Μια εντυπωσιακή ανακάλυψη, που παρέμενε για δεκαετίες ανεξήγητη, έρχεται ξανά στο προσκήνιο, καθώς επιστημονικές αναλύσεις αποκάλυψαν ότι δύο αντικείμενα ηλικίας περίπου 3.400 ετών κατασκευάστηκαν από σίδηρο που προέρχεται από μετεωρίτη. Τα ευρήματα εντοπίστηκαν το 1963 στη νοτιοανατολική Ισπανία, ανάμεσα σε έναν από τους σημαντικότερους προϊστορικούς θησαυρούς χρυσού της Ευρώπης.
Η ανακάλυψη έγινε τον Δεκέμβριο του 1963, κοντά στην πόλη Villena, υπό την καθοδήγηση του αρχαιολόγου José María Soler. Πρόκειται για τον περίφημο Θησαυρό της Villena, μια συλλογή που περιλαμβάνει δεκάδες πολύτιμα αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού και φυλάσσεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.
Ανάμεσα στα χρυσά κύπελλα, τα αγγεία και τα βραχιόλια, δύο αντικείμενα με σκούρο χρώμα και έντονη διάβρωση είχαν προκαλέσει το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων. Για χρόνια, η ακριβής προέλευση του μετάλλου τους παρέμενε αδιευκρίνιστη.
Ο θησαυρός των σχεδόν 10 κιλών χρυσού
Ο Θησαυρός της Villena θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα της προϊστορικής Ευρώπης. Αποτελείται από δεκάδες αντικείμενα, με το συνολικό τους βάρος να αγγίζει τα 10 κιλά, εκ των οποίων περίπου εννέα κιλά είναι χρυσός.
Στη συλλογή περιλαμβάνονται έντεκα χρυσά κύπελλα, τρία αγγεία και δεκάδες βραχιόλια, πολλά από τα οποία είναι κατασκευασμένα από χρυσό υψηλής καθαρότητας, περίπου 23,5 καρατίων. Εκτός από χρυσό, ο θησαυρός περιλαμβάνει επίσης αντικείμενα από ασήμι, κεχριμπάρι και σίδηρο.
Ωστόσο, δύο ευρήματα ξεχώριζαν από τα υπόλοιπα. Το πρώτο ήταν ένα μεταλλικό αντικείμενο, που έμοιαζε με βραχιόλι, ενώ το δεύτερο ήταν μια μικρή κοίλη σφαίρα, η οποία εκτιμάται ότι κάλυπτε τη λαβή ενός σπαθιού ή ενός τελετουργικού σκήπτρου.
Οι ερευνητές τοποθετούν την κατασκευή τους μεταξύ 1400 και 1200 π.Χ., δηλαδή κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Οι χημικές αναλύσεις αποκάλυψαν την προέλευσή τους
Περίπου έξι δεκαετίες μετά την ανακάλυψη, μια επιστημονική ομάδα αποφάσισε να διερευνήσει τη σύσταση των δύο αντικειμένων, προκειμένου να λύσει το μυστήριο της προέλευσής τους.
Ο συνταξιούχος συντηρητής μουσείου Salvador Rovira-Llorens, σε συνεργασία με τους ερευνητές Ignacio Montero Ruiz και Martina Renzi, πραγματοποίησε χημικές αναλύσεις σε μικροσκοπικά δείγματα από τα δύο μεταλλικά ευρήματα.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Trabajos de Prehistoria, επικεντρώθηκε στον εντοπισμό συγκεκριμένων χημικών στοιχείων που μπορούν να διακρίνουν τον σίδηρο μετεωριτικής προέλευσης από εκείνον που προέρχεται από γήινα μεταλλεύματα.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η παρουσία νικελίου σε συνδυασμό με τον σίδηρο, καθώς οι μετεωρίτες συχνά περιέχουν σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις του συγκεκριμένου στοιχείου σε σχέση με τα συνηθισμένα γήινα μεταλλεύματα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι και τα δύο αντικείμενα περιέχουν σίδηρο μετεωριτικής προέλευσης, γεγονός που σημαίνει ότι το υλικό τους προήλθε από έναν διαστημικό βράχο που έπεσε στη Γη.
Οι επιστήμονες, ωστόσο, επισημαίνουν ότι τα συμπεράσματα παραμένουν προκαταρκτικά, καθώς η έντονη διάβρωση που έχει υποστεί η επιφάνεια των αντικειμένων στο πέρασμα των χιλιετιών ενδέχεται να έχει αλλοιώσει τη χημική τους σύσταση. Για τον λόγο αυτό, προγραμματίζονται περαιτέρω αναλύσεις, μεταξύ άλλων με τη χρήση φορητών συσκευών ακτίνων Χ, ώστε να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα χωρίς να προκληθούν φθορές στα πολύτιμα ευρήματα.
Γιατί ο μετεωριτικός σίδηρος ήταν τόσο πολύτιμος
Η σημασία της ανακάλυψης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ληφθεί υπόψη η εποχή κατά την οποία κατασκευάστηκαν τα δύο αντικείμενα.
Κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, η επεξεργασία σιδήρου από γήινα μεταλλεύματα δεν είχε ακόμη καθιερωθεί στη Δυτική Ευρώπη. Οι μεταλλουργοί της εποχής χρησιμοποιούσαν κυρίως χαλκό και μπρούντζο, με αποτέλεσμα ο σίδηρος να αποτελεί ένα εξαιρετικά σπάνιο και πολύτιμο υλικό.
Ο σίδηρος από μετεωρίτες, ο οποίος έφτανε στη Γη μέσω διαστημικών σωμάτων, μπορούσε να συλλεχθεί και να υποστεί επεξεργασία από τους αρχαίους τεχνίτες. Λόγω της σπανιότητάς του, αντιμετωπιζόταν ως πολύτιμο μέταλλο, αντίστοιχο του χρυσού και του ασημιού.
Παρόμοια αντικείμενα έχουν εντοπιστεί και σε άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το περίφημο σιδερένιο τελετουργικό στιλέτο που βρέθηκε στον τάφο του φαραώ Τουταγχαμών.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα δύο αντικείμενα της Villena ενδέχεται να έφτασαν στην Ιβηρική Χερσόνησο μέσω εμπορικών δικτύων μεγάλων αποστάσεων, που συνέδεαν τη δυτική Ευρώπη με τα κέντρα πολιτισμού της ανατολικής Μεσογείου.
Εφόσον επιβεβαιωθούν πλήρως τα αποτελέσματα των αναλύσεων, τα δύο ευρήματα θα αποτελούν τα αρχαιότερα γνωστά αντικείμενα από μετεωριτικό σίδηρο που έχουν εντοπιστεί στην Ιβηρική Χερσόνησο, προσφέροντας νέα στοιχεία για τις μεταλλουργικές γνώσεις, τις εμπορικές επαφές και τις τεχνολογικές δυνατότητες των ανθρώπων πριν από την Εποχή του Σιδήρου.
Πηγή: futura-sciences































