Μια έγκυρη μελέτη 23 ενόπλων συγκρούσεων που σημειώθηκαν τους τελευταίους 18 μήνες καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το διεθνές δίκαιο βρίσκεται σε σημείο κατάρρευσης, με περισσότερους από 100.000 αμάχους να έχουν σκοτωθεί, ενώ βασανιστήρια και βιασμοί διαπράττονται με σχεδόν πλήρη ατιμωρησία.
Η εκτενής μελέτη της Ακαδημίας της Γενεύης για το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα περιγράφει τον θάνατο 18.592 παιδιών στη Γάζα, την αύξηση των απωλειών αμάχων στην Ουκρανία και μια «επιδημία» σεξουαλικής βίας στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Η έκταση των παραβιάσεων, άλλα και η έλλειψη διεθνών προσπαθειών για την αποτροπή τους, είναι τέτοια που η μελέτη καταλήγει στο ότι το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο βρίσκεται σε «κρίσιμο σημείο κατάρρευσης».
Ο Στιούαρτ Κέισι-Μάσλεν, επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης, δηλώνει πως «τα εγκλήματα μαζικών θηριωδιών επαναλαμβάνονται επειδή τα προηγούμενα έγιναν ανεκτά.
«Οι πράξεις μας – ή η αδράνειά μας – θα καθορίσουν αν το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο θα εξαφανιστεί εντελώς», προσθέτει.
Οι νόμοι των ένοπλων συγκρούσεων αναπτύχθηκαν εκτενώς μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ άλλων μέσω των Συμβάσεων της Γενεύης του 1949. Βασικός στόχος ήταν η προστασία των αμάχων από τις συνέπειες των εμφυλίων πολέμων και των συγκρούσεων μεταξύ κρατών.
Το «War Watch» κατέγραψε 23 ένοπλες συγκρούσεις σε όλο τον κόσμο μεταξύ Ιουλίου 2024 και του τέλους του 2025 και λειτουργεί ως αντίβαρο στους ισχυρισμούς του Ντόναλντ Τραμπ ότι έβαλε τέλος σε οκτώ πολέμους στον πρώτο χρόνο της θητείας του.
«Δεν γνωρίζουμε πόσοι άμαχοι έχουν σκοτωθεί κατά τη διεξαγωγή των εχθροπραξιών σε ένοπλες συγκρούσεις το 2024 και το 2025, αλλά γνωρίζουμε ότι ο αριθμός είναι πολύ πάνω από τις 100.000 σε καθένα από τα δύο έτη».
Το αποτέλεσμα είναι ότι «σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου (ΔΑΔ) διαπράχθηκαν», συνεχίζει η έκθεση, «σε τεράστια κλίμακα και με ανεξέλεγκτη ατιμωρησία» – ενώ οι προσπάθειες για την άσκηση διώξεων για εγκλήματα πολέμου υπήρξαν περιορισμένες.
Ο τραγικό απολογισμός σε Γάζα και Ουκρανία
Μία από τις πιο φονικές συγκρούσεις ήταν εκείνη στη Γάζα. Το Ισραήλ επιτέθηκε αδιάκοπα στο παλαιστινιακό έδαφος με αεροπορικές επιδρομές και χερσαίες εισβολές κατά τη διάρκεια του διετούς πολέμου που ξεκίνησε με την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ο συνολικός πληθυσμός της Γάζας «μειώθηκε κατά περίπου 254.000 άτομα, μια μείωση 10,6% σε σύγκριση με τις εκτιμήσεις πριν από τη σύγκρουση», σημειώνει η έρευνα. Αν και συμφωνήθηκε κατάπαυση του πυρός τον Οκτώβριο του 2025, εκατοντάδες ακόμη Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί στις συγκρούσεις που ακολούθησαν. Συνολικά, μέχρι το τέλος του 2025 είχαν σκοτωθεί 18.592 παιδιά και περίπου 12.400 γυναίκες.
Περισσότεροι άμαχοι «σκοτώθηκαν στην Ουκρανία το 2025 απ’ ό,τι τα δύο προηγούμενα χρόνια» – συνολικά 2.514 καταγεγραμμένοι θάνατοι – γεγονός που, όπως σημειώνει το «War Watch», αντιστοιχεί σε αύξηση 70% σε σχέση με τον αριθμό των νεκρών το 2023. Ρωσικές επιθέσεις με drones έχουν στοχεύσει σκόπιμα αμάχους, ενώ εκατομμύρια νοικοκυριά έχουν στερηθεί ηλεκτρικό ρεύμα και άλλες βασικές υπηρεσίες.
Έκρηξη σεξουαλικής βίας σε Κονγκό και Σουδάν
Η σεξουαλική και έμφυλη βία καταγράφεται σχεδόν σε κάθε σύγκρουση. Στις ένοπλες συγκρούσεις στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, «μια επιδημία τέτοιας βίας» έχει διαπραχθεί από σχεδόν όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Τα θύματα, στη συντριπτική τους πλειονότητα γυναίκες και κορίτσια, κυμαίνονται σε ηλικία από βρέφη ενός έτους έως άτομα 75 ετών.
Στο Σουδάν, καταγράφηκε βάναυση σεξουαλική βία μετά την πτώση του Ελ Φασέρ στους αντάρτες τον Οκτώβριο του 2025. «Οι επιζώντες ανέφεραν ότι υπέστησαν ομαδικούς βιασμούς από μαχητές των RSF», σημειώνει η έκθεση, με την κακοποίηση να διαρκεί ώρες ή ημέρες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να λαμβάνει χώρα παρουσία μελών της οικογένειας.
Θα μπορούσαν να υπάρξουν κάποιες δικλείδες ασφαλείας;
Οι συγγραφείς της έκθεσης υποστηρίζουν ότι, ενώ βάσει των Συμβάσεων της Γενεύης κάθε χώρα δεσμεύεται «να σέβεται και να διασφαλίζει τον σεβασμό» του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου «σε κάθε περίσταση», στην πράξη υπάρχει ένα ολοένα και διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις συμβατικές υποχρεώσεις και μια πραγματικότητα που επιτρέπει τη διάπραξη περισσότερων εγκλημάτων πολέμου.
«Η αντιμετώπιση της εκτεταμένης ατιμωρησίας για σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως προτεραιότητα πολιτικής», παρατηρεί η μελέτη «War Watch». Οι συγγραφείς της προτείνουν μια σειρά από δικλίδες ασφαλείας με στόχο τη μείωση του αριθμού των εγκλημάτων πολέμου.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η εισαγωγή και η επιβολή απαγόρευσης στις πωλήσεις όπλων από όλες τις χώρες «όταν υπάρχει σαφής κίνδυνος τα όπλα ή τα πυρομαχικά που πρόκειται να παραδοθούν θα χρησιμοποιηθούν για τη διάπραξη ή τη διευκόλυνση σοβαρών παραβιάσεων» του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.
Μια δεύτερη πρόταση είναι η απαγόρευση της χρήσης μη κατευθυνόμενων βομβών βαρύτητας ή πυροβολικού μεγάλου βεληνεκούς [μη ακριβείας] σε κατοικημένες περιοχές, καθώς και ο περιορισμός της χρήσης drones και της στοχοποίησης αμάχων με τεχνητή νοημοσύνη.
Η έκθεση υποστηρίζει επίσης την «εξασφάλιση της συστηματικής δίωξης των εγκλημάτων πολέμου» και καλεί σε επαρκή πολιτική και οικονομική στήριξη του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC) στη Χάγη, καθώς και των εθνικών δικαστηρίων για εγκλήματα πολέμου. Σημειώνεται πως πολλές μεγάλες δυνάμεις δεν είναι μέλη του ICC, μεταξύ αυτών οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, το Ισραήλ και η Ινδία.
Πηγή: Guardian
