Ποιοι είναι οι νόμοι της «διευθέτησης του χρόνου εργασίας» που κάνουν ακόμα πιο δύσκολη τη ζωή των εργαζομένων; Τα «Παιχνίδια Εξουσίας» αναδημοσιεύουν ένα ενδιαφέρον κείμενο από τον «Ριζοσπάστη» της Παρασκευής:
Περισσότερο με «επιστροφή στον τόπο του εγκλήματος» μοιάζει ο σκυλοκαβγάς που άνοιξε ανάμεσα σε ΝΔ και ΠΑΣΟΚ για τον εργάσιμο χρόνο. Κι αυτό γιατί σαν σε «σκυταλοδρομία» οι κυβερνήσεις τους, όπως και του ΣΥΡΙΖΑ, έχουν διαλύσει ό,τι θύμιζε σταθερότητα στα ωράρια, άρα και στον ελεύθερο χρόνο των εργαζομένων. Γι' αυτό και σήμερα η εργατική τάξη μπορεί να είναι... σίγουρη ότι η συζήτηση που ανοίγει προδιαγράφει και νέα επίθεση, με ένταση της «ευελιξίας» στο όνομα πάντα των «βέλτιστων ευρωπαϊκών πρακτικών».
Μια αναδρομή στο νομοθετικό έργο - προσφορά στους επιχειρηματικούς ομίλους από τις παραπάνω κυβερνήσεις κάνει σήμερα ο «Ριζοσπάστης», εστιάζοντας στη «διευθέτηση» του εργάσιμου χρόνου.
Η βασική λειτουργία της «διευθέτησης» είναι να μπορεί ο εργοδότης να αυξομειώνει τον χρόνο εργασίας. Αυτό το επιτυγχάνει απασχολώντας τους εργαζόμενους περισσότερες ώρες από το συμβατικό ωράριο, για μια ορισμένη χρονική περίοδο (αυξημένης απασχόλησης) ανά έτος. Αυτές οι ώρες όχι μόνο δεν πληρώνονται ως υπερωρία, αλλά δεν πληρώνονται καν. «Τυράκι στη φάκα» είναι η αφαίρεση αυτών των ωρών από μια άλλη χρονική περίοδο (μειωμένης απασχόλησης) εντός τους έτους. Ωστόσο, στην περίοδο μειωμένης απασχόλησης, ο εργοδότης έχει το δικαίωμα να τη συνδυάσει με επιβολή υπερωριών.
Αναλυτικά λοιπόν η απογείωση της «ευελιξίας» έχει ως εξής:
- Ο νόμος 1892/1990 (ΝΔ) όριζε ως χρόνο αυξημένης απασχόλησης τους 3 μήνες, τον επιπλέον χρόνο εργασίας σε μία ώρα την ημέρα και τον συνολικό ημερήσιο χρόνο εργασίας μέχρι 9 ώρες. Η «περίοδος αναφοράς», δηλαδή ο συνολικός χρόνος των περιόδων αυξημένης και μειωμένης απασχόλησης, ήταν 6 μήνες. Ο μέσος όρος των ωρών εργασίας στους έξι μήνες δεν μπορούσε να υπερβαίνει τις 40 ώρες την εβδομάδα.
- Ο νόμος 2639/1998 (ΠΑΣΟΚ) διατήρησε το προηγούμενο σύστημα διευθέτησης και πρόσθεσε ένα δεύτερο, όπου ο χρόνος αυξημένης απασχόλησης ήταν 6 μήνες, ο επιπλέον χρόνος εργασίας δύο ώρες την ημέρα και ο συνολικός ημερήσιος μέχρι 10 ώρες. Έτσι, δημιούργησε δύο διαφορετικές εκδοχές της περιόδου αναφοράς, σε 6μηνη και 12μηνη βάση. Επίσης, επέτρεψε, εναλλακτικά, ο μέσος όρος των ωρών εργασίας να υπολογίζεται, συμπεριλαμβανομένων της υπερεργασίας και της υπερωρίας, και πλέον διαμορφώθηκε στις 48 ώρες την εβδομάδα με αυτές ή τις 40 ώρες χωρίς αυτές.
- Ο νόμος 2874/2000 (ΠΑΣΟΚ) άφησε κατά μέρους τις περιόδους αυξημένης και μειωμένης απασχόλησης και δημιούργησε έναν «κουμπαρά» 138 ωρών, τις οποίες η εργοδοσία μπορούσε να κατανείμει ως επιπλέον ώρες εργασίας, αλλά το κύριο είναι ότι αύξησε την περίοδο αναφοράς στους 12 μήνες.
- Ο νόμος 3385/2005 (ΝΔ) όρισε και αυτός δύο συστήματα διευθέτησης. Με το πρώτο μείωσε την περίοδο αυξημένης απασχόλησης στους δύο μήνες, αλλά καθιέρωσε τις δύο ώρες επιπλέον εργασίας, αντί της μίας που προέβλεπαν προηγούμενοι νόμοι. Το δεύτερο σύστημα έδινε στην εργοδοσία έναν «κουμπαρά» 256 ωρών, τις οποίες μπορούσε να κατανέμει σε μια περίοδο όχι μεγαλύτερη των 32 εβδομάδων εντός του έτους. Πρακτικά, επέκτεινε το 10ωρο στους 7 και πλέον μήνες.
- Ο νόμος 3846/2010 (ΠΑΣΟΚ) διατήρησε τα δύο συστήματα του προηγούμενου νόμου και έδωσε τη δυνατότητα να καθορίζεται και ένα οποιοδήποτε άλλο σύστημα διευθέτησης που θα καθοριζόταν με Συλλογικές Συμβάσεις, ενισχύοντας παράλληλα τη μερική απασχόληση.
- Ο νόμος 3986/2011 (ΠΑΣΟΚ) διατήρησε τα δύο συστήματα, αλλά στο πρώτο αύξησε και πάλι την περίοδο αυξημένης απασχόλησης στους 3 μήνες. Επίσης, διατήρησε τη δυνατότητα να καθορίζεται τρίτο σύστημα διευθέτησης με Συλλογική Σύμβαση. Δεν διευκρινίζονται άλλοι όροι.
- Ο νόμος 4498/2017 (ΣΥΡΙΖΑ) διατήρησε όσα όριζαν οι προηγούμενοι νόμοι, ενώ ψήφισε και τον νόμο που αφορά ειδικά τους νοσοκομειακούς γιατρούς. Ο νόμος καθιέρωσε τις 48 ώρες εργασίας ανά βδομάδα, με 5ήμερη εργασία, που όμως μπορούν να φτάσουν μέχρι τις 60 ώρες, δηλαδή 12 ώρες τη μέρα. Η παρέκκλιση γίνεται με τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού (opt out), όπως ακριβώς λέει η Οδηγία της ΕΕ 88/2003. Επίσης, με τη χρήση παρέκκλισης επιτρέπεται η υπέρβαση ακόμα και των 12 ωρών εργασίας.
Με αυτόν τον νόμο, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ μετέφερε για πρώτη φορά το σύνολο της Οδηγίας 2003/88 στην ελληνική νομοθεσία, εισάγοντας και τις αρρωστημένες «παρεκκλίσεις» της.
- Ο νόμος 4808/2021 (νόμος Χατζηδάκη - ΝΔ) δημιούργησε συνθήκες περαιτέρω διευκόλυνσης των εργοδοτών ως προς την εφαρμογή της διευθέτησης, παρακάμπτοντας τις ΣΣΕ, προβλέποντας ότι αρκεί ένα «αίτημα εργαζόμενου» για να εφαρμοστεί 4ήμερη - 10ωρη εργασία.
- Ο νόμος 5053/2023 (νόμος Γεωργιάδη - ΝΔ) κατάργησε και αυτή την πρόβλεψη περί «αιτήματος του εργαζόμενου» και άφησε ως μοναδικό όρο την «έγγραφη συμφωνία», ενώ εισήγαγε τη 13ωρη εργασία σε 2 εργοδότες.
- Και τέλος, ο νόμος 5239/2025 (ΝΔ - νόμος Κεραμέως), που καθιερώνει τη 13ωρη εργασία σε έναν εργοδότη και αυξάνει ξανά την περίοδο αυξημένης απασχόλησης στους 6 μήνες και την περίοδο αναφοράς στους 12 μήνες, ώστε να τη μονιμοποιήσει.
