«Κάποιος λέει κάτι κι αυτό πυροδοτεί μέσα μου έντονα συναισθηματα», ανέφερε πρόσφατα η Ρέιβεν, μέλος μιας κοινότητας για τη συναισθηματική νοημοσύνη. «Σχεδόν αμέσως, αρχίζω να καταρτίζω στο μυαλό μου μια λίστα με όλα τα σημεία στα οποία αυτός ο άνθρωπος έχει άδικο. Τρόπους για να τον κάνω να δει το λάθος τους. Τρόπους για να υπερασπιστώ τον εαυτό μου».
Η Ρέιβεν - την οποία θα χαρακτήριζε κανείς ως μια εξαιρετικά συναισθηματικά ευφυή γυναίκα - εντόπισε εύστοχα τη βαθύτερη αιτία των συναισθημάτων της.
«Νιώθω παρεξηγημένη», εξήγησε. «Νιώθω περιθωριοποιημένη. Νιώθω ότι κανείς δεν με στηρίζει».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η κατανόηση της ρίζας του προβλήματος είναι το πρώτο βήμα. Τι κάνεις όμως στη συνέχεια;
Ας το ψάξουμε λίγο πιο βαθιά μέσα από το πρίσμα της συναισθηματικής νοημοσύνης. Θα δούμε τρεις απλές φράσεις που σε βοηθούν να τιθασεύσεις την αμυντικότητά σου ακριβώς τη στιγμή που εμφανίζεται. Πρώτα όμως, ας δούμε γιατί αντιδρούμε έτσι εξαρχής.
Γιατί νιώθω την ανάγκη να αμυνθώ;
Πρώτα απ’ όλα, αξίζει να αναγνωρίσουμε ότι η αμυντική στάση δεν είναι εκ φύσεως κακή· είναι απολύτως φυσικό να αντιδρούμε αμυντικά σε μια απειλή (άλλωστε, ακόμα και όροι όπως τα «αμυντικά μέτρα» δεν έχουν καμία αρνητική χροιά).
Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι έτσι λειτουργεί ο εγκέφαλός μας: όταν νιώθουμε ότι δεχόμαστε επίθεση, η αμυγδαλή ενεργοποιεί την αντίδραση πάλης, φυγής ή «παγώματος». Η αμυντικότητα είναι κομμάτι της αντίδρασης «πάλης» - αν και δεν σημαίνει ότι απαραίτητα εκφράζεται εξωτερικά, αφού, όπως καταλαβαίνεις, μεγάλο μέρος της συμβαίνει... μέσα στο κεφάλι σου και μόνο.
Αυτό από μόνο του είναι απόδειξη της συναισθηματικής σου νοημοσύνης εν δράσει. Μια λιγότερο συναισθηματικά ώριμη αντίδραση θα ήταν να ξεσπάσεις αμέσως σε κάθε επίθεση. Αντίθετα, όταν βιώνεις αυτά τα συναισθήματα, τα επεξεργάζεσαι, τα ζυγίζεις και προσπαθείς να δώσεις μια μετρημένη απάντηση.
Μερικές φορές, η αντίδρασή μας πυροδοτείται από μια παλιότερη αρνητική εμπειρία. Αυτό μας κάνει να υψώνουμε τα τείχη μας πιο γρήγορα - μερικές φορές πολύ γρήγορα -προσπαθώντας να προστατευτούμε από μια επανάληψη του ίδιου σκηνικού.
Θυμήσου τον ορισμό της συναισθηματικής νοημοσύνης: πρόκειται για την ικανότητα να κατανοείς και να διαχειρίζεσαι τα συναισθήματά σου για να πετύχεις έναν στόχο. Με απλά λόγια, είναι ο τρόπος να κάνεις τα συναισθήματα να δουλεύουν υπέρ σου και όχι εναντίον σου.
Αν το δούμε έτσι, γεννιούνται ορισμένα χρήσιμα ερωτήματα:
- Νιώθω ότι οι φυσικές αμυντικές μου αντιδράσεις με βλάπτουν περισσότερο παρά με ωφελούν; Ή έστω κι αν όχι, προκαλούν αρκετή ζημιά ώστε να θέλω να τις δουλέψω;
- Αν ναι, ποιοι είναι οι λόγοι πίσω από αυτές; Είναι κάτι από το παρελθόν μου; Το τρέχον περιβάλλον μου; Ένας συνδυασμός και των δύο;
- Ποιες ερωτήσεις ή φράσεις με «ενοχολούν» περισσότερο; Και γιατί;
- Μήπως η αντίδράσή μου με εμποδίζει να πετύχω τους στόχους μου (π.χ. χαλάει τις σχέσεις στη δουλειά, πλήττει τη φήμη μου κ.λπ.);
- Δεδομένου ότι ξέρω ήδη να κάνω μια παύση τη στιγμή της έντασης, ποιες στρατηγικές μπορώ να χρησιμοποιώ όταν το συναίνθημα επιμένει;
Η Ρέιβεν είχε ήδη απαντήσει σε αρκετά από αυτά. Εντόπισε πως νιώθει παρεξηγημένη, στο περιθώριο και χωρίς υποστήριξη. Αυτά τα συναισθήματα είναι απόλυτα θεμιτά και πρέπει να ληφθούν υπόψη. Το θέμα είναι: πώς τα διαχειρίζεσαι τώρα; Αν τα αφήσεις στην τύχη τους, θα σε στοιχειώνουν. Αν όμως μάθεις να τα χειρίζεσαι σωστά, θα δυναμώσεις τις σχέσεις σου.
Αυτό μπορεί να σημαίνει:
- Να κανονίσεις μια ειλικρινή, ανοιχτή κουβέντα με το άτομο που στα πυροδοτεί. Να μοιραστείς πώς αισθάνεσαι, γιατί το νιώθεις αυτό και τι θα σε βοηθούσε. Ή, αν προτιμάς, να αφήσεις στην άκρη τα «συναισθήματα» και να εστιάσεις κατευθείαν στο πρόβλημα που θέτει, βρίσκοντας τρόπο να συνεργαστείτε για να το λύσετε.
- Να έχεις έναν και μόνο, έμπιστο μέντορα ή φίλο μέσα στην εταιρεία (κατά προτίμηση σε ανώτερη θέση ή κάποιον που έχει περάσει τα ίδια), στον οποίο μπορείς να ανοιχτείς όταν δυσκολεύεσαι.
Πώς θα ξέρω ότι το συναίσθημά μου είναι «δικαιολογημένο»
Η αλήθεια είναι πως αυτό δεν έχει και τόση σημασία. Η «δικαιοσύνη» είναι μια υποκειμενική κρίση που αλλάζει ανάλογα με το ποιον θα ρωτήσεις. Τα συναισθήματα είναι απλώς ένα ακόμη είδος δεδομένων, και το κλειδί είναι να τα αναγνωρίζεις ως έγκυρα, ανεξάρτητα από το αν «δικαιολογούνται».
Μερικές φορές καταλαβαίνουμε κι εμείς οι ίδιοι ότι η αντίδρασή μας δεν είναι απολύτως ορθολογική. Ακόμη κι όταν το συνειδητοποιούμε όμως, δεν γίνεται πιο εύκολο να τη διαχειριστούμε. Αυτό που πραγματικά βοηθάει είναι να μιλάς σε κάποιον που σε καταλαβαίνει και σε στηρίζει.
Όσον αφορά το πότε αξίζει να πας κόντρα στους άλλους για να υπερασπιστείς τον εαυτό σου, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Οι ισορροπίες ισχύος παίζουν πάντα ρόλο. Και να θυμάσαι: κατά κάποιον τρόπο, η αντίληψη των άλλων γίνεται η πραγματικότητά σου - δηλαδή, για τους γύρω σου, είσαι αυτό που εκείνοι αντιλαμβάνονται. Αν αποκτήσεις τη φήμη ότι βρίσκεις πάντα δικαιολογίες, αυτό θα μείνει.
Από την άλλη, αν έρθει η στιγμή που νιώθεις την απόλυτη ανάγκη να υπερασπιστείς σθεναρά τον εαυτό σου, φρόντισε να μην την σπαταλήσεις στον λάθος άνθρωπο. Σκέψου καλά ποιος είναι ο κατάλληλος αποδέκτης, καθώς και πού, πότε και πώς θα το κάνεις.
Τρεις απλές φράσεις για τη διαχείριση της αμυντικότητας
Ένα ακόμα ισχυρό εργαλείο για να τιθασεύσεις την αμυντικότητα είναι ο εσωτερικός διάλογος (self-talk). Να μερικές εκφράσεις που έχουν αποδειχθεί για πολλούς σωτήριες:
- «Δεν ξέρουν»: Δεν έχουν ιδέα πώς είναι να βρίσκεσαι στη θέση σου ή να «φοράς τα παπούτσια σου». Το σχόλιό τους πιθανότατα πηγάζει από άγνοια, οπότε το να το αναμασάς στο μυαλό σου δεν πρόκειται να κάνει καλό σε κανέναν.
- «Δεν ξέρω»: Στο ίδιο μήκος κύματος, δεν ξέρεις κι εσύ τι περνάει ο άλλος. Ίσως κουβαλάει τη δική του ανασφάλεια, τα δικά του ψυχολογικά φορτία ή κάποιο σοβαρό πρόβλημα στην προσωπική του ζωή, και αυτό βγαίνει τώρα προς τα έξω.
- «Δεν πρόκειται για επίθεση»: Οι καταστάσεις που εκλαμβάνουμε ως επιθέσεις δεν είναι πάντα επιθέσεις. Μπορείς να κοιτάξεις λίγο πιο κάτω από την επιφάνεια; Μήπως αυτός ο άνθρωπος απλώς ζητάει βοήθεια, έστω κι αν δεν ξέρει πώς να το επικοινωνήσει σωστά; Μπορείς να γυρίσεις το κουμπί και να δεις πώς μπορείς να βοηθήσεις, δημιουργώντας μια κατάσταση win-win ώστε από αντίπαλοι να γίνετε ομάδα; (Αυτή η φράση πιάνει τόπο κυρίως αφού πάρεις μια ανάσα, αν το αίσθημα της άμυνας επιμένει).
Και να κι ένα bonus εργαλείο:
Η χρυσή ερώτηση: «Πώς θα νιώθω γι’ αυτό σε πέντε μέρες; Πέντε εβδομάδες; Πέντε μήνες; Πέντε χρόνια;» Τίποτα δεν βάζει τα πράγματα στη θέση τους καλύτερα από αυτή την προοπτική.
Άνθρωποι είμαστε όλοι. Και αυτό σημαίνει ότι θα έρθουμε αντιμέτωποι με την αμυντικότητα ξανά και ξανά. Το μυστικό για να την τιθασεύσεις δεν είναι να την εξαφανίσεις μια για πάντα, αλλά να καταλάβεις το «γιατί» πίσω από αυτήν. Μετά, μπορείς να χρησιμοποιήσεις αυτά τα εργαλεία για να χτίσεις μια στρατηγική.
Ο στόχος δεν είναι να μην αμυνθείς ποτέ ξανά, αλλά να μειώσεις τη συχνότητα και να χειρίζεσαι τέτοιες στιγμές ώριμα. Έτσι κάνεις τα συναισθήματα να δουλεύουν για σένα και όχι εναντίον σου - και κάπως έτσι, από απλά συναισθηματικοί, γινόμαστε συναισθηματικά ευφυείς.
Πηγή: Fast Company
