Περισσότεροι από δώδεκα φοιτητές και στελέχη της αντιπολίτευσης στη Σερβία έχουν γίνει στόχος κατασκοπευτικού λογισμικού από την αρχή του έτους, στο μεγαλύτερο καταγεγραμμένο κύμα παρακολούθησης στη χώρα της Ανατολικής Ευρώπης, σύμφωνα με τους Financial Times.
Σε τουλάχιστον μία περίπτωση, την οποία επιβεβαίωσαν ψηφιακοί ερευνητές στον Καναδά, το κινητό ενός φοιτητή-ακτιβιστή μολύνθηκε εξ αποστάσεως με το λογισμικό κατασκοπείας Pegasus, το οποίο έχει αναπτύξει η ισραηλινή εταιρεία NSO. Σε άλλη περίπτωση, το εγχώριας ανάπτυξης λογισμικό παρακολούθησης NoviSpy, φαίνεται να εγκαταστάθηκε στη συσκευή ενός στόχου ενώ εκείνος βρισκόταν υπό αστυνομική κράτηση.
Οι τελευταίες αποκαλύψεις σχετικά με τη χρήση spyware εναντίον στελεχών της σερβικής αντιπολίτευσης και ακτιβιστών έρχονται την ώρα που ο πρόεδρος της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, προετοιμάζεται για τις ιδιαίτερα κρίσιμες βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου. Το ισχυρό φοιτητικό κίνημα στη Σερβία αναμένεται να αποτελέσει τη σοβαρότερη μέχρι σήμερα απειλή για την παραμονή του κυβερνώντος κόμματος στην εξουσία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και μέλη της κοινωνίας των πολιτών έχουν βρεθεί και στο παρελθόν στο στόχαστρο κατασκοπείας. Ωστόσο, σύμφωνα με τη σερβική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων SHARE Foundation, οι νέες υποθέσεις αποτελούν την εκτενέστερη καταγεγραμμένη μέχρι σήμερα χρήση spyware στη χώρα. Η οργάνωση έχει καταγράψει 14 περιστατικά μέσα στο 2026.
Στις 12 από αυτές τις περιπτώσεις, οι στόχοι επικοινώνησαν με τη SHARE όταν τον Αύγουστο έλαβαν προειδοποιήσεις ασφαλείας από την Apple ότι τα iPhone τους είχαν παραβιαστεί.
Το Citizen Lab, ερευνητικό κέντρο με έδρα το Τορόντο, το οποίο έχει μέχρι στιγμής αναλύσει μία από αυτές τις περιπτώσεις, ανέφερε ότι η συσκευή είχε μολυνθεί με Pegasus μέσω του iMessage της Apple, χωρίς καμία ενέργεια του χρήστη. Δηλαδή, εγκαταστάθηκε το λογισμικό χωρίς ο στόχος να χρειαστεί να πατήσει κάποιον σύνδεσμο. Οι υπόλοιπες 11 περιπτώσεις εξακολουθούν να διερευνώνται.
Πώς λειτουργεί το Pegasus
Από τη στιγμή που εγκατασταθεί, το Pegasus της NSO μπορεί να παρακάμψει σχεδόν όλες τις μορφές κρυπτογράφησης των σύγχρονων smartphones, μεταδίδοντας στους πελάτες της εταιρείας αντίγραφο του περιεχομένου της συσκευής, συμπεριλαμβανομένων των εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων, όπως το Signal και το WhatsApp.
Οι πελάτες της NSO καταβάλλουν δεκάδες εκατομμύρια δολάρια για την αγορά της τεχνολογίας, η οποία έχει χρησιμοποιηθεί για τη στοχοποίηση πολιτικών, ακτιβιστών και δημοσιογράφων σε δεκάδες χώρες. Μεταξύ αυτών ήταν και η Χατιτζέ Τζενγκίζ, αρραβωνιαστικιά του δολοφονημένου Σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι.
Επί κυβέρνησης Μπάιντεν, η NSO μπήκε στη μαύρη λίστα του υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ και αποκλείστηκε από συναλλαγές με αμερικανικές εταιρείες, αφού εντοπίστηκε spyware της στα κινητά υπαλλήλων αμερικανικών πρεσβειών στην Ανατολική Αφρική.
«Αυτό το νέο κύμα ειδοποιήσεων ασφαλείας της Apple αποκαλύπτει ότι έχει στοχοποιηθεί το ειρηνικό φιλοδημοκρατικό κίνημα της Σερβίας ενόψει των κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων του 2026», δήλωσε ο Τζον Σκοτ-Ρέιλτον του Citizen Lab.
«Γελοίοι» οι ισχυρισμοί των φοιτητών», λέει η πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης
Η πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης της Σερβίας, Άνα Μπρνάμπιτς, στενή σύμμαχος του Βούτσιτς, δήλωσε στους Financial Times ότι θεωρεί τους ισχυρισμούς των φοιτητών «γελοίους, απόλυτες ανοησίες» και υποστήριξε ότι πρόκειται για προσπάθεια να παρουσιαστούν οι επικείμενες εκλογές ως νοθευμένες.
Η NSO κλήθηκε να σχολιάσει τις καταγγελίες.
«Μας φοβούνται», λέει φοιτητής
Ο Όγκνιεν Ράσιτς, 21χρονος φοιτητής Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Νις, έλαβε ειδοποίηση από την Apple στις 13 Αυγούστου. «Ήταν ένα παράξενο συναίσθημα να γνωρίζεις ότι κάποιος χρησιμοποίησε spyware αξίας εκατομμυρίων για να αντλήσει πληροφορίες από το κινητό σου», δήλωσε στους Financial Times.
Μέλος του φοιτητικού κινήματος διαμαρτυρίας, ο Ράσιτς υποψιάστηκε ότι πίσω από την επίθεση με spyware βρισκόταν η σερβική κυβέρνηση και πως στοχοποιήθηκε λόγω της συμμετοχής του στην παρατήρηση της εκλογικής διαδικασίας και στην προεκλογική εκστρατεία για τις τοπικές εκλογές του Μαρτίου.
«Φοβούνται επειδή, σύμφωνα με ανεξάρτητες δημοσκοπήσεις, το φοιτητικό κίνημα είναι η πιο ισχυρή πολιτική δύναμη στη Σερβία και αυτό τους τρομάζει», τόνισε.
Σε δύο άλλες περιπτώσεις, σύμφωνα με τη SHARE, χρησιμοποιήθηκε το σερβικό NoviSpy για την παραβίαση συσκευών που λειτουργούν με Android. Το λογισμικό είχε αποκαλυφθεί πρώτη φορά σε έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας το 2024, η οποία χαρακτήριζε τη Σερβία «ψηφιακή φυλακή».
Το NoviSpy πρέπει να εγκατασταθεί με φυσική πρόσβαση στη συσκευή, αλλά στη συνέχεια μπορεί να συλλέγει συνεχώς δεδομένα και να ενεργοποιεί εξ αποστάσεως το μικρόφωνο ή την κάμερα του κινητού.
Μολύνθηκε το κινητό του ενώ κρατούνταν σε αστυνομικό τμήμα
Ένα από τα θύματα δήλωσε στους Financial Times ότι παρατήρησε περίεργη συμπεριφορά στο κινητό του μετά την παράνομη κράτησή του από την αστυνομία για αρκετές ώρες, ενόψει των εκλογών του Μαρτίου. Όταν διαπίστωσε ότι η μπαταρία άδειαζε ασυνήθιστα γρήγορα και ότι το εικονίδιο της μπαταρίας είχε αλλάξει, επικοινώνησε με τη SHARE. Η οργάνωση επιβεβαίωσε την παρουσία του NoviSpy στη συσκευή, σύμφωνα με τον ίδιο, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί για λόγους ασφαλείας.
Σύμφωνα με τη SHARE, το δεύτερο θύμα άρχισε να υποψιάζεται ότι το κινητό του είχε παραβιαστεί, όταν ιδιωτικά μηνύματα από τη συσκευή του αναφέρθηκαν από γνωστό δημοσιογράφο σε ζωντανή τηλεοπτική εκπομπή.
«Ξέρετε ότι παρακολουθούμε τις κλειστές ομάδες τους στο WhatsApp και το Viber», λέει σε βίντεο που περιήλθε στην κατοχή των Financial Times ο Ντράγκαν Βούτσιτσεβιτς, διευθυντής της φιλοκυβερνητικής εφημερίδας Informer. «Το πώς καταφέραμε να το κάνουμε, δεν πρόκειται να σας το πούμε».
Ο πρόεδρος Αλ. Βούτσιτς, ιδρυτής και επί χρόνια ηγέτης του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος, έχει σταδιακά εδραιώσει τον έλεγχό του στη χώρα: αρχικά ως πρόεδρος του κόμματος από το 2012, στη συνέχεια ως πρωθυπουργός από το 2014 και από το 2017 ως πρόεδρος της Σερβίας.
Το φοιτητικό κίνημα αναδύθηκε μέσα από μαζικές διαδηλώσεις που συγκλόνισαν τη χώρα μετά την κατάρρευση στεγάστρου σε σιδηροδρομικό σταθμό στην πόληΝόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Ο Μίλος Ντάμνιανοβιτς, αναλυτής της συμβουλευτικής εταιρείας BIRN στο Βελιγράδι - συνεργάτες της οποίας έχουν επίσης βρεθεί στο στόχαστρο του Pegasus - δήλωσε ότι είναι σαφές πως το φοιτητικό κίνημα αποτελεί με διαφορά τη σημαντικότερη πρόκληση για το κυβερνών κόμμα.
«Δεν διαθέτουμε αξιόπιστα δεδομένα από δημοσκοπήσεις, αλλά οι φοιτητές φαίνεται να βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με τον Βούτσιτς», είπε. «Αποτελούν το μεγαλύτερο μπλοκ της αντιπολίτευσης, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης αγωνίζονται για την επιβίωσή τους».
Με πληροφορίες από Financial Times
