες πλοίων σε τρίτες χώρες και τις παρακαμπτήριες οδούς, η Μόσχα καταφέρνει να βρει πλοία και να συνεχίσει τις εξαγωγές της.
Η έρευνα αποκάλυψε ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι «τρύπες» των μέτρων, αλλά και το γεγονός ότι τμήμα της ευρωπαϊκής – και ιδιαίτερα της ελληνικής – ναυτιλιακής βιομηχανίας έχει ωφεληθεί οικονομικά από αυτή τη διαδικασία. Ένα εύρημα που, πέρα από τον δημοσιογραφικό αντίκτυπο, έχει πλέον και θεσμικές συνέπειες, καθώς το ζήτημα έχει φτάσει στο τραπέζι των ευρωπαϊκών θεσμών και προκαλεί πολιτικές συζητήσεις για το αν πρέπει να υπάρξουν ατομικές κυρώσεις και σε ευρωπαίους πλοιοκτήτες.
Ερώτηση στην Ευρωβουλή
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2025, ο Λιθουανός ευρωβουλευτής Petras Auštrevičius (Renew Europe) κατέθεσε γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντλώντας άμεσα από τις αποκαλύψεις του «The Shadow Fleet Secrets». Στην παρέμβασή του κατήγγειλε ότι ευρωπαϊκές – και κυρίως ελληνικές – ναυτιλιακές εταιρείες συνεχίζουν να τροφοδοτούν τον «σκιώδη στόλο» με πλοία, αλλά και να μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο.
Στην ερώτηση κατονομάζονται συγκεκριμένες εταιρείες, όπως οι Okeanis Eco Tankers και Kyklades Maritime της οικογένειας Αλαφούζου, που φέρονται να συνέχισαν δραστηριότητα υπό το πλαφόν, ενώ αναφορά γίνεται και στον εφοπλιστή Γιώργο Οικονόμου (TMS Tankers) και την Tsakos Energy Navigation, εταιρείες που σύμφωνα με δημοσιεύματα πώλησαν μέρος του στόλου τους σε αγοραστές οι οποίοι σήμερα εμφανίζονται να κινούνται στη σκιώδη αγορά.
Ο Auštrevičius υπενθύμισε επίσης ότι ήδη από το 2023 η Ουκρανία είχε εντάξει Έλληνες πλοιοκτήτες στη λίστα «Διεθνών Χορηγών Πολέμου». Παρά τα επανειλημμένα πακέτα κυρώσεων (15ο έως 18ο), η ΕΕ μέχρι στιγμής έχει περιοριστεί σε μαύρες λίστες πλοίων, χωρίς να έχει επιβάλει ατομικές κυρώσεις σε ευρωπαίους πλοιοκτήτες.
Με την ερώτησή του έθεσε δύο κρίσιμα ζητήματα στην Κομισιόν:
- Αν προτίθεται να προτείνει στοχευμένες κυρώσεις κατά ευρωπαίων φυσικών και νομικών προσώπων που αποδεδειγμένα διευκολύνουν τον «σκιώδη στόλο».
- Πώς σκοπεύει να ενισχύσει την επιβολή του πλαφόν, ώστε να αντιμετωπιστούν πρακτικές καταστρατήγησης όπως οι αδήλωτες μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο και οι συχνές αλλαγές σημαίας.
Η παρέμβαση αυτή καταδεικνύει ότι το έργο των ερευνητών δημοσιογράφων δεν έμεινε στα χαρτιά.
