Αν ταξιδεύετε με τρένο στην Ελβετία, υπάρχει μια στιγμή που «πέφτει» σκοτάδι, τα αυτιά βουλώνουν και μπορείτε να χαζέψετε για ώρα την αντανάκλασή σας στο παράθυρο. Για πολλούς επιβάτες, είναι απλώς το ήσυχο κομμάτι της διαδρομής, όταν ελέγχουν τα μηνύματά τους ή σκέφτονται τι θα κάνουν στο προορισμό τους.
Όμως, έξω από το παράθυρο, συμβαίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο: βρίσκεστε μέσα σε ένα πανεθνικό κλιματικό και περιβαλλοντικό έργο λαξευμένο στον βράχο επί σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Μια δεύτερη χώρα κάτω από τις Άλπεις
Η Ελβετία διαθέτει πάνω από 1.400 σήραγγες, με συνολικό μήκος που ξεπερνά τα 2.000 χιλιόμετρα. Περιλαμβάνονται σιδηροδρομικές σήραγγες κάτω από τις Άλπεις, οδικές σήραγγες σε εθνικούς αυτοκινητόδρομους και κρυφές στοές για νερό και ενέργεια. Το υπόγειο δίκτυο, σε μήκος μόνο, ανταγωνίζεται μεγάλα αστικά συστήματα μεταφορών.
Το πιο γνωστό έργο είναι η Νέα Σιδηροδρομική Διάβαση των Άλπεων (NRLA), που συνδυάζει τις σήραγγες Λέτσμπεργκ, Γκότχαρντ και Τσενέρι σε έναν επίπεδο σιδηροδρομικό διάδρομο κάτω από τα βουνά. Η βασική σήραγγα του Γκότχαρντ εκτείνεται σε περίπου 57 χιλιόμετρα και είναι η μεγαλύτερη σιδηροδρομική σήραγγα στον κόσμο. Ένα επιβατικό τρένο τη διασχίζει σε περίπου 20 λεπτά.
Η NRLA δεν είναι απλά ένα έργο για τη διευκόλυνση των ταξιδιωτών - συντομότερα ταξίδια και λιγότερη κίνηση - αλλά κυρίως ένα σπουδαίο περιβαλλοντικό έργο, καθώς στόχος του είναι οι εμπορευματικές μεταφορές να περάσουν από τον δρόμο στον σιδηρόδρομο για την προστασία των Άλπεων.
Τρένα αντί για φορτηγά
Για πολλές δεκαετίες τα βαρέα φορτηγά διέσχιζαν τις αλπικές κοιλάδες προκαλώντας καυσαέρια, αιθαλομίχλη και αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων. Η Πρωτοβουλία για τις Άλπεις στη δεκαετία του 1990 πίεσε την Βέρνη να δώσει κίνητρα για την ενίσχυση των μεταφορών μέσω σιδηροδρόμου.
Μια επίπεδη σιδηροδρομική διαδρομή κάτω από τα βουνά επιτρέπει μεγαλύτερους και βαρύτερους συρμούς με χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας, αφού δεν χρειάζεται να ανεβαίνουν απότομες κλίσεις. Μελέτες δείχνουν ότι τα τρένα απαιτούν περίπου το 20% της ενέργειας και εκπέμπουν περίπου το 25% των αερίων του θερμοκηπίου ανά τονοχιλιόμετρο σε σύγκριση με τα βαρέα φορτηγά.
Σήμερα, πάνω από το 72% των διασυνοριακών εμπορευματικών μεταφορών μέσω των Άλπεων γίνεται σιδηροδρομικώς. Το 2018 περίπου 941.000 φορτηγά διέσχισαν τις Άλπεις, περίπου ένα τρίτο λιγότερα από το 2000. Χωρίς την πολιτική μετατόπισης, υπολογίζεται ότι θα υπήρχαν 651.000 περισσότερα φορτηγά το 2016 και τουλάχιστον 0,7 εκατομμύρια τόνοι CO₂ θα είχαν εκλυθεί το 2017.
Κατασκευή σηράγγων με σεβασμό στο περιβάλλον
Η διάνοιξη σήραγγας μέσα σε βουνό δεν μπορεί να προκύψει φυσικά χωρίς περιβαλλοντικό κόστος.
Μόνο η βασική σήραγγα του Γκότχαρντ χρειάστηκε την εξόρυξη 28 εκατομμυρίων τόνων βράχου και μεγάλες ποσότητες σκυροδέματος.
Οι ελβετικοί σχεδιασμοί ωστόσο περιόρισαν τις τοπικές επιπτώσεις: χρήση τρένων και πλοίων για μεταφορά υλικών, φίλτρα σωματιδίων στα μηχανήματα, επεξεργασία λυμάτων, ηχοπετάσματα και προστασία της άγριας ζωής.
Μετά το τέλος των εργασιών, ποτάμια και ρέματα αποκαταστάθηκαν, ξερολιθιές ξαναχτίστηκαν, και η φύση πήρε πίσω όσα «χάθηκαν».
Αξίζει να σημειωθεί πως οι υποδομές μέσα στο βουνό προστατεύουν ακόμη από χιονοστιβάδες και κατολισθήσεις, ενώ διατηρούν ανοικτές βασικές διαδρομές ακόμη και κατά τις έντονες βροχοπτώσεις.
Τι μπορούμε να μάθουμε από το ελβετικό παράδειγμα
Ο υπόγειος κόσμος της Ελβετίας δεν εμφανίστηκε από τη μια μέρα στην άλλη.
Οι ψηφοφόροι στήριξαν την Πρωτοβουλία για τις Άλπεις και το NRLA, οι μηχανικοί στη συνέχεια πέρασαν χρόνια τελειοποιώντας τις διαδρομές και τα συστήματα ασφαλείας, ενώ ένα ξεχωριστό ομοσπονδιακό ταμείο σιδηροδρόμων εγγυάται πλέον μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση για αναβαθμίσεις και νέες συνδέσεις.
Για άλλες χώρες που παλεύουν με την κυκλοφοριακή συμφόρηση και την ατμοσφαιρική ρύπανση, το ελβετικό παράδειγμα προσφέρει ορισμένα πρακτικά μαθήματα.
Οι σήραγγες από μόνες τους δεν αποτελούν μαγική λύση για το κλίμα. Αποδίδουν πραγματικά οφέλη μόνο όταν αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πακέτου που περιλαμβάνει ισχυρές επενδύσεις στον σιδηρόδρομο, τιμολόγηση που αντικατοπτρίζει το περιβαλλοντικό κόστος και κανόνες που πράγματι ωθούν τους μεταφορείς εμπορευμάτων σε καθαρότερα μέσα.
Πίσω στο τρένο, όλα αυτά μπορεί να ακούγονται πολύ αφηρημένα. Στέκεστε σε μια ήσυχη υπόγεια αποβάθρα, ίσως κρατώντας έναν καφέ και ελέγχοντας τον καιρό για το Σαββατοκύριακο, και το μόνο που παρατηρείτε είναι ότι το δρομολόγιο έφυγε στην ώρα του. Κι όμως, αυτή ακριβώς η αίσθηση αξιοπιστίας είναι που δίνει στους ανθρώπους την εμπιστοσύνη να αφήσουν το αυτοκίνητο στο σπίτι.
Πηγή: Econews
