Κατά το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή άμυνας, θα μπορούσαν να εντοπίζουν και να αποτρέπουν περισσότερα σφάλματα. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως εκτελεστικό όργανο της Ένωσης, όχι μόνο υποεκτίμησε το συνολικό επίπεδο των παράτυπων δαπανών, αλλά δεν αξιοποίησε αρκετά τα διαθέσιμα εργαλεία για να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να βελτιώσουν τον τρόπο διαχείρισης και τα συστήματά τους.
Η πολιτική συνοχής αποτελεί σημαντικό τομέα δαπανών της ΕΕ. Είναι επίσης ο τομέας του προϋπολογισμού με τον μεγαλύτερο αριθμό σφαλμάτων. Το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος δεν υποδηλώνει μόνο την απάτη, τη μη αποδοτικότητα των δαπανών ή τη διασπάθιση πόρων, αλλά αποτελεί εκτίμηση των ποσών που δεν χρησιμοποιήθηκαν σύμφωνα με τους ισχύοντες ενωσιακούς και εθνικούς κανόνες.
Κατά την περίοδο 2007-2020, το συνολικό επίπεδο σφάλματος στις δαπάνες συνοχής μειώθηκε από 6% σε 4,8%, αλλά παρέμενε πάνω από το όριο του 2% και έφτασε στο 6,7% το 2022.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με σημαντικά επίπεδα σφάλματος στις δαπάνες συνοχής. Από το 2017 έως το 2022, η Ελλάδα, μαζί με την Ισπανία, την Ουγγαρία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία, ανέφερε υπολειπόμενα ποσοστά σφάλματος άνω του 2% για περισσότερους από τους μισούς φακέλους διασφάλισης. Συγκεκριμένα, από την ανάλυσή προκύπτει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανυπολόγισε το υπολειπόμενο ποσοστό σφάλματος, το οποίο ήταν πάνω από το όριο του 2%, αρκετά συχνά για ορισμένα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα, αυτό συνέβη για την Ελλάδα στο 45% των πακέτων διασφάλισης, τη Γαλλία στο 22%, την Ιταλία στο 26%, τη Λιθουανία στο 36%, την Πορτογαλία στο 36% και τη Σλοβακία στο 29%.
Κατά το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο τα συστήματα ελέγχου της ΕΕ παρουσιάζουν αδυναμίες σε όλα τα επίπεδα. Οι δικλίδες που εφαρμόζουν οι διαχειριστικές αρχές των κρατών μελών, οι οποίες αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας, δεν είναι επαρκείς. Η δεύτερη γραμμή άμυνας, τα όργανα ελέγχου των κρατών μελών, παρουσιάζει επίσης αδυναμίες. Στην τρίτη γραμμή άμυνας, η Επιτροπή βασίζεται στις λιγοστές αξιόπιστες δικλίδες σε εθνικό επίπεδο και τα εργαλεία της για τον εντοπισμό, την πρόληψη ή τη διόρθωση σφαλμάτων παρουσιάζουν αδυναμίες.
Το μεγαλύτερο μέρος των σφαλμάτων στις δαπάνες συνοχής οφείλεται σε μη επιλέξιμες δαπάνες και έργα, καθώς και σε μη συμμόρφωση με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις και τη σύναψη συμβάσεων. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε τρία βαθύτερα αίτια: ανεπαρκή διοίκηση στα κράτη μέλη, εξ αμελείας ή εικαζόμενη εκ προθέσεως μη συμμόρφωση των δικαιούχων και προβλήματα με την ερμηνεία των κανόνων.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο τονίζει την ανάγκη βελτίωσης των ελέγχων και προειδοποιεί ότι ο κίνδυνος παράτυπων δαπανών παραμένει υψηλός. Λόγω δε της αλληλοεπικάλυψης των πολυετών περιόδων δαπανών και των ταμείων για την ανάκαμψη από την πανδημία COVID-19, ορισμένα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση να διασφαλίσουν ότι τα χρήματα δαπανώνται σύμφωνα με τους κανόνες.
