Με βάση την πρόβλεψη που διατύπωσε χθες ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s, στο τέλος του χρόνου η Ελλάδα θα είναι αδιαμφισβήτητος παγκόσμιος «πρωταθλητής» δημοσίου χρέους, τουλάχιστον μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Ο οίκος αξιολόγησης, που διατήρησε αμετάβλητη τη βαθμολογία “B-/B” για την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας, εν είδει επιβράβευσης της κυβέρνησης για τη τήρηση του τρίτου Μνημονίου, επισημαίνει με έμφαση ότι η πρόβλεψη για χρέος 179% του ΑΕΠ στο τέλος του έτους είναι το υψηλότερο ποσοστό από όσες χώρες αξιολογεί.
Η S&P κάνει τη δική της αναλυτική αξιολόγηση του τρίτου Μνημονίου και, σε γενικές γραμμές, διατυπώνει την ίδια κριτική με αυτή του ΔΝΤ. Σε αδρές γραμμές λέει ότι πρωτογενή πλεονάσματα άνω του 1,5% του ΑΕΠ για πολλά χρόνια μετά το 2018 είναι αδύνατα, ότι θα ήταν προτιμότερη μια εμπροσθοβαρής διαγραφή ονομαστικού χρέους, αλλά με δεδομένη τη συμφωνία του Eurogroup που έχει αποκλείσει κάτι τέτοιο, η S&P είναι διατεθειμένη να «συμβιβαστεί» με την ιδέα του πλαφόν 15% του ΑΕΠ στο ετήσιο κόστος χρηματοδότησης του χρέους.
Αυτά μας τα έχουν πει κι άλλοι. Άλλωστε, ό,τι και να πει η S&P, στην πραγματικότητα αξιολογεί το κενό, αφού ελάχιστο μέρος του ελληνικού χρέους κυκλοφορεί στην αγορά. Και μετά την ανακοίνωσή της, η απόδοση του ελληνικού δεκαετούς έμεινε κολλημένη αρκετά πάνω από το 8%. Και το ίδιο συμβαίνει από τα τέλη Μαΐου και μετά, οπότε το Eurogroup κατέληξε στην περίφημη συμφωνία με την «υπόσχεση» αναδιάρθρωσης του χρέους. Τα spreads στο ύψος τους. Από τότε, πολλοί παράγοντες πολιορκούν με διάφορα κίνητρα, αφορμές και αιτίες το ελληνικό χρέος, τονίζοντας μάλιστα με έμφαση και τη γεωπολιτική διάστασή του, αλλά ούτε ένας δεν έχει μπήξει ένα αληθινό καρφί στο τείχος του.
Οι φουριόζοι Λιου και Μοσκοβισί
Ήρθε φουριόζος ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Τζακ Λιου να πει πόσο επείγουσα κάνουν οι εξελίξεις στην Τουρκία την ανάγκη επίσπευσης της αναδιάρθρωσης του χρέους. Πιο ανοιχτά δεν θα μπορούσε να το πει: η Τουρκία είναι πια ένας σχεδόν χαμένος σύμμαχος, η Ελλάδα καθίσταται αντικειμενικά το «ανατολικό σύνορο» της ευρωατλαντικής συμμαχίας. Και λοιπόν; Ίδρωσε τ’ αυτί κανενός στις Βρυξέλλες ή στη Φρανκφούρτη;
Ήρθε και ο Μοσκοβισί, υποσχόμενος μια δύσκολη και σκληρή διαπραγμάτευση με το ΔΝΤ κάποια στιγμή το φθινόπωρο για το ελληνικό χρέος, αρκεί η κυβέρνηση να «κάνει τα μαθήματά της» και να κλείσει γρήγορα, χωρίς πολλά παζάρια τη δεύτερη αξιολόγηση. Είπε και πόσο επείγουσα κάνει την ανάγκη αυτή το Brexit και οι υπόλοιποι παράγοντες γεωπολιτικής και οικονομικής ανασφάλειας στην Ευρωζώνη. Και λοιπόν; Αντιλήφθηκε κανείς κάποια κινητικότητα, κάποια προσπάθεια από τον ESM να επισπεύσει τις διαδικασίες εφαρμογής έστω των βραχυπρόθεσμων μέτρων που προβλέπει η συμφωνία του Μαΐου;
Η Φρανκφούρτη και το Βερολίνο
Βγήκε και η ηγεσία της ΕΚΤ μέσ’ στην ανησυχία για τις επιπτώσεις του Brexit, των εξελίξεων στην Τουρκία και των κόκκινων δανείων που πνίγουν τις ιταλικές και άλλες τράπεζες της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Υποσχέθηκε παράταση του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης για όσο χρειαστεί, πέρα από τον Μάρτιο του 2017, άνοιξε παράθυρο για αποφυγή του bail in στις προβληματικές τράπεζες με τη δημιουργία δημόσιου ταμείου, αλλά τσιμουδιά για την ένταξη των ελληνικών ομολόγων στο QE, κουβέντα για το πότε σκοπεύει να συντάξει την έκθεση βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους που αποτελεί προϋπόθεση. Τίποτα δεν χαλάει την αταραξία του πρωτοκόλλου, του άκαμπτου χρονοδιαγράμματος και των δυσκοίλιων κανονισμών τους.
Σύσσωμη η γερμανική ηγεσία τα έχει πάρει στο κρανίο με το διπλό πραξικόπημα του Ερντογάν. Ο ένας πόλος της ζητάει να ακυρωθεί εδώ και τώρα η ευρωτουρκική συμφωνία για το προσφυγικό, ο άλλος θέλει να ανασταλούν πάραυτα οι χρηματοδοτήσεις και ο τρίτος να διακοπούν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Αλλά κανείς δεν λέει: ωραία, πες ότι τα κάνουμε όλα αυτά. Τι ακριβώς θα γίνει με τα «εξωτερικά μας σύνορα», τα ελληνικά; Τι θα γίνει αν ξαναπυκνώσουν οι βάρκες με τους απελπισμένους που θέλουν να περάσουν στα ελληνικά νησιά; Θα εξακολουθήσουμε να απαιτούμε από την Ελλάδα να αντιμετωπίζει την Τουρκία σαν «ασφαλή τρίτη χώρα» για τους πρόσφυγες; Θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε το ελληνικό χρέος σαν μια μακρινή υποχρέωση, για πολύ μετά τις γερμανικές εκλογές του 2017;
Λογικά, οι εξελίξεις που διατρέχουν την Ευρώπη από το βορειοδυτικό μέχρι το νοτιανατολικό άκρο της θα έπρεπε να έχουν προκαλέσει μια αλλαγή προτεραιοτήτων και ατζέντας στην ευρωπαϊκή ηγεσία και στους υπερατλαντικούς συμμάχους της. Αν μη τι άλλο, θα έπρεπε να παρατηρούμε ήδη κάποια πύκνωση του χρονοδιαγράμματος και επίσπευση των παρεμβάσεων για να κλείσουν εκκρεμότητες όπως η γελοία υπόθεση των πορτογαλικών και ισπανικών ελλειμμάτων, η διαχείριση του προβλήματος των ιταλικών τραπεζών ή η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, στο οποίο η τουρκική κρίση έχει προσθέσει ένα ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος. Όμως, καμιά αίσθηση επείγοντος ή ελάχιστου «κοινού συμφέροντος» δεν φαίνεται ικανή να κάμψει τη γραφειοκρατική προσήλωση του «Ιερατείου» στους «κανόνες». Μεταξύ άλλων ο δογματισμός μακροπρόθεσμα αδυνατίζει και το ένστικτο της αυτοσυντήρησης.
