Η χθεσινή συμφωνία Τραμπ - Νετανιάχου σφραγίστηκε με χαμόγελα και εξόφθαλμα... «μεγάλες κουβέντες»: Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για μια από τις σπουδαιότερες ημέρες στην ιστορία του πολιτισμού και μια που θα μπορούσε να φέρει «αιώνια ειρήνη» στη Μέση Ανατολή.
Η υπερβολή είναι χαρακτηριστική, σχολιάζει στο BBC ο State Bateman.
Η πρόταση Τραμπ με τα 20 σημεία –που ανακοινώθηκε στον Λευκό Οίκο τη Δευτέρα, καθώς ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου– εξακολουθεί να αποτελεί ένα σημαντικό διπλωματικό βήμα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Το σχέδιο αποκαλύπτει πράγματι μια μετατόπιση στη θέση της κυβέρνησης Τραμπ σχετικά με το μέλλον της Γάζας και προσθέτει μια κάπως μεγαλύτερη πίεση στον Νετανιάχου να αποδεχθεί τη συμφωνία.
Το κατά πόσο μπορεί να γίνει πράγματι αποδεκτό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν τόσο ο Νετανιάχου όσο και η ηγεσία της Χαμάς θεωρούν πλέον ότι θα έχουν μεγαλύτερα οφέλη από τον τερματισμό του πολέμου παρά από τη συνέχισή του.
Η απάντηση της Χαμάς σε αυτή την πρόταση δεν είναι ακόμη σαφής. Στέλεχος της Χαμάς υπαινίχθηκε νωρίτερα στο BBC ότι οι όροι σε μεγάλο βαθμό απέτυχαν να διασφαλίσουν τα παλαιστινιακά συμφέροντα και ότι η οργάνωση δεν θα δεχόταν κανένα σχέδιο, το οποίο δεν θα εγγυάται την απόσυρση του Ισραήλ από τη Γάζα.
Στεκόμενος στο πλευρό του Αμερικανού προέδρου, ο Νετανιάχου είπε ότι το Ισραήλ αποδέχεται τις 20 αρχές του Τραμπ – κι αυτό παρότι ηγέτης της ακροδεξιάς πτέρυγας του συνασπισμού του είχε ήδη απορρίψει κάποιες από αυτές.
Η αποδοχή των αρχών του Τραμπ δεν ισοδυναμεί, όμως, με πραγματικό τερματισμό του πολέμου.
Και ενώ ο Νετανιάχου φαινομενικά απορρίπτει αυτή τη θέση, οι αντίπαλοί του στο εσωτερικό του Ισραήλ υποστηρίζουν ότι ξέρει καλά να τορπιλίζει μια αναδυόμενη συμφωνία αν αυτή απειλεί την πολιτική του επιβίωση.
Με αυτή την έννοια, η πρόταση μπορεί να μην επαρκεί για την πρόοδο που ο Τραμπ φιλοδοξεί να φέρει.
Υπάρχει επίσης αρκετή ασάφεια στο σχέδιο, ώστε οποιαδήποτε πλευρά να μπορεί να δηλώσει πως το αποδέχεται και στη συνέχεια να το σαμποτάρει στις διαπραγματεύσεις, κατηγορώντας την άλλη πλευρά για την αποτυχία του.
Αυτό έχει υπάρξει το μοτίβο εδώ και μήνες διαπραγματεύσεων. Και αν συμβεί ξανά, είναι σαφές πού θα σταθεί η κυβέρνηση Τραμπ – στο πλευρό του Ισραήλ.
Ο Τραμπ το κατέστησε σαφές στον Νετανιάχου, λέγοντάς του τη Δευτέρα ότι αν η Χαμάς δεν συμφωνήσει με την πρόταση, τότε θα έχει την «πλήρη υποστήριξη» της Αμερικής για να κάνει «ό,τι θα έπρεπε να κάνει».
Παρόλο που ο Τραμπ παρουσίασε το σχέδιό του ως συμφωνία, στην πραγματικότητα είναι ένα πλαίσιο για περαιτέρω διαπραγματεύσεις – ή, όπως το έθεσε κάποια στιγμή, μια σειρά «αρχών». Απέχει πολύ από το είδος του λεπτομερούς σχεδίου που θα έπρεπε να συμφωνηθεί για τον τερματισμό του πολέμου.
Μοιάζει περισσότερο με το «πλαίσιο» που είχε ανακοινώσει ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, τον Μάιο του 2024, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί μια σταδιακή κατάπαυση του πυρός και μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Σε εκείνη την περίπτωση, χρειάστηκαν άλλοι οκτώ μήνες πριν το Ισραήλ και η Χαμάς εφαρμόσουν μια εκεχειρία και ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων.
Ο Τραμπ θέλει μια ειρηνευτική συμφωνία που θα καλύπτει όλα τα ανοιχτά ζητήμτα – αλλά αυτό απαιτεί σημαντική δουλειά: μεταξύ πολλών άλλων, χρειάζεται να συμφωνηθούν λεπτομερώς οι γραμμές απόσυρσης του Ισραήλ, συγκεκριμένες λεπτομέρειες για την απελευθέρωση των ομήρων, οι ταυτότητες των Παλαιστινίων κρατουμένων που θα απελευθερωθούν και οι ειδικές συνθήκες για τη διακυβέρνηση μετά τον πόλεμο.
Τίποτα από αυτά δεν προβλέπεται λεπτομερώς στο σχέδιο των 20 σημείων, και όλα έχουν τη δυνατότητα να εκτροχιάσουν μια ειρηνευτική συμφωνία.
Τι προβλέπει το σχέδιο Τραμπ – Τα «αγκάθια»
Το πλαίσιο που παρουσίασε ο Τραμπ περιλαμβάνει στοιχεία από προηγούμενες προτάσεις, συμπεριλαμβανομένου του σαουδαραβο-γαλλικού σχεδίου του Ιουλίου, καθώς και από πρόσφατη δουλειά του πρώην πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου σερ Τόνι Μπλερ, ο οποίος θα συμμετάσχει μάλιστα στο «Συμβούλιο Ειρήνης», το οποίο θεωρητικά θα επιτηρήσει προσωρινά τη διοίκηση της Γάζας με επικεφαλής τον υιό Τραμπ.
Το σχέδιο καταρτίστηκε από τον απεσταλμένο του Αμερικανού προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ, και τον γαμπρό του, Τζάρεντ Κούσνερ, έπειτα από διαβουλεύσεις με το Ισραήλ, αλλά και ευρωπαϊκές και αραβικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Κατάρ και Αιγύπτου.
Το σχέδιο καλεί σε παύση των συγκρούσεων, περιορισμένη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και απελευθέρωση των ομήρων, την οποία θα ακολουθήσει απελευθέρωση εκατοντάδων Παλαιστινίων κρατουμένων.
Στη συνέχεια προβλέπεται η δημιουργία μιας τοπικής, τεχνοκρατικής διοίκησης στη Γάζα για τη διαχείριση των καθημερινών αναγκών (δημόσιες υπηρεσίες, δήμοι), υπό την επίβλεψη του «Συμβουλίου Ειρήνης» που θα έχει έδρα στην Αίγυπτο.
Τα μέλη της Χαμάς που «δεσμεύονται στην ειρηνική συνύπαρξη» θα παραδώσουν τα όπλα τους και θα λάβουν αμνηστία, ενώ οι υπόλοιποι θα εξοριστούν. Μια διεθνής «δύναμη σταθεροποίησης» που θα δημιουργηθεί από τις ΗΠΑ και αραβικές χώρες θα αναλάβει την ασφάλεια στη Γάζα, εξασφαλίζοντας τον αφοπλισμό των παλαιστινιακών ενόπλων ομάδων.
Αναφορά σε παλαιστινιακό κράτος γίνεται μεν, αλλά μόνο με τους πιο αόριστους όρους. Το σχέδιο προτείνει ότι, αν η Παλαιστινιακή Αρχή με έδρα τη Ραμάλα μεταρρυθμιστεί, τότε «μπορεί επιτέλους να υπάρξουν οι συνθήκες για μια αξιόπιστη πορεία προς την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και τη δημιουργία κράτους».
Οι αραβικές χώρες βλέπουν στις προτάσεις του Τραμπ μια... σημαντική πρόοδο, στον βαθμό που έχει απορριφθεί το σχέδιο του Φεβρουαρίου περί «Ριβιέρας της Μέσης Ανατολής», το οποίο θα συνεπαγόταν τον αναγκαστικό εκτοπισμό των Παλαιστινίων.
Έχει επίσης τουλάχιστον μια αναφορά σε παλαιστιακό κράτος, ακόμη κι αν δεν υπάρχει δέσμευση γι’ αυτό.
Το αμερικανικό σχέδιο λέει παράλληλα ότι «το Ισραήλ δεν θα καταλάβει ούτε θα προσαρτήσει τη Γάζα» – αν και δεν υπάρχει παρόμοια δέσμευση για τη Δυτική Όχθη. Αυτή είναι μια κρίσιμη ρήτρα για τα αραβικά έθνη, ακόμη κι αν αντιφάσκει με άλλη γραμμή του σχεδίου που λέει ότι το Ισραήλ θα εξακολουθεί να διατηρεί τις δυνάμεις του στην «περίμετρο ασφαλείας» της Γάζας.
Από την πλευρά του Ισραήλ, ο Νετανιάχου λέει ότι όλο το πλαίσιο συνάδει με τους στόχους του για τον τερματισμό του πολέμου: Δηλαδή, να δει τη Χαμάς αφοπλισμένη, τη Γάζα αποστρατιωτικοποιημένη και τους Παλαιστίνιους χωρίς κράτος.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν οι ρήτρες περί αφοπλισμού και παλαιστινιακού κράτους θα γίνουν δεκτές από τμήματα της κυβέρνησής του ή αν θα χρησιμοποιήσει αυτή την πίεση για να προσθέσει ή να «βελτιώσει» ρήτρες.
Πολλά εξαρτώνται τώρα από την απάντηση της Χαμάς. Όπως έγραψε νωρίτερα ο Rushdi Abualouf, αυτό θα μπορούσε να είναι άλλη μια στιγμή «ναι μεν, αλλά» για τη Χαμάς, που φαίνεται να αποδέχεται τις προτάσεις ενώ παράλληλα ζητά διευκρινίσεις. Αυτό θα μπορούσε να αφήσει τον Λευκό Οίκο με αρκετή δουλειά.
