Ελάχιστα χιλιόμετρα από το Βαθύ, το κοσμοπολίτικο λιμάνι της Ιθάκης, ζει ένας άλλος κόσμος. Με μνήμες από τα παιδιά των λουλουδιών και τον απόηχο μιας εποχής που ονειρεύτηκε έναν άλλο κόσμο, η μακροβιότερη ίσως αυτοργανωμένη κοινότητα της Ελλάδας εξακολουθεί να υπερασπίζεται το δικαίωμα στο όνειρο, τη χαρά και την ελευθερία. Ο Οδυσσέας θα ήταν πολύ περήφανος για ετούτα τα εγγόνια του που έφτασαν από πολύ μακριά για να βρουν στην Ιθάκη το σπίτι τους.
Είναι συνήθως η πρώτη βόλτα που θα σε κάνουν οι Θιακιοί όταν φτάσεις στο νησί τους; Από τον Πίσω Αετό μέχρι το λιμάνι, το Βαθύ, και μέχρι το Σαρακίνικο, μια από τις ωραιότερες παραλίες του τόπου του Οδυσσέα. Ένας μικρός κόλπος, πνιγμένος στο πράσινο, με γαλαζοπράσινα νερά και μια μικρή καντίνα. Το «μπαρ της Λέας» είναι η είσοδος σε μια μεγάλη ιστορία, που ξεκινά στον απόηχο του κινήματος των χίπις για να φτάσει μέχρι τις μέρες μας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Γιατί το Σαρακίνικο δεν είναι απλός ένας τόπος, αλλά ένας τρόπος. Μια αυτοοργανωμένη κοινότητα που λειτουργεί αδιάκοπα από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 μέχρι και σήμερα. Αν κοιτάξεις προσεκτικά τις πλαγιές αυτής της μεγάλης έκτασης, μπορείς να διακρίνεις μικρές καλύβες και τροχόσπιτα κι αν σταθείς τυχερός μπορεί και να γνωρίσεις κάποιους από τους ιδρυτές του. Και σίγουρα θα δεις την Λέα, το κορίτσι που γεννήθηκε σε ένα δενδρόσπιτο και εξακολουθεί να δημιουργεί στο πλαίσιο αυτής της μυθικής κοινότητας, που δημιούργησαν ανάμεσα σε άλλους και οι γονείς της.
Το Σαρακίνικο μοιάζει με το πιο γοητευτικό μυστικό της Ιθάκης, ωστόσο ποτέ δεν ήταν μυστικοπαθές. Ευτυχώς για όλους μας, ακόμα δεν το έχουν ανακαλύψει οι influencers της οκάς και οι ελάχιστοι πια κάτοικοί του περιφρουρούν τον χαρακτήρα του. Για τους ντόπιους που ήταν παιδιά κι έφηβοι όταν οι Γερμανοί δημιούργησαν αυτήν την εναλλακτική κοινότητα, το Σαρακίνικο είναι σημείο αναφοράς. Αν και η απόσταση από το Βαθύ είναι πολύ μικρή, στις αρχές της δεκαετίας του 80 ελάχιστοι διάβαιναν το μονοπάτι που οδηγούσε σε αυτή την πλευρά του νησιού κι ακόμα πιο λίγοι είχαν αρχικά με αυτούς τους παράξενους τύπους που ήρθαν από μακριά για να ζήσουν στη μέση του πουθενά και να δημιουργήσουν από το τίποτα κάτι.
«Κάτι πολύ ενδιαφέρον – είχα πάει σε πάρτυ που έκαναν κάτω από το ολόγιομο φεγγάρι», θυμάται ο Μιχάλης. «Κάτι αλλόκοτο για το νησί- ο πατέρας μου μας είχε πάει για μπάνιο κι όταν τους είδε να κάνουν μπάνιο γυμνοί, μας πήρε άρον άρον», θυμάται η Μαρία. «Κάτι πολύ γοητευτικό – σέβονταν τη φύση», θυμάται ο Κώστας. Κάτι που επιζεί και μας θυμίζει πως η Ιθάκη προσφέρει πάντα το ωραίο ταξίδι. Και που σε μια εποχή που μοιάζει να έχουν δοθεί – και μάλιστα χωρίς εναλλακτική – όλες οι απαντήσεις, εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα.
«Ψάχνουμε για περίπου 100 άτομα που είναι αρκετά τρελά για να κατοικήσουν σε ένα νησί μαζί μας, να αναπτύξουν τη δική τους κοινωνική αντίληψη και να ζήσουν». Αυτό το κάλεσμα σε ένα φυλλάδιο κυκλοφόρησε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας τον Νοέμβριο του 1978 ο Wido Buller, ένας γλύπτης από την Κολωνία. Η περιπέτεια είχε τον κωδικό τίτλο «PALAGI» – Project Alternative Life on the Greek Island και, τελικά, συγκίνησε πολύ περισσότερους. Με ένα κεφάλαιο 10.000 γερμανικών μάρκων έκαστος συνδημιούργησαν μια εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, με σκοπό την αγορά και την καλλιέργεια γης. Ελάχιστες μέρες μετά το πρώτο αυτό κάλεσμα, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1978, μια δωδεκαμελής ομάδα αναγνώρισης ξεκίνησε από την Γερμανία για το Ιόνιο Πέλαγος.
Μπορούμε να ζήσουμε διαφορετικά; Υπάρχει ένας άλλος τρόπος να συνδεθούμε με τη φύση, τους άλλους ανθρώπους και τον εαυτό μας; Το Σαρακίνικο ευτυχώς υπάρχει ακόμα για να θέτει την ερώτηση. Οι νεαροί και οι λίγο μεγαλύτεροι Γερμανοί που το γέννησαν ήταν απόλυτα καταφατικοί στις απαντήσεις τους: μπορούμε και θα το κάνουμε. Και κάπως έτσι άφησαν δουλειές και σπίτια και καθημερινότητα για να αναζητήσουν τη δική τους Ιθάκη, μια μικρή βραχονησίδα δίπλα στο νησί του Οδυσσέα. Η Άτοκος ωστόσο αποδείχθηκε πολύ σκληρή για το εναλλακτικό πείραμά τους και επέλεξαν να εγκατασταθούν στα ανατολικά της Ιθάκης, σε μια μεγάλη περιοχή γεμάτη λιόδεντρα και απόκρυμνες πλαγιές, επάνω από μια παραλία που κόβει την ανάσα. Εκεί γεννήθηκε η κοινότητα και το κορίτσι που σήμερα κάθεται απέναντί μου.
Ο Κρίστιαν ήταν από τους πρώτους κατοίκους της κοινότητας, αφήνοντας πίσω του την Γερμανία και μια θέση κοινωνικού λειτουργού. Λίγο αργότερα, η Ρόμι, μια νεαρή φοιτήτρια ήρθε για διακοπές κι ερωτεύτηκε το νησί, τον Κρίστιαν και τον τρόπο ζωής στο Σαρακίνικο. Το ερωτευμένο ζευγάρι έφτιαξε ένα δενδρόσπιτο, στο οποίο λίγο αργότερα γεννήθηκε η Λέα κι έζησε εκεί μέχρι τα 17 της χρόνια. Μεγαλώνοντας έφυγε για λίγο από το νησί για να επιστρέψει όμως οριστικά και να ζήσει και πάλι στην κοινότητα.
«Τρελή αγελάδα», αυτό σημαίνει το όνομά που της έδωσαν οι γονείς της κι αυτή δεν ήταν σίγουρα η πιο τολμηρή κίνησή τους. Καθόμαστε με την Λέα σε μια δροσερή πεζούλα του καφέ – μπαρ- μεζεδοπωλείου που έχει το όνομά της και το δημιούργησε μαζί με άλλα δυο παιδιά του εναλλακτικού αυτού πειράματος συλλογικής ζωής κι ένα ακόμα συνοδοιπόρο εκτός κοινότητας. Είναι μια από τις ελάχιστες απογόνους εκείνων των πρώτων ρομαντικών και γενναίων που ζει ακόμα στο Σαρακίνικο. Γεννήθηκε το 1984 στο βουνό, επάνω στην ελιά, που στέγαζε την οικογένειά της. «Το δενδρόσπιτο ήταν μικρό, στρογγυλό, με μια ξύλινη σόμπα. Μαγειρεύαμε με υγραέριο», ξεκινά να θυμάται η Λέα.
«Όλοι είχαν ένα κοινό όραμα, να ζήσουν με έναν διαφορετικό τρόπο. Έφυγαν από μεγάλες πόλεις για να ζήσουν στην Ιθάκη, που δεν είχε καμία σχέση με αυτό που είναι σήμερα. Έφτιαξαν σπιτάκια που μοιάζουν με ιγκλού, κοινές κουζίνες και τουαλέτες. Προσπάθησαν να καλλιεργήσουν τη γη, αλλά δεν είχαν νερό, οπότε πολύ γρήγορα αυτό έφτασε στην καταστροφή. Όλοι είχαν έστω κι ένα μικρό εισόδημα από την Γερμανία και κάπως συντηρούνταν», λέει η Λέα. Έτσι, αναγκαστικά τα μέλη της κοινότητας άρχισαν να ψάχνουν για δουλειές στο Βαθύ ή να δημιουργούν και να πουλούν τα δικά τους χειροτεχνήματα, όπως ο πατέρας της.
Οι μεγαλύτεροι ακόμα θυμούνται την γυναίκα με το άλογο που κατέβαινε από το Σαρακίνικο στο Βαθύ καβάλα στο άλογό της μέχρι τον θάνατό της. Και σίγουρα όλοι θυμούνται ακόμα την ντίσκο και το εστιατόριο που δημιούργησαν τα μέλη της κοινότητας, η οποία έβγαζε και το δικό της περιοδικό. «Είχαν μια χίπικη νοοτροπία, να ζουν κοντά στη φύση, να καλλιεργούν και να καταναλώνουν συνειδητά», λέει η Λέα.
Η κοινότητα ακόμα και σήμερα λειτουργεί με ανώτατο όργανο την συνέλευσή της, ενώ κανένα από τα μέλη της δεν έχει ατομική ιδιοκτησία. Η ετήσια συνέλευση αποφασίζει για όλα τα σημαντικά θέματα και για την εισδοχή νέων μελών, στα οποία παραχωρεί ένα σημείο για να φτιάξεις το κατάλυμά σου και τον κήπο σου. Κι αυτή ήταν μια από τις βασικές διαφορές στον τρόπο που μεγάλωσε η Λέα – κι όχι η μόνη και σίγουρα όχι τόσο χτυπητή, όπως ας πούμε το γεγονός ότι δεν πήγε σχολείο παρά μόνο όταν σαν έφηβη επέστρεψε στην Γερμανία.
«Για μένα δεν ήταν κάτι τόσο σημαντικό, απλώς τα άλλα παιδιά έλειπαν για κάποιες ώρες κι είχαν δασκάλους που τους έλεγαν τι να κάνουν. Υπήρχαν μέρες που έπαιζα και περνούσα πολύ ωραία, άλλες που βαριόμουν. Ξεκίνησα όμως να δουλεύω στα 14 κι όλος ο κόσμος με αγκάλιασε. Δεν ένιωθα ότι μου λείπουν φίλοι», θυμάται η Λέα.
Τώρα πια ελάχιστοι από τα παλιά μέλη ζουν μόνιμα στο Σαρακίνικο και κάποιες δεκάδες επιστρέφουν κάθε χρόνο για διακοπές. «Το εγχείρημα της εναλλακτικής συλλογικής ζωής απέτυχε, ωστόσο οι γονείς μου και κάποιοι ακόμα βρήκαν το σπίτι τους στην Ιθάκη», λέει η Λέα. «Όσοι ζουν εδώ έχουν σχέσεις με το Βαθύ, είναι ένα με τον τόπο. Οι γονείς μου βρήκαν έναν τρόπο ζωής απλό, λιτό, κοντά στη φύση, χωρίς περιορισμούς. Ήταν οι τελευταίοι χίπις. Σήμερα κάτι κρατάμε από αυτή τη φιλοσοφία. Η καντίνα λειτουργεί με ενέργεια από τον ήλιο, συντονίζομαι με τις εποχές, ξέρω να ζω στη φύση, να κλαδεύω, να μαζεύω ελιές, να ζυμώνω ψωμί, να μαζεύω χόρτα. Μπορεί να μην ζω σε δενδρόσπιτο, αλλά σε ένα μικρό σπιτάκι, που είναι πολύ λιτό και απλό».
Σήμερα ο μεγαλύτερος σε ηλικία κάτοικος του Σαρακίνικου είναι 83 χρόνων και η μικρότερη 13. Κι ακόμα και σήμερα υπάρχουν νέα άτομα που θέλουν να γίνουν μέλη της κοινότητας. «Θέλουμε να γνωρίζουμε τα υποψήφια μέλη, δεν θέλουμε ανθρώπους που ψάχνουν έναν τόπο διακοπών, αλλά άτομα που θα εμπλουτίσουν με την παρουσία τους την κοινότητά μας», διευκρινίζει η Λέα. «Από τη μια πλευρά το πείραμα των παλιών απέτυχε, ήρθαν εδώ ο καθένας με το δικό του σκεπτικό και μάλλον απογοητεύθηκαν από αυτό που αντιμετώπισαν και πολλοί έκριναν ότι πρέπει να φύγουν. Από την άλλη, πέτυχε, η κοινότητα υπάρχει ακόμα και σήμερα, ο τόπος προστατεύθηκε. Kάτι από αυτή την χίπικη καρδιά υπάρχει ακόμα στο Σαρακίνικο, είναι ο χώρος τέτοιος, η φύση, νιώθεις ότι είσαι αλλού».
Ελάχιστα έχουν γραφτεί για το Σαρακίνικο και ελάχιστα έχουμε δει για την μακροβιότερη ίσως αυτοοργανωμένη κοινότητα της χώρας μας.
Αξίζει να δείτε:
• Trauminsel revisited – 30 Jahre Sarakiniko Alternatives Leben GmbH
Το 1978, ο σκηνοθέτης Thomas Schmitt συνόδευσε την πρώτη αποστολή των Γερμανών στην Άτοκο και την επόμενη χρονιά την μετοίκησή τους στο Σαρακίνικο. Το 2009 επισκέφθηκε ξανά την κοινότητα και δημιούργησε ένα εκτενές ντοκιμαντέρ για τον τηλεοπτικό σταθμό arte.
• Ξεχωρίζει η έκθεση «Sarakiniko», που επιμελήθηκαν η Εύα Γιαννακοπούλου και ο Πάνος Σκλαβενίτης – κι αξίζει να την δείτε γιατί χωρίς διδακτισμό, χωρίς ρετρό διάθεση, χωρίς φανφάρες θα σας πάρει από το χέρι για να δείτε από κοντά το πιο ενδιαφέρον πείραμα συλλογικής ζωής που εκτυλίσσεται ακόμα και σήμερα – έστω και σε μικροκλίμακα – στην Ελλάδα.
• Η σελίδα των κατοίκων του Σαρακίνικου
Μια εναλλακτική ζωή στην Ιθάκη
