Ο πρόεδρος της Συρίας εγκατέλειψε τη χώρα νωρίς το πρωί της Κυριακής, με τη Μόσχα να χορηγεί άσυλο στον ίδιο και την οικογένειά του, καθώς η αστραπιαία προέλαση ενός συνασπισμού ομάδων ανταρτών έθεσε τέλος στα 50 χρόνια βάναυσης διακυβέρνησης της οικογένειας Άσαντ. Η είδηση προκάλεσε πανηγυρισμούς στους δρόμους της Δαμασκού, αλλά και τεράστια αβεβαιότητα για το μέλλον της ταραγμένης χώρας.
Η εκπληκτική επίθεση, υπό την ηγεσία της ισλαμιστικής ομάδας Hayat Tahrir al-Sham (HTS), είχε ως αποτέλεσμα οι ένοπλοι αντάρτες να πάρουν τον έλεγχο των μεγάλων πόλεων Χαλέπι, Χάμα και Χομς σε λιγότερο από δύο εβδομάδες, καθώς οι συριακές κυβερνητικές δυνάμεις - σε αποσύνθεση έπειτα από χρόνια μαχών- υποχώρησαν γρήγορα. Εν τω μεταξύ, οι ισχυρότεροι σύμμαχοι του Άσαντ φαίνεται επίσης να αιφνιδιάστηκαν από την ταχεία προέλαση, με τη Ρωσία να έχει βαλτώσει στην Ουκρανία και τους πληρεξουσίους του Ιράν να έχουν αποδυναμωθεί σοβαρά απέναντι στο Ισραήλ.
{https://www.youtube.com/watch?v=o5t4AoMuBiE}
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η απροσδόκητη κατάρρευση της κυβέρνησης Άσαντ σήμανε συναγερμό στους διπλωμάτες, οι οποίοι προσπαθούν να «διαβάσουν» τις πιθανές επιπτώσεις του ξαφνικού κενού εξουσίας που προκύπτει για μια χώρα όπου ένοπλες ομάδες, ισλαμιστές εξτρεμιστές και ξένες δυνάμεις διεκδικούν εδώ και καιρό την επιρροή τους.
Ο Γκιρ Πέντερσεν, ειδικός απεσταλμένος των Ηνωμένων Εθνών για τη Συρία, δήλωσε την Κυριακή ότι υπάρχουν «αντιφατικά μηνύματα» που προέρχονται από τη Δαμασκό, ωστόσο υπογράμμισε την ανάγκη να «αποφευχθεί η αιματοχυσία», καλώντας σε διάλογο και προετοιμασία για μια μεταβατική δομή διακυβέρνησης.
Χημικά όπλα
Άμεση προτεραιότητα για τη διεθνή κοινότητα είναι να διασφαλιστεί ότι όσα χημικά όπλα βρίσκονται στη Συρία, δεν θα καταλήξουν στη φαρέτρα των ένοπλων ομάδων.
«Κάθε πιθανό απόθεμα χημικών όπλων ή σχετικών υλικών πρέπει να διασφαλιστεί», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, σε συνέντευξη Τύπου την Κυριακή.
Η ισραηλινή πολεμική αεροπορία έπληξε ένα συριακό εργοστάσιο χημικών όπλων για να μην περάσει στα χέρια των ανταρτών, ανέφερε η Jerusalem Post την Κυριακή.
Ο ρόλος της Τουρκίας
Η Τουρκία πιστεύεται ευρέως ότι έδωσε το «πράσινο φως» για την επίθεση υπό την ηγεσία της HTS -αν και επίσημα αρνείται την εμπλοκή της- έχοντας απογοητευτεί από την άρνηση του Άσαντ να συνεργαστεί μαζί της. Ο κύριος αντιπρόσωπος της τουρκικής κυβέρνησης μεταξύ των νικηφόρων δυνάμεων της αντιπολίτευσης είναι ο Συριακός Εθνικός Στρατός, ένας συνασπισμός πολιτοφυλακών που έχει μια περίπλοκη σχέση με την HTS, και η Άγκυρα είναι έτοιμη να ασκήσει σημαντική επιρροή στη Συρία.
«Η νέα [συριακή] διοίκηση πρέπει να εγκαθιδρυθεί με ομαλό τρόπο. Η αρχή της συμμετοχικότητας δεν πρέπει ποτέ να τεθεί σε κίνδυνο. Δεν πρέπει ποτέ να υπάρξει επιθυμία για εκδίκηση», δήλωσε ο Φιντάν, ο οποίος πρόσθεσε ότι η τουρκική κυβέρνηση δεν είχε καμία επαφή με τον Άσαντ.
Σε μια πρόγευση για το τι θα διαδραματιστεί τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, ο Φιντάν δήλωσε ότι δεν βλέπει χώρο στη Συρία για τις υπό κουρδική ηγεσία Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF). Η Τουρκία θεωρεί ότι η ομάδα, η οποία υποστηρίζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ελέγχει περίπου το ένα τρίτο της επικράτειας της χώρας στη βορειοανατολική Συρία, αποτελεί προέκταση του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK). Οι Κούρδοι στη Συρία, όπως και η χώρα γενικότερα, είναι μπροστά σε ένα απρόβλεπτο μέλλον.
Η Ρωσία χορήγησε άσυλο στον Άσαντ και την οικογένειά του
Μιλώντας στο Φόρουμ της Ντόχα στο Κατάρ το Σάββατο, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, δήλωσε ότι η Μόσχα κάνει τα πάντα για να διασφαλίσει ότι οι «τρομοκράτες» δεν θα επικρατήσουν στη Συρία, αναφερόμενος στη Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), που έχει χαρακτηριστεί «τρομοκρατική ομάδα» από τα Ηνωμένα Έθνη και τις ΗΠΑ, αν και οι ηγέτες της έχουν προσπαθήσει να κρατήσουν μια πιο μετριοπαθή στάση τα τελευταία χρόνια.
Ο Λαβρόφ συναντήθηκε με Ιρανούς και Τούρκους αξιωματούχους του στο περιθώριο της συνόδου κορυφής το Σάββατο, για να συζητήσουν την κατάσταση στη Συρία. Οι αξιωματούχοι των τριών χωρών, οι οποίες έχουν προσπαθήσει να διαμορφώσουν τα γεγονότα στη Συρία τα τελευταία χρόνια, συναντήθηκαν εκ νέου το βράδυ με τους υπουργούς Εξωτερικών πέντε αραβικών κρατών.
Σε κοινή δήλωση που εκδόθηκε μετά τη συνάντηση, οι υπουργοί ζήτησαν τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και την πολιτική επίλυση της κρίσης βάσει της απόφασης 2254 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η οποία εγκρίθηκε το 2015 και ζητούσε κατάπαυση του πυρός και πολιτική διευθέτηση.
Το πρωί της Κυριακής, ο Άσαντ είχε φύγει από τη Συρία. Το ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων Interfax μετέδωσε αργότερα την Κυριακή, επικαλούμενο ανώνυμη πηγή του Κρεμλίνου, ότι ο Άσαντ και η οικογένειά του είχαν φθάσει στη Μόσχα και τους είχε χορηγηθεί άσυλο στη Ρωσία «για ανθρωπιστικούς λόγους».
«Από τη μία πλευρά, είναι εκπληκτικό ότι ένας από τους χειρότερους εγκληματίες πολέμου βγήκε από τη μέση», δήλωσε ο Τσαρλς Λίστερ, διευθυντής του προγράμματος για τη Συρία στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής με έδρα την Ουάσινγκτον.
Ο ίδιος εκφράζει την ανησυχία ότι το Ισλαμικό Κράτος, που κάποτε ασκούσε αιματηρή κυριαρχία σε περιοχές της Συρίας και του Ιράκ, μπορεί να προσπαθήσει να επωφεληθεί από την κατάσταση. Υπάρχει επίσης το ερώτημα αν θα συμπεριληφθεί η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS) στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Το Σάββατο, ο απεσταλμένος του ΟΗΕ Γκιρ Πέντερσεν κάλεσε σε επείγουσες συνομιλίες στη Γενεύη, αλλά παραμένει ασαφές ποιος θα εκπροσωπήσει τη χώρα και τις διάφορες παρατάξεις στο πλαίσιο των συνομιλιών.
«Το γεγονός ότι η HTS είναι μια ομάδα που περιλαμβάνεται στον κατάλογο δημιουργεί προκλήσεις», δήλωσε ο Πέντερσεν την Κυριακή, σημειώνοντας ότι οι διαδικασίες εντός του ΟΗΕ για την άρση του χαρακτηρισμού της ομάδας ως τρομοκρατικής είναι εκτός του ελέγχου του.
Ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία σημαδεύτηκε από την εμπλοκή πολλών άλλων χωρών που υποστήριζαν διάφορες παρατάξεις στη σύγκρουση, καθώς προσπαθούσαν να ανταγωνιστούν για επιρροή και να προωθήσουν τα συμφέροντά τους.
{https://www.youtube.com/watch?v=5IUO-LleTyM}
Ανακατέμα της τράπουλας
«Βρισκόμαστε επίσης στη φάση όπου πολλοί εξωτερικοί παράγοντες θα επιλέξουν εκ νέου "συμμάχους", και αυτό είναι επίσης ένα επικίνδυνο σημείο», δήλωσε ο Λίστερ.
Η παρέμβαση της Ρωσίας στη σύγκρουση το 2015 με αεροπορικές επιδρομές σε ανταρτοκρατούμενες περιοχές αποδείχθηκε καθοριστική για την ενίσχυση της εξουσίας του Άσαντ, ενώ ο ισχυρότερος πληρεξούσιος του Ιράν, η Χεζμπολάχ, πολέμησε στο πλευρό των συριακών κυβερνητικών δυνάμεων.
Βλέποντας τις εξελίξεις, το Ιράν άρχισε να αποσύρει τους στρατιωτικούς διοικητές και το προσωπικό του από τη Συρία την Παρασκευή, αφήνοντας τον μακροχρόνιο σύμμαχό του, Άσαντ, στην τύχη του.
«Το Ιράν, διάβασε την κατάσταση και επέλεξε να μειώσει τις απώλειές του», δήλωσε ο Sanam Vakil, διευθυντής του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο Chatham House.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επενέβησαν στη σύγκρουση το 2014 με αεροπορικές επιδρομές κατά του Ισλαμικού Κράτους και διατήρησαν ένα μικρό απόσπασμα περίπου 900 στρατιωτών στα βορειοανατολικά της χώρας για να υποστηρίξουν τις SDF.
Ο παράγοντας Τραμπ
Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ έρχεται επίσης καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ πρόκειται να επιστρέψει στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο. Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, ο Τραμπ επεδίωξε να αποσύρει τα αμερικανικά στρατεύματα από τη Συρία, αλλά τελικά οι σύμβουλοί του τον έπεισαν να μην το κάνει καθώς Ιράν και Ρωσία θα προσπαθούσαν να καλύψουν το κενό.
Το Σάββατο, ο Τραμπ περιέγραψε τη Συρία ως ένα «χάος» και όχι ως «φίλο» των Ηνωμένων Πολιτειών. «Οι ΗΠΑ δεν πρέπει να έχουν καμία σχέση με αυτό. Δεν είναι δικός μας αγώνας», έγραψε σε ανάρτησή του στο Χ.
Ο «Άξονας της Αντίστασης» και το Ισραήλ
Η πτώση της συριακής κυβέρνησης ήρθε σχεδόν 14 μήνες μετά την επίθεση κατά του Ισραήλ υπό την ηγεσία της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, η οποία πυροδότησε μια αλυσίδα γεγονότων που αναστάτωσαν τη Μέση Ανατολή. Ο λεγόμενος Άξονας της Αντίστασης του Ιράν έχει υποστεί σοβαρές ζημιές από τις ισραηλινές δυνάμεις σε Γάζα και Λίβανο, ενώ τα άμεσα πλήγματα του Ισραήλ κατά του Ιράν φέρεται να έχουν ανακόψει την παραγωγή πυραύλων και να έχουν θέσει εκτός λειτουργίας ορισμένα από τα συστήματα αεράμυνάς του. Η Τεχεράνη βρίσκεται τώρα σε μια στιγμή «βαθιάς αδυναμίας», δήλωσε ο Βακίλ.
Ενώ το μέλλον της Συρίας παραμένει αβέβαιο, η κατάσταση έχει «τεράστιες επιπτώσεις» στον γειτονικό Λίβανο, δήλωσε ο Άμος Χόχσταϊν, υπεύθυνος της κυβέρνησης Μπάιντεν για τις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, σε εκδήλωση στο Φόρουμ της Ντόχα το Σάββατο.
Η Συρία είναι η κύρια χερσαία οδός για τις ιρανικές παραδόσεις όπλων στη Χεζμπολάχ, η οποία εδρεύει στο Λίβανο.
«Νομίζω ότι αυτό που συνέβη στη Συρία δημιουργεί μια νέα αδυναμία για τη Χεζμπολάχ», δήλωσε ο Χόχσταϊν.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου πανηγύρισε την Κυριακή, κάνοντας λόγο για «ιστορική ημέρα», την οποία απέδωσε στα πλήγματα που επέφερε ο στρατός του στους υποστηρικτές της Δαμασκού, το Ιράν και τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Η σύγκρουση του Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ έχει αφήσει την υποστηριζόμενη από την Τεχεράνη μαχητική ομάδα αποδυναμωμένη.
Ο Σαλόμ Λίπνερ, πρώην σύμβουλος πολλών Ισραηλινών πρωθυπουργών, δήλωσε ότι το Ισραήλ είναι μάλλον συγκρατημένα αισιόδοξο για την κατάρρευση του Άσαντ, καθώς δημιουργείται ένα κενό εξουσίας. «Νομίζω ότι δεν είναι μόνο μια ισραηλινή ανησυχία - είναι μια διεθνής ανησυχία».
Με πληροφορίες από Foreign Policy
