Στη νοτιοανατολική πλευρά της Κέας, σε έναν απομονωμένο όρμο ανάμεσα σε λόφους και δύο παραλίες, βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους των Κυκλάδων. Είναι η Αρχαία Καρθαία, μια πόλη που κάποτε γνώρισε μεγάλη ακμή, διέθετε επιβλητικούς ναούς, θέατρο, οχυρώσεις και λιμάνι, αλλά με το πέρασμα των αιώνων εγκαταλείφθηκε και καλύφθηκε από το φυσικό τοπίο.
Η Καρθαία ήταν μία από τις τέσσερις αρχαίες πόλεις-κράτη της Κέας, μαζί με την Ιουλίδα, την Κορησία και την Ποιήεσσα. Τα πρώτα σημαντικά ίχνη κατοίκησης στην περιοχή χρονολογούνται στους Γεωμετρικούς χρόνους, ενώ η πόλη έφτασε στο απόγειό της κυρίως κατά τον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ.
Μια πόλη με μεγάλη δύναμη
Στην περίοδο της ακμής της, η Καρθαία ήταν μια ανεξάρτητη και οργανωμένη πόλη. Περιβαλλόταν από ισχυρά τείχη μήκους άνω των δύο χιλιομέτρων, με πύργους και πύλες, ενώ διέθετε δημόσια κτήρια, ιερά και δικό της νόμισμα. Οι Καρθαιείς συμμετείχαν στις μεγάλες πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου και είχαν στενές σχέσεις με την Αθήνα.
Η θέση της πόλης ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Ο διπλός όρμος της Καρθαίας λειτουργούσε ως λιμάνι και σήμερα, μέσα στη θάλασσα, διακρίνεται ακόμη ο αρχαίος λιμενοβραχίονας, μήκους περίπου 160 μέτρων.
Οι ναοί του Απόλλωνα και της Αθηνάς
Ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία που σώζονται σήμερα ξεχωρίζει ο ναός του Πυθίου Απόλλωνα, ένας δωρικός ναός που χρονολογείται περίπου στο 530 π.Χ. Βρισκόταν στο χαμηλότερο άνδηρο, κοντά στη θάλασσα, και αποτελούσε τον σημαντικότερο χώρο λατρείας της πόλης.
Λίγο ψηλότερα βρίσκεται ο δωρικός ναός που έχει αποδοθεί στην Αθηνά, ο οποίος χρονολογείται περίπου στο 500 π.Χ. και θεωρείται ο παλαιότερος γνωστός δωρικός περίπτερος ναός στις Κυκλάδες.
Ανάμεσα στα μνημεία της Καρθαίας βρίσκονται επίσης το μνημειώδες Πρόπυλο, δημόσια κτήρια, το αρχαίο θέατρο και ένα εκτεταμένο συγκρότημα ρωμαϊκών θερμών. Όλα αυτά μαρτυρούν ότι η Καρθαία δεν ήταν απλώς ένας μικρός οικισμός, αλλά μια πραγματική αρχαία πόλη με οργανωμένη κοινωνική, θρησκευτική και πολιτική ζωή.
Η πόλη που χάθηκε
Η ιστορία της Καρθαίας συνεχίστηκε για πολλούς αιώνες. Η κατοίκηση στην περιοχή παρέμεινε έντονη μέχρι τουλάχιστον τον 7ο αιώνα μ.Χ., όταν όμως η αρχαία πόλη άρχισε πλέον να εγκαταλείπεται. Οι αρχαίοι ναοί ερειπώθηκαν και ορισμένοι χώροι χρησιμοποιήθηκαν για παλαιοχριστιανικές ταφές. Τελικά, οι τελευταίοι κάτοικοι εγκατέλειψαν την Καρθαία και η πόλη έπαψε να υπάρχει ως οργανωμένος οικισμός.
Για αιώνες, τα κατάλοιπά της παρέμειναν απομονωμένα μέσα στο φυσικό τοπίο της Κέας. Από τα τέλη του 17ου αιώνα άρχισαν να προσελκύουν περιηγητές και αρχαιοδίφες. Μάλιστα, αρχικά η περιοχή θεωρήθηκε ότι ήταν η αρχαία Ιουλίδα. Το 1811, όμως, ο Δανός αρχαιοδίφης Peter Oluf Brøndsted, μελετώντας τις επιγραφές, ταύτισε τη θέση με την Αρχαία Καρθαία.
Ένα αρχαιολογικό τοπίο χωρίς δρόμους
Ίσως αυτό που κάνει την Καρθαία τόσο ξεχωριστή σήμερα είναι ότι δεν υπάρχει οδική πρόσβαση μέχρι τον αρχαιολογικό χώρο. Η προσέγγιση γίνεται με τα πόδια, μέσα από παλιά μονοπάτια, ή από τη θάλασσα. Υπάρχουν τέσσερις παραδοσιακές διαδρομές που οδηγούν στην Καρθαία, ενώ υπάρχει και πρόσβαση από τον όρμο Καλισκιά.
Έτσι, η επίσκεψη δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη επίσκεψη σε έναν αρχαιολογικό χώρο. Η διαδρομή αποτελεί μέρος της εμπειρίας. Όσο πλησιάζεις, οι αρχαίες πέτρες εμφανίζονται σταδιακά μέσα στη βλάστηση και στο άγριο κυκλαδίτικο τοπίο, ενώ στο βάθος ανοίγεται το Αιγαίο.
Και όταν τελικά φτάσεις στην Καρθαία, έχεις μπροστά σου κάτι περισσότερο από ερείπια. Έχεις ένα ολόκληρο αρχαίο τοπίο: ναούς, τείχη, θέατρο, δρόμους, κατοικίες και το αρχαίο λιμάνι, όλα μέσα σε ένα φυσικό περιβάλλον που έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτο.
Από τη λήθη στην ανάδειξη
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε το 1902 από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και συνεχίστηκε κατά τον 20ό αιώνα από την Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία, το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.
Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν σημαντικές εργασίες συντήρησης, αναστήλωσης και ανάδειξης των μνημείων. Το έργο για την Καρθαία τιμήθηκε μάλιστα το 2017 με το Βραβείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Πολιτιστική Κληρονομιά / Europa Nostra.
Η Αρχαία Καθραία αποτυπώνεται όπως έχει διασωθεί στο πέρασμα των χρόνων από το εκπληκτικό drone video του Θεόφιλου Μπάμπουλη.
{https://www.youtube.com/watch?v=hvWqmvQZ_PU}
