Μια από τις «δουλειές» των γονέων και των παππούδων είναι να ενισχύουν την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού με ενθαρρυντικές φράσεις.
Αυτό συχνά μπορεί να έρθει με τη μορφή ενός απλού κομπλιμέντου, που μπορεί συχνά να φαίνεται αμελητέο.
Η πραγματικότητα ωστόσο δεν είναι ακριβώς έτσι: Άτομα που δεν λάμβαναν κομπλιμέντα ως παιδιά μπορεί να αναπτύξουν χαρακτηριστικά όπως χαμηλή αυτοεκτίμηση, περιορισμένη κινητοποίηση και κοινωνικότητα ή απαισιοδοξία. Αλλά υπάρχει και η άλλη άκρη του νομίσματος, που είναι εξίσου «προβληματική».
Αυτό που δεν συζητείται αρκετά είναι το πόσο πολλές κοινές φράσεις και κομπλιμέντα μπορούν στην πραγματικότητα να προκαλέσουν κάποια μορφή βλάβης στα παιδιά.
Όταν δίνετε κομπλιμέντα, είναι σημαντικό να είστε προσεκτικοί και να σκέφτεστε πώς μπορουν αυτά να γίνουν αντιληπτά. Ακόμη και οι πιο καλοπροαίρετοι γονείς και παππούδες μπορούν να κάνουν λάθη.
«Τα κομπλιμέντα έχουν ως στόχο να κάνουν τα παιδιά να νιώθουν ότι τα βλέπουμε και τα εκτιμούμε, αλλά πολλά από τα κομπλιμέντα που ακούω στη δουλειά μου ως κλινική παιδοψυχολόγος στην πραγματικότητα κάνουν το αντίθετο», λέει η Δρ Ρόμπιν Κόσλοουιτς, συγγραφέας του βιβλίου Post-Traumatic Parenting.
Αυτό που συνήθως έχουν κοινό αυτά τα «κομπλιμέντα» - συνεχίζει - είναι ότι είτε μπερδεύουν τα παιδιά, τους ασκούν πίεση είτε υπονομεύουν σιωπηλά την αίσθηση της ταυτότητάς τους, ενώ επιφανειακά ακούγονται στοργικά.
«Είναι σαν ένα μικρόβιο με γλυκιά επικάλυψη», εξηγεί. «Φαίνεται γλυκό, αλλά μπορεί να αφήσει μόνιμο αντίκτυπο.»
Παρακάτω, η Δρ Κόσλοουιτς μοιράζεται έξι απροσδόκητα κομπλιμέντα που οι γονείς και οι παππούδες θα πρέπει να σταματήσουν να λένε στα παιδιά τους το συντομότερο δυνατό — και γιατί.
1. «Είσαι τόσο έξυπνος/η»
Κομπλιμέντα όπως αυτό ακούγονται ενθαρρυντικά. Το πρόβλημα, λέει η Δρ Κόσλοουιτς, είναι ότι πέφτουν στην παγίδα του «σταθερού τρόπου σκέψης» (fixed mindset).
Οι άνθρωποι με σταθερό τρόπο σκέψης πιστεύουν πως οι δυνάμεις και οι αδυναμίες κάποιου είναι χαραγμένα στο μάρμαρο και δεν μπορούν να βελτιωθούν. Είναι το αντίθετο του αναπτυξιακού τρόπου σκέψης, δηλαδή της πίστης ότι οι άνθρωποι μπορούν να καλλιεργήσουν και να ενισχύσουν τις δεξιότητες τους με προσπάθεια, στρατηγικές και υποστήριξη.
«Όταν ένα παιδί επαινείται για το ότι είναι "τόσο έξυπνο" ή "ένα πραγματικό ταλέντο", αρχίζει να εσωτερικεύει την ιδέα ότι το να είσαι καλός χωρίς κόπο είναι αυτό που αξίζει», εξηγεί η Δρ Κόσλοουιτς.
Έτσι, όταν αυτά τα παιδιά αντιμετωπίζουν μια δύσκολη εργασία, αποφεύγουν την πρόκληση. Σταματούν να παίρνουν ρίσκα. Η ίδια έχει ακούσει γονείς να λένε: «Το παιδί μου δεν θα προσπαθήσει αν δεν είναι σίγουρο ότι θα πετύχει.»
Συνιστά κομπλιμέντα που ενισχύουν τη νοοτροπία ανάπτυξης, όπως: «Βλέπω πόση προσπάθεια έβαλες σε αυτό.» Φράσεις σαν κι αυτή μπορούν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να πιστέψουν ότι «μπορούν να τα καταφέρουν» σε οποιαδήποτε εργασία, όχι μόνο σε εκείνες στις οποίες έχουν φυσική ικανότητα.
2. «Είσαι τόσο όμορφη.»
Η Δρ Κόσλοουιτς λέει ότι τέτοιες φράσεις μπορούν «γρήγορα να γίνουν πιεστικές», ακόμη κι αν φαίνονται ευχάριστες για μια στιγμή.
«Μαθαίνουν στα παιδιά ότι η αξία τους είναι κάτι που δεν κέρδισαν και δεν μπορούν να ελέγξουν», εξηγεί. «Χειρότερα, συχνά οδηγούν τα παιδιά (ιδιαίτερα τα κορίτσια - αυτό μπορεί δυστυχώς να έχει φύλο) να συνδέουν το να είσαι αγαπητός/ή με το να είσαι ελκυστικός/ή. Αυτό δεν χτίζει αυτοπεποίθηση.»
Άλλα κομπλιμέντα αυτής της κατηγορίας είναι: «Έχεις τέλεια μαλλιά», «Θα σπάσεις καρδιές μία μέρα» και άλλα παρόμοια.
3. «Φαίνεσαι υπέροχος/η σε εκείνο το φόρεμα. Καλά που δεν κληρονόμησες τον μεταβολισμό της μαμάς σου.»
Μετά από κάτι τέτοιο, τα παιδιά μπορεί να αναρωτηθούν αν ο στόχος ήταν να τα επαινέσουμε ή να πειράξουμε κάποιον άλλον. Μπορεί να νιώθουν διχασμένα ανάμεσα στην αποδοχή του κομπλιμέντου και στην υπεράσπιση των γονιών τους. Το κομπλιμέντο δεν θα τους φανεί τόσο ευχάριστο.
«Μπορεί να μοιάζει σαν αστείο, αλλά για το παιδί δημιουργεί σύγχυση», λέει η Δρ Κόσλοουιτς. «"Νιώθω καλά, αλλά η μαμά φαίνεται αναστατωμένη". Τώρα το παιδί αναλαμβάνει να διαχειριστεί τα συναισθήματα των ενηλίκων, κάτι που προκαλεί ενοχές και ανασφάλεια.»
4. «Δεν μου δημιουργείς κανένα πρόβλημα.»
Ενώ η θετική ενίσχυση της συμπεριφοράς ενός παιδιού μπορεί να το βοηθήσει να μάθει, ο τρόπος που γίνεται έχει σημασία.
Η Δρ Κόσλοουιτς λέει ότι κομπλιμέντα όπως αυτά και «είσαι το πιο εύκολο παιδί μου» μπορούν «να φαίνονται σαν έπαινος, αλλά μαθαίνουν στα παιδιά να καταπιέζουν τις ανάγκες τους για να διατηρήσουν τον "καλό" ρόλο τους στην οικογένεια.»
Αυτά τα παιδιά μπορεί να αρχίσουν να πιστεύουν ότι πρέπει να συμπεριφέρονται τέλεια για να αγαπηθούν, να φροντιστούν και να εκτιμηθούν.
5. «Είσαι ο μόνος που με καταλαβαίνει πραγματικά.»
Η Δρ Κόσλοουιτς έχει ακούσει κομπλιμέντα όπως αυτό από γονείς που μεγάλωσαν προσπαθώντας πολύ προκειμένου να κάνουν το καλύτερο για τα συναισθήματα των άλλων. Δεν θέλουν να φορτώσουν τα παιδιά και - από μια άποψη - το λένε για να δείξουν αγάπη. Είναι σημαντικό όμως να κατανοήσουμε πώς μπορεί να νιώσει το παιδί.
«Αναθέτουν στο παιδί συναισθηματική ευθύνη», λέει. «Υπονοούν ότι η δουλειά του παιδιού είναι να ρυθμίζει το νευρικό σύστημα του γονιού, να κρατά τον γονιό ήρεμο, χαρούμενο ή συναισθηματικά σταθερό. Αυτό δίνει στο παιδί έναν ενήλικο ρόλο που δεν είναι δικός του.»
6. «Είσαι ο καλλιτέχνης της οικογένειας.»
Κομπλιμέντα όπως αυτά - είτε για ευφυΐα, εμφάνιση, δεξιότητα ή άλλη ικανότητα - περιορίζουν την ταυτότητα, σύμφωνα με τη Δρ Κόσλοουιτς. Παρόλο που μπορεί να φαίνεται τρόπος επιβεβαίωσης των δυνατοτήτων τους, τους κλειδώνει σε έναν ρόλο.
Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα προβληματικό όταν συμβαίνουν αλλαγές. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να θέλει να απομακρυνθεί από την τέχνη και να στραφεί σε ένα νέο άθλημα ή στη μουσική.
«Τη στιγμή που τους αποδίδουμε μια ετικέτα, δυσκολεύουμε την εξερεύνηση του ποιοι συνεχίζουν να γίνονται», λέει.
Τι κομπλιμέντα είναι χρήσιμα για τα παιδιά;
Με τόσα πολλά φαινομενικά αθώα κομπλιμέντα που πρέπει να αποφύγουμε, τι μπορούμε να λέμε στα παιδιά;
Η Δρ Κόσλοουιτς πιστεύει ότι τα καλύτερα κομπλιμέντα βασίζονται στη σύνδεση: «Εστιάζουν στην προσπάθεια, την καλοσύνη, τη δημιουργικότητα και την ανθεκτικότητα», λέει. «Δεν βάζουν το παιδί σε σύγκριση με κανέναν άλλον. Δεν απαιτούν από το παιδί να παίξει έναν ρόλο. Και δεν κάνουν το παιδί υπεύθυνο για την αυτοεκτίμηση του ενήλικα.»
Πηγή: Parade
