Κάθε καλοκαίρι που περνά και οι πύρινοι εφιάλτες πληθαίνουν, επανέρχεται ένα ερώτημα: ήταν πάντοτε έτσι; Είναι η Ελλάδα, εκ κατασκευής, μια χώρα που καίγεται; Οι πιο «ψαγμένοι» αποδίδουν το φαινόμενο στο ... dna του «άπληστου» Έλληνα, άλλο ένα περίεργο γονίδιο μαζί με αυτό τις διχόνοιας, που υποτίθεται πως έχουμε μόνο εμείς! Η πλειοψηφία αυτών των αιτιάσεων προφανώς δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική.
Πιο λογική ακούγεται η άποψη πως ζούμε ένα νέο, ιστορικά πρωτόγνωρο καθεστώς πυρκαγιών, ας επιχειρήσουμε να το τεκμηριώσουμε. Η συστηματική καταγραφή των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα ξεκινά ουσιαστικά το 1955, με στοιχεία που τηρούν η Στατιστική Υπηρεσία, η Δασική Υπηρεσία και το Πυροσβεστικό Σώμα. Πριν από αυτή τη χρονιά υπάρχουν δύο μεγάλα κενά που συμπίπτουν με τους πολέμους: 1908–1921 και 1939–1954. Είναι η βασική δυσκολία κάθε ιστορικής σύγκρισης — για μεγάλα διαστήματα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, απλώς δεν έχουμε αξιόπιστους αριθμούς.
Απουσία συστηματικής καταγραφής δεν σημαίνει και απουσία γεγονότων. Οι εφημερίδες της εποχής, τα ιστορικά αρχεία της Δασικής Υπηρεσίας και οι μελέτες σε τοπικές πηγές αποκαλύπτουν πως υπήρξαν ορισμένες μεγάλες πυρκαγιές στις αρχές του 20ου αιώνα, οι οποίες έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: είναι σχεδόν όλες συνδεδεμένες με πολέμους, αστικούς ιστούς ή βασιλικά κτήματα, δηλαδή με περιπτώσεις που τραβούσαν την προσοχή του Τύπου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αν δούμε προσεκτικά τα διαθέσιμα στοιχεία μπορούμε, με σχετική ασφάλεια, να καταλήξουμε σε ένα πρώτο συμπέρασμα: Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1970, οι πυρκαγιές στην Ελλάδα ήταν σαφώς λιγότερες, σαφώς μικρότερες σε έκταση και ασύγκριτα λιγότερο φονικές από τις σημερινές. Η επίσημη ανάλυση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, βασισμένη στα δεδομένα της ελληνικής Δασικής Υπηρεσίας, καταλήγει σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα: μέχρι και το 1973, οι δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα κατέκαιγαν κατά μέσο όρο περίπου 11.500 εκτάρια, δηλαδή 115.000 στρέμματα ετησίως. Από το 1974 και μετά η μέση καμένη έκταση σχεδόν τριπλασιάστηκε, φτάνοντας τα 361.000 στρέμματα, ενώ ο αριθμός των πυρκαγιών αυξήθηκε μόνο κατά 1,38 φορές. Δεν είχαμε δηλαδή απλώς περισσότερες φωτιές, είχαμε φωτιές πολύ πιο μεγάλες και πολύ πιο καταστροφικές!
Το πιο εντυπωσιακό ίσως στοιχείο δεν αφορά τα στρέμματα, αλλά τους ανθρώπους. Τα στοιχεία του ΟΗΕ αναφέρουν ρητά ότι από το 1950 έως το 1976 δεν έχει καταγραφεί καμία απώλεια ανθρώπινης ζωής από δασική πυρκαγιά στην Ελλάδα. Η πρώτη επίσημα καταγεγραμμένη θανατηφόρος δασική πυρκαγιά της μεταπολεμικής περιόδου εκδηλώθηκε το 1977 στον Παρνασσό, όταν σκοτώθηκε μια μοναχή. Στη δεκαετία του 1980 σκοτώθηκαν 37 άνθρωποι, ενώ ακολούθησαν οι μεγάλες τραγωδίες του 2007 στην Ηλεία με 84 νεκρούς και του 2018 στο Μάτι με 102 νεκρούς.
Και στο παρελθόν υπήρχαν φωτιές...
Η πιο διάσημη δασική πυρκαγιά της Ελλάδας, πριν την οργανωμένη καταγραφή, εκδηλώθηκε στις 30 Ιουνίου του 1916 στην Αττική. Ξεκίνησε ως μικρή εστία στο Κατσιμίδι και, ενισχυμένη από τους ισχυρούς ανέμους, κατέκαψε το μεγαλύτερο μέρος του πευκοδάσους του Τατοΐου και των βασιλικών κτημάτων της περιοχής. Κάηκαν περίπου 33.000 στρέμματα και καταγράφηκαν 33 νεκροί — αξιωματικοί, στρατιώτες, χωροφύλακες και φύλακες που προσπάθησαν να σβήσουν τις φλόγες. Ο ίδιος ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ και η οικογένειά του γλίτωσαν την τελευταία στιγμή με ελαφρά εγκαύματα.
Είναι η μοναδική μεγάλη δασική πυρκαγιά του πρώτου μισού του 20ού αιώνα που τεκμηριώνεται με στοιχεία συγκρίσιμα με τα σημερινά. Το Τατόι βέβαια δεν έπαψε να βρίσκεται στην πύρινη επικαιρότητα: Το 1930, το 1944 και 1945 είχαμε πυρκαγιές στο ίδιο δάσος. Το εγχειρίδιο του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης σημειώνει χαρακτηριστικά ότι «πολλές δασικές πυρκαγιές στη χώρα μας ξεσπούν σε χρονιές εθνικών συμφορών: 1922, κατοχή, εμφύλιος, 1974» .
Η Θεσσαλονίκη, από τα αστικά κέντρα, έχει την τιμητική της στο θέμα των πυρκαγιών. Πριν την ένταξή της στο ελληνικό κράτος (1912) μετρούσε ήδη πληγές: Το 1874 πυρκαγιά είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή έκτασης 25+.000 στρεμμάτων της πόλης ενώ το 1890 μεγάλη αστική πυρκαγιά την καταστροφή περίπου 2.000 κτιρίων, μεταξύ των οποίων και ο Ναός Γρηγορίου Παλαμά. Το μεγάλο χτύπημα βέβαια δόθηκε το 1917: Το απόγευμα της 5ης Αυγούστου (18 Αυγούστου με το νέο ημερολόγιο), η Θεσσαλονίκη έζησε τη μεγαλύτερη αστική πυρκαγιά της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Ξεκίνησε από ένα φτωχικό σπίτι προσφύγων στη συνοικία Μεβλανέ, όταν μια σπίθα από την κουζίνα έπεσε σε αποθήκη με άχυρο. Ο σφοδρός Βαρδάρης, τα εύφλεκτα ξύλινα υλικά δόμησης, ο πυκνοδομημένος αστικός ιστός και η έλλειψη πυροσβεστικών μέσων μετέτρεψαν το ατύχημα σε καταστροφή. Σε τριάντα δύο μόλις ώρες κάηκαν 9.500 σπίτια, το 32% της Θεσσαλονίκης. Πάνω από 70.000 άνθρωποι έμειναν άστεγοι, σε σύνολο περίπου 270.000 κατοίκων. Καταστράφηκαν 4.096 από τα 7.685 καταστήματα, ναοί, τζαμιά, συναγωγές, το Δημαρχείο και το Ταχυδρομείο. Το ύψος των υλικών ζημιών υπολογίστηκε σε 8 εκατομμύρια χρυσές λίρες. Παραδόξως, οι ανθρώπινες απώλειες ήταν ελάχιστες, μικρός αριθμός Γάλλων στρατιωτών.
Από τον κατάλογο δε θα μπορούσε να λείψει η Πάρνηθα: Το 1922 και το 1931, αναφορές του Τύπου της εποχής μιλούν για εκτεταμένες πυρκαγιές στο βουνό, με την πυρκαγιά του 1931 να καίει περίπου 20.000 στρέμματα. Δεν καταγράφονται πανελλαδικές δασικές πυρκαγιές αντίστοιχου μεγέθους με εκείνες των τελευταίων δεκαετιών.
Οι πυρκαγιές που προαναφέραμε δεν ήταν ο κανόνας. Οι περισσότερες φωτιές εκείνων των χρόνων ήταν τοπικού χαρακτήρα, συνδεδεμένες με γεωργικές καύσεις αντιμετωπίζονταν από τις τοπικές αρχές και τη Χωροφυλακή καθώς δεν υπήρχε οργανωμένος μηχανισμός δασοπυρόσβεσης. Οι κυβερνήσεις της εποχής επικεντρώνονταν περισσότερο στην αναδάσωση και στη διαχείριση της ξυλείας παρά στην πρόληψη μεγάλων πυρκαγιών. Η ευθύνη ανήκε κυρίως στη Δασική Υπηρεσία.
Τα στοιχεία μετά το 1955
Από το 1955 αρχίζει η επίσημη στατιστική καταγραφή των δασικών πυρκαγιών. Για τον 20ο αιώνα τα στοιχεία είναι τα εξής:
Με την πρώτη κιόλας ματιά γίνεται φανερό πως από το τέλος της 10ετίας του 1970 η κατάσταση αλλάζει. Τον Αύγουστο του 1977 στη Λίμνη Ευβοίας κάηκαν περίπου 150.000 στρέμματα πευκοδάσους, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά που είχε γνωρίσει η Ελλάδα μέχρι τότε και θεωρείται σημείο καμπής στην ιστορία των ελληνικών πυρκαγιών. Είχαμε κυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας (Κωνσταντίνος Καραμανλής). Η πυρκαγιά αποκάλυψε ότι οι επίγειες δυνάμεις δεν επαρκούσαν ενώ η χώρα δεν διέθετε εναέρια μέσα πυρόσβεσης.
Η αντιπολίτευση και ο Τύπος κατηγόρησαν την κυβέρνηση για ανεπαρκή προετοιμασία, έλλειψη εναέριων μέσων και καθυστερημένη κινητοποίηση.Κάτω από την κατακραυγή, το 1978 η Ελλάδα απέκτησε τα πρώτα αεροσκάφη Canadair CL-215 και εξαγγέλθηκε η δημιουργία σύγχρονου συστήματος εναέριας δασοπυρόσβεσης.
Την περίοδο 1980–2000, οι δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα αυξήθηκαν τόσο σε αριθμό όσο και σε ένταση. Οι πιο καταστροφικές χρονιές ήταν το 1985, το 1988 και το 2000, όταν κάηκαν περισσότερα από ένα εκατομμύριο στρέμματα. Οι πυρκαγιές είχαν μεγάλες οικολογικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Το 1998 μεγάλες φωτιές εκδηλώθηκαν στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και σε νησιά. Με αυτήν την αφορμή η ευθύνη της κατάσβεσης των δασικών πυρκαγιών μεταφέρθηκε από τη Δασική Υπηρεσία στο Πυροσβεστικό Σώμα, σηματοδοτώντας σημαντική αλλαγή στη διαχείριση των πυρκαγιών. Μια απόφαση αμφιλεγόμενη που ποτέ δεν δικαιολογήθηκε επαρκώς.
Στον 21ο αιώνα
Την περίοδο 2000–2010, η Ελλάδα γνώρισε μερικές από τις πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές της σύγχρονης ιστορίας της. Οι πυρκαγιές του 2007 αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη καταστροφή της δεκαετίας. Οι φωτιές στην Ηλεία, την Αρκαδία, τη Μεσσηνία, την Εύβοια και σε άλλες περιοχές προκάλεσαν τον θάνατο 84 ανθρώπων, την καταστροφή εκατοντάδων κατοικιών, καλλιεργειών και σημαντικών δασικών οικοσυστημάτων, ενώ απείλησαν ακόμη και τον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας. Το 2009, μεγάλες πυρκαγιές στην Ανατολική Αττική κατέκαψαν χιλιάδες στρέμματα πευκοδάσους, φτάνοντας κοντά στον αστικό ιστό της Αθήνας.
Οι καταστροφές αυτές ανέδειξαν σοβαρά πολιτικά ζητήματα. Ασκήθηκε έντονη κριτική για την ελλιπή πρόληψη, τον ανεπαρκή συντονισμό των αρμόδιων υπηρεσιών και τις ελλείψεις σε προσωπικό και εξοπλισμό. Παράλληλα, υπήρξαν συζητήσεις για τους εμπρησμούς, την αυθαίρετη δόμηση σε δασικές περιοχές και τις καθυστερήσεις στην αναδάσωση. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας απέδωσε την καταστροφή σε «ασύμμετρη απειλή» αφήνοντας να εννοηθεί πως υπήρχε «ξένος δάκτυλος» ενώ στην ιστορία έμεινε η δήλωση του υπουργού Βύρωνα Πολύδωρα για τον «στρατηγό άνεμο» που ήρθε να συναγωνιστεί τη δήλωση του Γεώργιου Ράλλη που είχε αποδώσει τις καταστροφές του 1980 στις «κουκουνάρες».
Η δεκαετία 2010–2019 χαρακτηρίστηκε από μεγάλες πυρκαγιές, αλλά κυρίως από την τραγωδία στο Μάτι το 2018, τη φονικότερη πυρκαγιά στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Οι κυβερνήσεις διατήρησαν το υφιστάμενο μοντέλο δασοπυρόσβεσης, που στις περισσότερες περιπτώσεις έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό. Σε αυτό το δεδομένο ήρθε να προστεθεί η οικονομική κρίση και τα καταστροφικά «μνημόνια». Οι μειωμένοι πόροι επηρέασαν καθοριστικά την πρόληψη και τη συντήρηση των δασών αλλά και την αντιμετωπιση κρίσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η μεγάλη πυρκαγιά της Χίου (2012). Κάηκαν περισσότερα από 140.000 στρέμματα και καταστράφηκαν σημαντικές εκτάσεις μαστιχοφόρων δέντρων. Εκτός της ανυπολόγιστης οικολογικής καταστροφής επηρεάστηκε σοβαρά η παραγωγή μαστίχας, του μοναδικού αυτού προιόντος του νησιού. Η κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά (Νέα Δημοκρατία) κήρυξε τις πληγείσες περιοχές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και υποσχέθηκε αποζημιώσεις στους μαστιχοπαραγωγούς και έργα αποκατάστασης. Οι τοπικοί φορείς κατήγγειλαν ως ανεπαρκείς τις υποσχέσεις και ζήτησαν έργα πρόληψης, που δεν έγιναν ποτέ και η Χίος κάηκε ξανά.
Η ανάληψη της κυβερνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ (2015) γέννησε ελπίδες – και σε αυτόν τον τομέα – που όμως δεν επαληθεύτηκαν. Την περίοδο 2015 -2017 είχαμε μεγάλες φωτιές σε Εύβοια, Κύθηρα, Ζάκυνθο, Θάσο, Ανατολική Αττική. Η κυβέρνηση ενίσχυσε τον αριθμό των εποχικών πυροσβεστών και επιδίωξε ευρωπαϊκή βοήθεια, μέτρα που αποδείχθηκαν ανεπαρκή. Το πρόβλημα της πρόληψης παρέμενε, η διαχείριση της καύσιμης ύλης στα δάση ήταν ανεπαρκής, ο στόλος των εναέριων μέσων γερνούσε.
Σε αυτά να προστεθεί πως ελάχιστες παρεμβάσεις υπήρξαν στην παράνομη δόμηση, στοιχείο που είχε τραγικές συνέπειες στην πυρκαγιά που σημάδεψε την ιστορία της Ελλάδας, την τραγωδία στο Μάτι (23 Ιουλίου 2018). Τα γεγονότα είναι γνωστά : Ο τραγικός απολογισμός: 102 νεκροί, περισσότεροι από 170 τραυματίες, εκατοντάδες κατοικίες και οχήματα καταστράφηκαν. Η πυρκαγιά στο Μάτι είναι η φονικότερη που έχει καταγραφεί στην Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή.
Η κυβέρνηση δέχθηκε έντονη κριτική για καθυστερήσεις στην ενημέρωση και προειδοποίηση των πολιτών, απουσία οργανωμένης προληπτικής εκκένωσης, προβλήματα στον συντονισμό των υπηρεσιών. Έντονη κριτική ασκήθηκε επίσης στη δημόσια ενημέρωση το βράδυ της πυρκαγιάς, όταν δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί σαφής εικόνα για τον αριθμό των θυμάτων. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να διαχειριστεί επικοινωνιακά την τραγωδία οδήγησε σε πολιτικό Βατερλό. Η τραγωδία αποτέλεσε αντικείμενο πολυετούς δικαστικής διερεύνησης. Η δικαστική διαδικασία ανέδειξε ευθύνες συγκεκριμένων προσώπων και υπηρεσιακών παραλείψεων, χωρίς να αποδίδει την ευθύνη αποκλειστικά σε μία κυβερνητική απόφαση.
Το σίγουρο είναι πως στο Μάτι συμπυκνώθηκαν όλες οι μακροχρόνιες παθογένειες του ελληνικού κράτους, εκτός από την ανικανότητα αντιμετώπισης πυρκαγιών: Η άναρχη δόμηση με κριτήριο το κέρδος, η υποστελέχωση των υπηρεσιών, η μετατροπή των Σωμάτων Ασφαλείας σε κομματικούς βραχίονες κ.λπ. Οι ανώτεροι αξιωματικοί που διαχειρίστηκαν την τραγωδία όχι μόνο δεν ανέλαβαν τις ευθύνες τους αλλά αντίθετα επιβραβεύτηκαν ... από την επόμενη κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας!
Μετά το 2020...
Η τραγωδία στο Μάτι το 2018 οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές στην πολιτική προστασία, «με μεγαλύτερη έμφαση στην έγκαιρη προειδοποίηση και στις οργανωμένες εκκενώσεις. Η δημόσια συζήτηση μετατοπίστηκε από την αποκλειστική έμφαση στην κατάσβεση προς την ανάγκη συνδυασμού πρόληψης, διαχείρισης των δασών, επιχειρησιακής ετοιμότητας και προστασίας του πληθυσμού.»
Τί σημαίνουν πρακτικά οι όμορφες – αλλά ανούσιες - αυτές διατυπώσεις; Το Μάτι, αντί να λειτουργήσει ως συναγερμός για τους δύσκολους καιρούς που έρχονται με καθοριστικό τον παράγοντα της κλιματικής αλλαγής, λειτούργησε ως κομματική διελκυστίνδα: Η κυβέρνηση της Ν.Δ. από το 2019 αντιμετωπίζει το τεράστιο θέμα των πυρκαγιών με ως ένα κυνικό, αριθμητικό παιχνίδι: Σε κάθε περίπτωση δεν έχει σημασία αν θα καούν ζώα, σπίτια, δάση, περιουσίες αρκεί το αριθμητικό ισοζύγιο των θυμάτων να είναι μικρότερο από τα θύματα στο Μάτι. Είναι χαρακτηριστικό πως από το 2020 ως σήμερα έχουν χάσει τη ζωή τους τουλάχιστον 42 άτομα σε πυρκαγιές, γεγονός που όποτε επισημαίνεται οδηγεί σε ένα μακάβριο γαιτανάκι καταμετρήσεων θυμάτων.
Η κυβέρνηση έχει ανάγει σε κύριο μέσο τις προληπτικές εκκενώσεις μέσω 112, συνεπικουρούμενες από αυξημένη χρήση drones για επιτήρηση και επέκταση του προγράμματος καθαρισμού οικοπέδων, μέτρα κυρίως επικοινωνιακά με τη συμβολή των ελεγχόμενων Μ.Μ.Ε.. Δυστυχώς όμως ο απολογισμός είναι εφιαλτικός: Με βάση τα στοιχεία του Copernicus EFFIS (European Forest Fire Information System), οι καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα για την περίοδο 2019–2025 είναι περίπου περίπου 4.450.000 στρέμματα, χωρίς να συνυπολογίσουμε την χρονιά που τρέχει.
Τελικά ... είναι της μοίρας μας να καιγόμαστε;
Η εκτεταμένη αυτή αναδρομή μας επιτρέπει να προβούμε σε ορισμένες διαπιστώσεις. Υπάρχουν διαχρονικές αιτίες που δεν αφορούν μόνο την Ελλάδα αλλά στη χώρα μας λειτουργούν σε μεγέθυνση. Σε αυτές η κλιματική αλλαγή προστέθηκε ως ισχυρός επιβαρυντικός παράγοντας από τη δεκαετία του 1990 και μετά.
- Η ερήμωση της υπαίθρου. Η μαζική αστικοποίηση, ιδίως μετά τη δεκαετία του 1960, οδήγησε στην εγκατάλειψη γεωργικών εκτάσεων. Χωράφια που καλλιεργούνταν έγιναν αρχικά βοσκοτόπια και στη συνέχεια, με την υποχώρηση και της κτηνοτροφίας, θαμνώνες με συνεχή και συσσωρευμένη καύσιμη βιομάζα.
Με αυτό συνδέεται η υποχώρηση της κτηνοτροφίας και της υλοτομίας. Λιγότερα αιγοπρόβατα και λιγότεροι υλοτόμοι σημαίνει ότι δεν υπάρχει πλέον η καθημερινή «διαχείριση» της βλάστησης που έκαναν επί αιώνες οι ίδιοι οι αγρότες και οι βοσκοί. Το δάσος γεμίζει με ξηρή, εύφλεκτη ύλη.
- Η οικιστική επέκταση μέσα στα δάση. Από το 1970 και εκρηκτικά μετά το 1980, η δόμηση επεκτάθηκε σε άμεση επαφή με δασικές εκτάσεις, ιδίως στην Αττική. Έτσι δημιουργήθηκε η πλέον επικίνδυνη ζώνη, όπου δάσος και σπίτια αναμιγνύονται — και όπου εκδηλώθηκαν οι τραγωδίες του 2018 και του 2021.
- Η ανθρώπινη παρέμβαση, στοιχείο που συνδέεται με τα προηγούμενα αλλά έχει και τη δική του αυτονομία. Η λογική του κέρδους που κυριαρχεί ενισχύεται από τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού που κυριαρχεί στη χώρα. Αν προσθέσουμε και την πλήρη αποδιάρθρωση των ελεγκτικών μηχανισμών και την ανεξέλεγκτη πλέον διαφθορά, το μείγμα γίνεται... εμπρηστικό.
- Οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 καταγράφεται στατιστικά σημαντική άνοδος των μέγιστων θερμοκρασιών και επιμήκυνση των ξηρών περιόδων, φαινόμενα που αργότερα ενισχύθηκαν από την κλιματική αλλαγή
Δύο παρατηρήσεις ακόμη: η απουσία δεδομένων δεν είναι απόδειξη απουσίας πυρκαγιών. Η καταστροφή των ελληνικών δασών με τη φωτιά ξεκίνησε από την αρχαιότητα, με τους Αχαιούς και τους Δωριείς να χρησιμοποιούν τη φωτιά για να μετατρέψουν δασωμένες περιοχές σε βοσκοτόπια. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα και ο Θουκυδίδης στην αφήγηση της πολιορκίας των Πλαταιών (429 π.Χ.) περιγράφουν εκτεταμένες πυρκαγιές . Το μικρό μέγεθος των καμένων εκτάσεων στα μέσα του 20ού αιώνα δεν σημαίνει ότι η φωτιά ήταν ξένη στο ελληνικό τοπίο — σημαίνει ότι το τοπίο ήταν αλλιώς διαχειριζόμενο, με κατοικημένη ύπαιθρο, ενεργή κτηνοτροφία και μια διάχυτη λαϊκή γνώση της φωτιάς.
Επίλογος
Με όλες αυτές τις επισημάνσεις, παραμένει η βασική διαπίστωση: Η διαφορά τάξης μεγέθους ανάμεσα στο πριν και το μετά είναι τόσο μεγάλη ώστε το συμπέρασμα να παραμένει ασφαλές. Η Ελλάδα των παππούδων μας δεν καιγόταν όπως καίγεται σήμερα. Ζούμε πραγματικά ένα νέο, ιστορικά πρωτόγνωρο καθεστώς πυρκαγιών. Όμως και σε ποιον τομέα της κοινωνικής ζωής δεν είναι πρωτόγνωρα αυτά που βιώνουμε;
Τίποτα δεν θα αλλάξει όσο το μοντέλο ανάπτυξης καθορίζεται από τους ισολογισμούς και όχι από τις ανθρώπινες ανάγκες, μόνο ένας αφελής θα πίστευε πως το αδηφάγο κέρδος θα αποκτήσει ...οικολογική ευαισθησία! Το δίλημμα «οι ζωές μας ή τα κέρδη τους» δεν είναι πια ευφυολόγημα κάποιων ρομαντικών αλλά ερώτημα επιβίωσης. Ζητούνται λοιπόν πρωτόγνωρες πολιτικές απαντήσεις στην πρωτόγνωρη αυτή κατάσταση.
(Ο Σπύρος Αλεξίου είναι ιστορικός και συγγραφέας- Τα ιστορικά στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο του συγγραφέα «Μεγάλη Ιδέα: 1844 -1922» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος)
