Η κλιματική κρίση ήρθε για να μείνει. Αλλάζει τις ζωές μας – και μαζί οφείλει να αλλάξει και ο τρόπος που εργαζόμαστε. Η Ελλάδα μετράει μέσα σε λιγότερο από ένα μήνα 10 νεκρούς εργαζόμενους από θερμική καταπόνηση. Και ενώ διαθέτει εδώ και χρόνια ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση του φαινομένου, δεν νομοθετεί την ώρα που αυτό γίνεται νόμος στην… Ιαπωνία. Μιλούν στο Dnews ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ και Γραμματέας Υγείας & Ασφάλειας στην Εργασία της ΓΣΕΕ Δρ.Ανδρέας Στοϊμενίδης, και ο Δρ.Βασίλης Δρακόπουλος, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικής Εργασίας & Περιβάλλοντος.
«Όταν έρχεται η ζέστη είναι αόρατη (...) Είναι η ζέστη ως ενεργός δύναμη που μπορεί να λυγίζει σιδηροτροχιές και να σε σκοτώνει προτού καταλάβεις ότι η ζωή σου κινδυνεύει. Η ακραία ζέστη εισχωρεί σε κάθε ζωντανό κύτταρο και το λιώνει σαν γρανίτα πάνω στο πεζοδρόμιο το καλοκαίρι. Αντιστρέφει την εξέλιξη προκαλώντας εντροπία κι αταξία». Ο ερευνητής δημοσιογράφος Τζεφ Γκούντελ στο βιβλίο του «Καύσωνας. Η ζωή σ’ έναν πλανήτη που φλέγεται» (εκδ. Ψυχογιός) μιλάει για τη «μεγάλη Ιστορία των καιρών μας», αυτή την καυτή καθημερινότητα που βιώνουμε όλοι στο πετσί μας εδώ και μερικές μέρες, αλλά και όλα τα τελευταία καλοκαίρια.
Η ζωή όπως την μάθαμε έχει γίνει παρελθόν. Τα ήπια μεσογειακά καλοκαίρια των παιδικών μας χρόνων έχουν γίνει ανάμνηση και βρισκόμαστε όλοι πια σε έναν πρωτόγνωρο, φλεγόμενο κόσμο. Ο καύσωνας πυρπολεί τη χώρα και τα σώματά μας, το φυσικό περιβάλλον και τις ανοχύρωτες πόλεις μας, αλλά και την οικονομία και την εργασία. Οι παρατεταμένα υψηλές θερμοκρασίες μας καλούν να αλλάξουμε ολόκληρο τον τρόπο ζωής μας. Πόσο έτοιμη είναι η Ελλάδα για να τις αντιμετωπίσει; Και πόσο αποφασισμένη είναι η πολιτική ηγεσία να προστατεύσει τους εργαζόμενους;
Τον πρώτο μήνα του καλοκαιριού, στις 27 Ιουνίου, ένας 58χρονος εργάτης κατέρρευσε σε εργοτάξιο στο Πόρτο Ράφτη. Την επόμενη ένας 65χρονος οικοδόμος άφησε την τελευταία του πνοή στο Ίλιον και στις 30 του μήνα άλλος ένας 62χρονος στα Χανιά. Μόνο μέχρι τις 15 Ιουλίου άλλοι επτά εργαζόμενοι έχασαν τη ζωή τους λόγω θερμικής καταπόνησης, σύμφωνα με τα στοιχεία που συλλέγει η Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων Τεχνικών Επιχειρήσεων (ΟΣΕΤΕΕ).
Τι εννοούμε με τον όρο «θερμική καταπόνηση» και πως επηρεάζει τους εργαζόμενους, ρωτήσαμε τον Δρ.Βασίλη Δρακόπουλο, ειδικό γιατρό εργασίας και αντιπρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικής Εργασίας και Περιβάλλοντος (Ε.Ε.Ι.Ε.Π.) «Ο ανθρώπινος οργανισμός έχει έναν πολύπλοκο, αλλά και αποτελεσματικό μηχανισμό για να κρατά τη θερμοκρασία του σώματος σταθερή σε σχέση με το περιβάλλον. Όταν αυτό το σύστημα θερμορύθμισης του οργανισμού δεν μπορεί να ανταπεξέλθει, εμφανίζεται η θερμική καταπόνηση. Οι δυο πιο σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του εργαζόμενου είναι η θερμική εξάντληση και η θερμοπληξία».
Τα εργατικά δυστυχήματα λόγω υψηλής θερμοκρασίας προκαλούν το παγκόσμιο ενδιαφέρον, τόσο που η βερολινέζικη ΤΑΖ πριν λίγες μέρες δημοσίευσε εκτενές ρεπορτάζ με αφορμή τον θάνατο 65χρονου οικοδόμου. Για άλλη μια φορά η Ελλάδα εξέπληξε αρνητικά αφού δεν συλλέγει σχετικά στατιστικά στοιχεία. Υπολογίζεται ωστόσο μεσοσταθμικά πως 12- 15% των εργατικών δυστυχημάτων οφείλονται στον καύσωνα.
«Στη χώρα μας δεν υπάρχει καμία έρευνα για τη θερμική καταπόνηση», μας λέει ο Δρακόπουλος. «Εκτός από τις εγκυκλίους του υπουργείου Υγείας και τα έκτακτα μέτρα του υπουργείου Εργασίας τις ημέρες που η Μετεωρολογική Υπηρεσία αναγγέλλει καύσωνα, καμία έρευνα, προγραμματισμός, ούτε καν συζήτηση από τους αρμόδιους πολιτειακούς φορείς δεν γίνεται για τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, παρά τα έντονα σημάδια και φαινόμενα στην υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων».
Όπως εξηγεί ο Δρακόπουλος, στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία δεν καταγράφεται ούτε μια επαγγελματική νόσος («όχι πως πριν καταγράφαμε… μερικές δεκάδες… προκαλώντας θυμηδία στους Ευρωπαϊκούς Φορείς», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά). Επίσης δεν υφίσταται Ταμείο Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου «καταστρατηγώντας έτσι τις Οδηγίες της Ε.Ε. για την Πρόληψη και Προαγωγή της Υγείας και Ασφάλειας των εργαζομένων, «χωρίς όμως, σε αντίθεση με την οικονομική πολιτική της χώρας, την επιβολή κυρώσεων ή μνημονίων από την πλευρά της ΕΕ. Δυο μέτρα και δυο σταθμά».
Είναι η Ελλάδα του «πάμε κι όπου βγει» και στην αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης; Και πως σχετίζεται η Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου με την Ελλάδα; Ο Πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ και Γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία της ΓΣΕΕ Δρ.Ανδρέας Στοϊμενίδης πριν λίγες μέρες βρέθηκε στο Τόκυο και την Οσάκα, στην Ιαπωνία δηλαδή, όπου εφαρμόζεται στην πράξη ένα σχέδιο που η Ελλάδα έχει ετοιμάσει, αλλά δεν εφαρμόζει! Την ίδια ώρα, η Ισπανία και το Βέλγιο έχουν ενσωματώσει στο νομοθετικό της πλαίσιο στοιχεία αυτού ακριβώς του σχεδίου, το οποίο μελετά αυτήν την περίοδο το υπουργείο εργασίας της Σλοβενίας. Η Γαλλία έχει δικό της ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο, όπως και η Κύπρος.
«Η Ιαπωνία έχει υιοθετήσει το δικό μας σχέδιο: και τον δείκτη ΘΥΜΒΑΣ και τα διαλλείματα από την εργασία και την διακοπή των εργασιών και τα υπόλοιπα μέτρα που έχουν να κάνουν με την προστασία της εργασίας στον καύσωνα. Αντίθετα, στην Ελλάδα το σχέδιο βρίσκεται στα γραφεία της ηγεσίας του υπουργείου εργασίας, η οποία εδώ και χρόνια αρνείται να το χρησιμοποιήσει ενώ πρόκειται μάλιστα για περίπτωση σπάνιας συμφωνίας των κοινωνικών εταίρων», λέει ο Στοϊμενίδης. «Η ηγεσία δεν αξιοποιεί αυτήν την δυνατότητα και θεωρεί ότι μπορεί να καλυφθεί η προστασία της εργασίας από αλληλοαναιρούμενες συνεχείς εγκυκλίους, οι οποίες είναι μη υποχρεωτικές - ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη των παραβατικών εργδοτών».
Το σχέδιο αντιμετώπισης της θερμικής καταπόνησης και των έντονων καιρικών φαινομένων, το οποίο μας αναλύει ο Στοϊμενίδης, έχει εκπονηθεί από μια επιτροπή που συγκροτήθηκε το 2018 και στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι της ΓΣΕΕ, του ΣΕΒ, της επιστημονικής κοινότητας και υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου εργασίας. Το σχέδιο υιοθέτησε τον δείκτη ΘΥΒΜΑΣ («Θερμοκρασία Υγρού Βολβού και Μαύρου Σφαιριδίου») για την λήψη μέτρων για την θερμική καταπόνηση. Στον δείκτη περιλαμβάνεται η θερμοκρασία, η ακτινοβολία η υγρασία και η ένταση του ανέμου. Με βάση την ταξινόμηση και την αριθμητική απόδοση του δείκτη καθορίζονται τα αναγκαία μέτρα που έχουν να κάνουν με τα διαλλείματα, την διακοπή των εργασιών, την παροχή μέσων ατομικής προστασίας, την ενυδάτωση των εργαζομένων.
«Το υπουργείο εργασίας στις εγκυκλίους του ενίοτε χρησιμοποιεί τον δείκτη ΘΥΜΒΑΣ κι ενίοτε άλλους δημιουργώντας τεράστια σύγχυση σε σχέση με το τι ισχύει», τονίζει ο Στοϊμενίδης. «Το αίτημα των συνδικάτων είναι αυτό το συμφωνημένο κείμενο των κοινωνικών εταίρων να έρθει στην Βουλή προς ψήφιση ώστε να έχουμε ένα στέρεο πλαίσιο προστασίας της εργασίας. Πρέπει να γίνει νόμος του κράτους αυτό το κείμενο για να έχει δεσμευτικό και καθολικό χαρακτήρα. Το σχέδιο πρέπει να νομοθετηθεί το αργότερο μέχρι τον Σεπτέμβριο ώστε να είμαστε έτοιμοι για την επόμενη χρονιά γιατί περιλαμβάνει μεταβολές στα δομικά στοιχεία των επιχειρήσεων, τον μηχανολογικό εξοπλισμό, τη χωροταξία και τη διευθέτηση του χώρου. Πρέπει να εκπαιδευτούν οι επιθεωρητές εργασίας για να κάνουν σχετικούς ελέγχους. Και μέχρι να πάμε σε θεσμικό πλαίσιο, απαιτείται άμεσα να ληφθεί υπουργική απόφαση που να καλύπτει αυτά τα ζητήματα».
Με βάση την έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ, που τώρα ωριμάζει, το 30% των εργαζομένων που χάνουν τη ζωή τους λόγω εργασίας σε συνθήκες καύσωνα είναι πάνω από 60 χρόνων. «Τα τελευταία χρόνια η θεσμική και πολιτική αντιμετώπιση της εργασίας υπό θερμική καταπόνηση γίνεται όλο και πιο αδύναμη αφήνοντας στο έλεος του καύσωνα και του θεού τους εργαζόμενους», λέει ο Στοιμενίδης υπογραμμίζοντας πως παρά τις εγκυκλίους «στην πράξη αυξάνεται η έκθεση των εργαζομένων και η ασύδοτη δράση των παραβατικών εργοδοτών. Ο εργοδότης μπορεί να αυτοσχεδιάζει χωρίς κίνδυνο να υποστεί τις συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς. Οι μόνοι που διατρέχουν κίνδυνο είναι οι εργαζόμενοι. Το καλοκαίρι, που γίνεται κυρίως πράξη το 13ωρο σε διαφορετικούς εργοδότες, εργαζόμενοι καταρρέουν, χάνουν τις αισθήσεις τους και δεν ξανασηκώνονται ποτέ».
Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς τα αντεπιχειρήματα στο αίτημα των συνδικάτων: «Και τι θα γίνει, Θα κλείσει η οικονομία της χώρας λόγω θερμικής καταπόνησης; Πάντα υπήρχαν καύσωνες» Ο Στοϊμενίδης έχει ακούσει κάμποσες φορές αυτή τη ρητορική. «Και τι θα γίνει; Θα κλείσουν τα σπίτια των εργαζομένων; Υπάρχουν μέθοδοι οργάνωσης της εργασίας σε συνεννόηση των επιχειρηματιών με τα συνδικάτα ώστε να προστατεύεται η ζωή των εργαζομένων, αλλά και να είναι οι επιχειρήσεις πιο παραγωγικές».
Θερμική καταπόνηση - Δείτε τους πίνακες (πηγή Β.Δρακόπουλος)
Αιτία
|
Ηλιακή ακτινοβολία |
θερμοκρασία του αέρα |
έντονος ρυθμός εργασίας |
|
εξαερισμός |
υγρασία |
ρούχα εργασίας |
Παράγονες κινδύνου
|
Ατομικοί |
Παράγοντες που σχετίζονται με τον χώρο εργασίας |
|
παχυσαρκία ή οι υπερβολικά αδύνατοι |
εργασία με άμεση έκθεση στον ήλιο |
|
η ηλικία (> 65 ετών) |
η ανεπαρκής κατανάλωση υγρών / μη δυνατότητα λήψης υγρών |
|
το φύλο (> στις γυναίκες) |
βαριά σωματική εργασία |
|
χρόνιες παθήσεις: ΧΑΠ, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιακές, νευρολογικές παθήσεις |
έντονος ρυθμός εργασίας |
|
λήψη ορισμένων φαρμάκων: διουρητικά, αναστολείς ιόντων ασβεστίου, αντιχολινεργικά, ψυχοφάρμακα, αντιεπιληπτικά, αντιδιαβητικά, ορμόνες |
ανεπαρκή διαλείμματα ανάκτησης δυνάμεων |
|
εγκυμοσύνη |
βαριά στολή εργασίας ή ογκώδης εξοπλισμός |
|
διαταραχή των φυσιολογικών μηχανισμών θερμορύθμισης |
|
|
ανεπαρκής νυχτερινή ανάπαυση |
Εργαζόμενο σε κίνδυνο
|
γεωργία |
δασοκομία |
αλιεία |
|
κατασκευές |
ηλεκτρική ενέργεια |
φυσικό αέριο |
|
υπαίθριες βιομηχανίες |
μεταφορές |
Επιπτώσεις στην υγεία
|
ηλίαση |
ερυθρότητα και πόνος στο δέρμα, οίδημα, πυρετός, κεφαλαλγία, αδυναμία, ναυτία, ίλιγγος, παραισθήσεις, παραλήρημα και σε βαριές περιπτώσεις σπασμοί και απώλεια συνείδησης |
|
θερμικές κράμπες |
επώδυνες μυϊκές συσπάσεις στους βραχίονες, στα πόδια, στην κοιλιά, εφίδρωση |
|
θερμική συγκοπή ή λιποθυμία |
αύξηση θερμοκρασίας σώματος (πλησιάζει τους 39°C), ωχρότητα, ζαλάδες, γενική εξάντληση, ταχυκαρδία και λιποθυμία |
|
θερμική εξάντληση |
μεγάλη εφίδρωση, αδυναμία, ωχρό και κρύο δέρμα, ασθενής παλμός, κανονική θερμοκρασία |
|
θερμοπληξία |
θερμοκρασία σώματος μεγαλύτερη των 40°C, θερμό και ξηρό δέρμα, ταχυπαλμία και γρήγορη αναπνοή, σύγχυση, παραλήρημα ή σπασμοί, απώλεια συνείδησης |
Τρόποι προστασίας των εργαζόμενων
|
Οδηγίες για τους εργαζομένους |
Οδηγίες για τους εργοδότες |
|
τοποθετήστε τον στη σκιά και σε δροσερό μέρος, ξαπλωμένο σε περίπτωση ζάλης, στο πλευρό του σε περίπτωση ναυτίας, κρατώντας τον σε απόλυτη ανάπαυση |
Συμβουλευτείτε το δελτίο (ΕΜΥ) πρόβλεψης και προειδοποίησης καύσωνα για την πόλη σας |
|
Φορέστε ελαφρά βαμβακερά ρούχα που επιτρέπουν τη διέλευση του αέρα, ανοιχτόχρωμα, άνετα, με κάλυμμα κεφαλής. Μην εργάζεστε με γυμνό δέρμα |
Σε ημέρες υψηλού κινδύνου, μειώστε την εργασία στις πιο ζεστές ώρες (από τις 12.00 μ.μ. έως τις 17.00 μ.μ.) και προγραμματίστε τις βαρύτερες δραστηριότητες κατά τις πιο δροσερές ώρες της ημέρας |
|
Κάντε ντους με δροσερό νερό |
Εξασφαλίστε τη διαθεσιμότητα δροσερού πόσιμου νερού κοντά στις θέσεις εργασίας |
|
Ενημερωθείτε για τα συμπτώματα που πρέπει να προσέξετε και για τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης |
Εισάγετε ένα σταδιακό πρόγραμμα προσαρμογής στις κλιματικές συνθήκες και σχεδιάστε ένα πρόγραμμα βαρδιών εργασίας για να περιορίσετε την έκθεση των εργαζομένων |
|
Εργαστείτε σε περιοχές λιγότερο εκτεθειμένες στον ήλιο |
Αυξήστε τη συχνότητα των διαλειμμάτων ανάκτησης δυνάμεων και προτρέψτε τους εργαζόμενους να την ακολουθούν |
|
Μειώστε το ρυθμό εργασίας, αυξήστε τα διαλείμματα και ξεκουραστείτε σε δροσερά μέρη |
Όπου είναι δυνατόν, διαθέστε στους εργαζόμενους κλιματιζόμενους χώρους για τα διαλείμματα στην εργασία |
|
Αποφεύγετε να εργάζεστε μόνοι σας |
Διαθέστε κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ) και προστατευτικό ρουχισμό από φυσικό μη συνθετικό υλικό |
|
Ενημερώστε και εκπαιδεύστε τους εργαζόμενους για τους κινδύνους που προκύπτουν από την έκθεση σε θερμό περιβάλλον, πριν από το καλοκαίρι |
