«Την περασμένη εβδομάδα παρακολούθησα με τον εγγονό μου το ντοκιμαντέρ για το Apollo 11. Καθώς οι αστροναύτες στέκονταν σε εκείνη την έρημη επιφάνεια της Σελήνης το 1969, εντελώς μόνοι, κι όμως υπό το βλέμμα εκατομμυρίων, δεν μπόρεσα να μη σκεφτώ τη συναισθηματική απομόνωση που κουβαλούσαν τόσοι άνδρες εκείνης της εποχής. Τους έμαθαν να είναι σαν σεληνάκατοι, σκληρό περίβλημα που προστατεύει εύθραυστο φορτίο, φτιαγμένοι να αντέχουν ακραία πίεση αλλά ποτέ σχεδιασμένοι για να ανοίγονται.
Η γενιά εκείνη των ανδρών, που έχτισε τον μεταπολεμικό κόσμο με τα ίδια της τα χέρια, δεν ήταν απλώς σκληρή από επιλογή. Διαμορφώθηκε από μια κοινωνία που της έδινε μία και μοναδική συναισθηματική διέξοδο, τον θυμό. Οτιδήποτε άλλο θεωρούνταν αδυναμία. Και τώρα, δεκαετίες μετά, βλέπουμε το κόστος αυτής της συμφωνίας.
Το τίμημα του «κρατιέμαι»
Ξέρετε τι με εντυπωσιάζει περισσότερο στους άνδρες της ηλικίας μου; Όχι η γκρίνια που γίνεται ανέκδοτο. Είναι το βάρος στους ώμους τους, η ένταση στο σαγόνι όταν τα εγγόνια τους τούς ρωτούν πώς είναι στ’ αλήθεια. Δεν είναι πικραμένοι. Είναι εξαντλημένοι από μια ζωή συναισθηματικής άρσης βαρών χωρίς πουθενά να αφήσουν το φορτίο. Δούλεψα 35 χρόνια σε μια ασφαλιστική εταιρεία και έβλεπα συναδέλφους να μετατρέπουν κάθε απογοήτευση, κάθε ματαίωση, κάθε λύπη σε θυμό. Γιατί; Επειδή ο θυμός ήταν «παραγωγικός». Ο θυμός έφερνε αποτέλεσμα. Ο θυμός επέβαλλε σεβασμό. Ένας άνδρας μπορούσε να χτυπήσει το χέρι στο τραπέζι και να χαρακτηριστεί παθιασμένος. Αλλά να τρέξει ένα δάκρυ; Επαγγελματική αυτοκτονία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Έρευνες το επιβεβαιώνουν. Mελέτες για το ανδρικό άγχος δείχνουν ότι πολλοί άνδρες καταπιέζουν ευάλωτα συναισθήματα όπως λύπη και φόβο και εκφράζουν αντ’ αυτών θυμό, λόγω κοινωνικών πιέσεων συμμόρφωσης με ανδρικά πρότυπα. Αυτό συνδέεται με δυσκολίες στη ρύθμιση συναισθημάτων και αυξημένο κίνδυνο προβληματικών συμπεριφορών. Αναλογιστείτε απλά το γεγονός ότι εκπαιδεύσαμε ολόκληρες γενιές ανδρών να περνούν κάθε σύνθετο συναίσθημα από τον στενό σωλήνα του θυμού, και μετά απορούμε γιατί δυσκολεύονται να το διαχειριστούν.
Το πραγματικό κόστος της ευαλωτότητας
Ο πατέρας μου δούλευε διπλές βάρδιες σε εργοστάσιο. Δεκαέξι ώρες τη μέρα δεν ήταν σπάνιο. Θυμάμαι μια φορά, μόνο μία, να κάθεται στο τραπέζι της κουζίνας με το κεφάλι στα χέρια, αφού τον προσπέρασαν για προαγωγή που κυνηγούσε πέντε χρόνια. Η μητέρα μου μας έβγαλε γρήγορα από το δωμάτιο. Το επόμενο πρωί, πάλι ανέκφραστος, έτοιμος για άλλη μια διπλή βάρδια. Εκείνη η στιγμή μου έμαθε τι επιτρεπόταν να νιώθει ένας άνδρας δημόσια, τίποτα.
Στα 40 μου, σε συμβουλευτική γάμου, η ψυχολόγος με ρώτησε πώς ένιωθα για ένα ζήτημα με τη σύζυγό μου. Κάθισα πέντε λεπτά αμίλητος. Δεν είχα λεξιλόγιο πέρα από «καλά», «θυμωμένος», «κουρασμένος». Μας είχαν αποθαρρύνει — στην πραγματικότητα, μας είχαν τιμωρήσει — για κάθε ένδειξη ευαλωτότητας. Χαμένες προαγωγές. Χαμένος σεβασμός. Μερικές φορές χαμένοι γάμοι. Κάναμε αυτό που κάνουν οι άνθρωποι για να επιβιώσουν, προσαρμοστήκαμε. Συμπιέσαμε κάθε συναίσθημα στη μόνη αποδεκτή μορφή.
Το σώμα θυμάται
Τα καταπιεσμένα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται. Ζουν στο σώμα, δημιουργώντας αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν «φυσιολογικό φορτίο». Η υψηλή πίεση; Οι πόνοι στη μέση χωρίς προφανή αιτία; Το σώμα κρατά λογαριασμό για κάθε συναίσθημα που καταπιέστηκε, κάθε λέξη που δεν ειπώθηκε, κάθε φορά που επιλέξαμε τον θυμό επειδή ήταν ασφαλέστερος. Μελέτη στο περιοδικό Psychological Science έδειξε ότι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες που δεν παρουσίασαν τη συνηθισμένη μείωση του θυμού με την ηλικία έχουν αυξημένο κίνδυνο μεταβολικού συνδρόμου. Με άλλα λόγια, αυτή η σιωπηλή οργή δεν είναι μόνο συναισθηματικά εξαντλητική μπορεί να είναι και επικίνδυνη για την υγεία.
Σπάζοντας τον κώδικα της γενιάς
Το παράξενο με το να μεγαλώνεις είναι ότι βλέπεις τους κανόνες να αλλάζουν αφού έχεις ήδη παίξει το παιχνίδι. Οι νέοι άνδρες σήμερα μιλούν για τα συναισθήματά τους με τρόπο που παλαιότερα θα προκαλούσε χλευασμό. Και ειλικρινά; Μπράβο τους. Αλλά τι γίνεται με εμάς που ζήσαμε 40, 50, 60 χρόνια με τους παλιούς κανόνες; Έπρεπε να μάθω τη συναισθηματική επίγνωση όπως έμαθα να χρησιμοποιώ smartphone — αργά, με λάθη και συχνά με βοήθεια από νεότερους. Η διαχείριση θυμού βοήθησε, αλλά η πραγματική αλλαγή ήρθε όταν κατάλαβα ότι ο θυμός ήταν μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Από κάτω υπήρχαν φόβος, απογοήτευση, μοναξιά, πένθος.
Το θάρρος της αλλαγής
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας ή κάποιον που αγαπάτε, να ξέρετε ποτέ δεν είναι αργά να διευρύνετε το συναισθηματικό σας λεξιλόγιο. Ξεκινήστε από μικρά βήματα. Όταν νιώθετε το γνώριμο κύμα θυμού, κάντε μια παύση. Αναρωτηθείτε μέσα σας. Τι κρύβεται από κάτω; Πόνος; Απογοήτευση; Φόβος; Δεν χρειάζεται να το μοιραστείτε αμέσως. Αρκεί να το αναγνωρίσετε. Οι άνδρες που προηγήθηκαν δεν είχαν αυτή την επιλογή. Ήταν εγκλωβισμένοι σε ένα σύστημα που απαιτούσε συναισθηματική θυσία για χάρη της οικογένειας και της καριέρας. Μπορούμε να τιμήσουμε τον αγώνα τους, επιλέγοντας παράλληλα διαφορετικό δρόμο.
Η σιωπηλή οργή που κουβαλούν πολλοί μεγαλύτεροι άνδρες δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι μηχανισμός επιβίωσης μιας άλλης εποχής, όπου η συναισθηματική έκφραση μπορούσε να σου κοστίσει τα πάντα. Η κατανόηση αυτού δεν δικαιολογεί επιβλαβείς συμπεριφορές, αλλά ανοίγει έναν δρόμο μπροστά. Οι αστροναύτες γύρισαν τελικά από το φεγγάρι. Ίσως ήρθε η ώρα να επιστρέψουμε κι εμείς από τη συναισθηματική μας απομόνωση.»
Πηγή: geediting.com
