Ίσως δεν θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη στιγμή για την έκδοση του μυθιστορήματος «επί σκοπώ πλουτισμού» της Ελισσάβετ Χρονοπούλου (εκδόσεις Πόλις, επίμετρο Μενέλαος Χαραλαμπίδης). Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 προκάλεσε ένα πρωτοφανές κύμα συγκίνησης κι ενδιαφέροντος για την Κατοχή και την Εθνική Αντίσταση. Το πολύ σημαντικό στη δημόσια συζήτηση που άνοιξε, ήταν ότι δεν ανέδειξε μόνο τον ηρωισμό των 200, αλλά έριξε επίσης φως σε μια σκοτεινή πλευρά της Ιστορίας μας. Στο γεγονός δηλαδή ότι η πλειονότητα των 200 εκτελεσμένων παραδόθηκαν στους Γερμανούς από τις ελληνικές αρχές. Η Κατοχή δεν ήταν μόνο η Αντίσταση.
Αυτή τη σκοτεινή πλευρά της ελληνικής Ιστορίας φωτίζει η ιστορία που αφηγείται η Ελισσάβετ Χρονοπούλου. Ένα απρόσμενο τηλεφώνημα και η μυστηριώδης διαθήκη τού Δημοσθένη Σαρίκα οδηγούν τον Γιώργο Ασλανίδη να ξετυλίξει το κουβάρι της ξεχασμένης δολοφονίας της ΕΠΟΝίτισσας Αμαλίας Σαρίκα (αδελφής του Δημοσθένη) από τον δωσίλογο Ασλανίδη -τον παππού του Γιώργου δηλαδή. Το έγκλημα θα μείνει ατιμώρητο μεταπολεμικά μιας και οι δωσίλογοι αναβαπτίστηκαν ως… πατριώτες στην κολυμπήθρα της εθνικοφροσύνης.
Η Αμαλία και ο Ασλανίδης συμβολίζουν τις δύο διαμετρικά αντίθετες επιλογές που καθόρισαν την Κατοχή. Από τη μια μεριά, τα οράματα και η ανιδιοτέλεια της Αντίστασης. Από την άλλη, ο αμοραλισμός και η κτηνωδία του δωσιλογισμού, που είχε ως κίνητρο τον προσωπικό πλουτισμό. Όπως η Χρονοπούλου δεν απλουστεύει την Ιστορία. Στην ιστορία της δεν υπάρχουν μόνο οι αντιστασιακοί και οι δωσίλογοι, αλλά και όσοι-ες δεν πήραν θέση, όσοι-ες αντιστάθηκαν ως ένα σημείο αλλά μετά τα παράτησαν, όσοι-ες συνεργάστηκαν κάποια στιγμή, αλλά δεν έγιναν επαγγελματίες δωσίλογοι.
Οι αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο του Γιώργου και του Δημοσθένη σε συνδυασμό με τις καταθέσεις στη μεταπολεμική δίκη του δωσίλογου και τα ποιήματα της Αμαλίας, συνυφαίνουν μια ιστορία για το ειδεχθές έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο · για την εκδίκηση που δεν φέρνει την αναγκαία κάθαρση · για τη μνήμη που παρέμεινε ζωντανή παρά την οργανωμένη αποσιώπηση · για την ατιμωρησία των δωσίλογων που αποτέλεσε συστατικό στοιχείο της μεταπολεμικής Ελλάδας. Μια ιστορία που σε συγκινεί και σε θυμώνει, χωρίς να εκβιάζει τη συγκίνηση και χωρίς να ηθικολογεί.
Οχτώ δεκαετίες μετά, «ξυπνάμε το παρελθόν μαζί με τον Γιώργο και συνειδητοποιούμε ότι η ατιμωρησία των δωσιλόγων παραμένει ένα ανοιχτό τραύμα. Μόνο η αλήθεια μπορεί να το επουλώσει.
