Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα κινείται η εκλογική δύναμη των λαϊκιστικών και αυταρχικών κομμάτων στην Ευρώπη, με την Ελλάδα να καταγράφει μία από τις υψηλότερες επιδόσεις. Σύμφωνα με τον Δείκτη Αυταρχικού Λαϊκισμού 2026, που παρουσιάζει στη χώρα μας το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), σχεδόν ένας στους τρεις Ευρωπαίους έχει ψηφίσει κόμμα που εντάσσεται σε αυτές τις κατηγορίες.
Η εκλογική υποστήριξη στα συγκεκριμένα κόμματα φτάνει πλέον το 32,6% στις 31 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάζει ο Δείκτης, καταγράφοντας νέο μεταπολεμικό ρεκόρ. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 27,9% το 2023 και μόλις 18,5% το 2007, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική ενίσχυση του φαινομένου τα τελευταία χρόνια.
Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα στην Ελλάδα. Με βάση τα αποτελέσματα των εθνικών εκλογών του 2023, τα κόμματα που ταξινομούνται από τη μελέτη ως λαϊκιστικά ή αυταρχικά συγκέντρωσαν συνολικά το 44,7% των ψήφων, φέρνοντας τη χώρα στην έκτη θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή. Σύμφωνα με τη μελέτη, εάν πραγματοποιούνταν σήμερα εκλογές, τα συγκεκριμένα κόμματα θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν περίπου το 57,1% των ψήφων, δηλαδή 12,4 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερες σε σχέση με το 2023.
Η Ελλάδα διαφοροποιείται από την πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών ως προς την πολιτική προέλευση των κομμάτων που εντάσσονται στον Δείκτη. Ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη η άνοδος του λαϊκισμού προέρχεται κυρίως από τη δεξιά, στην Ελλάδα μεγαλύτερη εκλογική δύναμη εμφανίζουν τα κόμματα που κατατάσσονται στην αριστερή πλευρά του λαϊκιστικού και αυταρχικού φάσματος. Συγκεκριμένα, στις εκλογές του 2023 τα αριστερά λαϊκιστικά και αυταρχικά κόμματα συγκέντρωσαν το 31,5% των ψήφων, ποσοστό που αποτελεί τη δεύτερη υψηλότερη επίδοση μεταξύ των 31 χωρών, μετά τη Σλοβακία. Αντίθετα, τα δεξιά λαϊκιστικά και αυταρχικά κόμματα συγκέντρωσαν το 13,2%, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 24η θέση της σχετικής ευρωπαϊκής κατάταξης.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πάντως, η τάση είναι αντίστροφη. Τα δεξιά λαϊκιστικά και αυταρχικά κόμματα συγκεντρώνουν πλέον το 21,2% των ψήφων, ενισχυμένα κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019. Τα αντίστοιχα κόμματα της αριστεράς παραμένουν σχεδόν σταθερά, με ποσοστό 6,9%.
Η διεύρυνση της επιρροής του λαϊκισμού αποτυπώνεται και στον αριθμό των χωρών όπου τα συγκεκριμένα κόμματα έχουν αποκτήσει ιδιαίτερα ισχυρή εκλογική παρουσία. Σήμερα, σε 12 από τις 31 ευρωπαϊκές χώρες συγκεντρώνουν πάνω από το 40% των ψήφων, έναντι επτά χωρών το 2019 και μόλις τριών το 2007.
Οι επιπτώσεις στην πολιτική και την οικονομία
Η μελέτη του ΚΕΦΙΜ επισημαίνει ότι η ενίσχυση των λαϊκιστικών και αυταρχικών κομμάτων δεν περιορίζεται στην αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών, αλλά συνδέεται και με ευρύτερες προκλήσεις για τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και την οικονομία.
Όπως αναφέρεται, η διεθνής επιστημονική έρευνα έχει καταγράψει αρνητικές επιπτώσεις της παρατεταμένης λαϊκιστικής διακυβέρνησης στην οικονομική ανάπτυξη και την οικονομική ελευθερία, με πιθανές συνέπειες στα εισοδήματα και στις προοπτικές ευημερίας των πολιτών.
Παράλληλα, η αυξημένη εκλογική δύναμη των συγκεκριμένων κομμάτων επηρεάζει τη σύνθεση των κοινοβουλίων, τις δυνατότητες σχηματισμού κυβερνητικών πλειοψηφιών και τις προϋποθέσεις προώθησης μεταρρυθμίσεων.
Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, χαρακτηρίζει την εξέλιξη ιδιαίτερα ανησυχητική, υπογραμμίζοντας ότι η ενίσχυση του λαϊκισμού μπορεί να έχει σημαντικό κόστος για τους δημοκρατικούς θεσμούς και την οικονομία. Όπως σημειώνει, ιδιαίτερη σημασία έχει η αποτελεσματικότητα των πολιτικών που επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών, η διαφάνεια, η λογοδοσία, η ισχυρή λειτουργία των θεσμών και η οικονομική ελευθερία.
Τη μελέτη υπογράφουν ο επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ, Κωνσταντίνος Σαραβάκος, και ο βοηθός Ερευνών, Χρήστος Λούκας, με βάση τα ευρήματα του Δείκτη που δημοσιεύουν το σουηδικό ερευνητικό ινστιτούτο Timbro και το πανευρωπαϊκό δίκτυο EPICENTER.
