«Κάποια στιγμή η έκρηξη θα συμβεί», τόνισε ο Κώστας Παπαζάχος, μιλώντας για το ηφαίστειο της Σαντορίνης σε επιστημονική ημερίδα. Ο καθηγητής αναφέρθηκε στο δυσμενέστερο βραχυπρόθεσμο σενάριο, ενώ μεταξύ άλλων επεσήμανε ότι η επόμενη μεγάλη έκρηξη μπορεί να διαρκέσει 1.200 ημέρες.
Ο καθηγητής Φυσικής της Λιθόσφαιρας, Σεισμολογίας και Εφαρμοσμένης Γεωφυσικής του ΑΠΘ μίλησε στην επιστημονική ημερίδα με θέμα: «Η παρακολούθηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης και η πρόσφατη σεισμο-μαγματική κρίση: Τι έγινε, τι συμβαίνει, τι να περιμένουμε», που συνδιοργάνωσαν τα Τμήματα Γεωλογίας και Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΑΠΘ.
«Υπάρχει μία βασική παραδοχή ότι το ηφαίστειο θα συμπεριφερθεί στο μέλλον όπως στο παρελθόν», ανέφερε και εξήγησε ότι «η ηφαιστειακή επικινδυνότητα εκτιμάται μόνο μακροπρόθεσμα με τη μελέτη της ιστορίας του φαινομένου» και «η προσέγγιση εκτίμησης του κινδύνου είναι να ορίσουμε τα βασικά σενάρια σχετικά με το ποιο είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί βραχυπρόθεσμα, τα επόμενα 10-20 χρόνια, ποιο είναι το χειρότερο σενάριο, αλλά και ποιο το πιθανότερο σενάριο».
Ο Κώστας Παπαζάχος ήταν καθησυχαστικός και σημείωσε ότι μεγάλες εκρήξεις, όπως η Μινωική, είναι σπάνιες -συμβαίνουν ανά περίπου 20.000 χρόνια- αλλά καταστροφικές σε τεράστια κλίμακα. «Μακροπρόθεσμα μόνο από την ιστορία του ηφαιστείου μπορούμε να μάθουμε. Μεγάλες εκρήξεις διαλύουν τη ζωή σε μια τεράστια κλίμακα. Με δεδομένη την έκρηξη το 1600 π.Χ. αν δε γίνει κάτι πάρα πολύ ακραίο, κάποιοι άλλοι άνθρωποι μετά από 20.000-30.000 χρόνια θα το αντιμετωπίσουν. Θα είναι κάτι απίστευτα δραματικό, αδιανόητο. Θα συμβεί όμως», τόνισε.
Τα υπολογιστικά μοντέλα δείχνουν ότι η αλλοίωση των πλακών πριν από τη μεγάλη έκρηξη έγινε σε διάστημα 50-100 ετών, «δηλαδή, παρόλο που η έκρηξη είναι τεράστια, είναι ζήτημα αν προετοιμάζεται έναν αιώνα πριν, το υλικό συγκεντρώνεται πολύ γρήγορα». «Η έκρηξη συνέβη μέσα σε 24 ώρες. Συνεπώς είναι κάτι δραματικό και σχετικά βραχύβιο», διευκρίνισε.
Ηφαίστειο Σαντορίνης: Το δυσμενέστερο βραχυπρόθεσμο σενάριο
Στην τοποθέτησή του, ο Κώστας Παπαζάχος επέστησε την προσοχή στις υποπλινιακές ηφαιστειακές εκρήξεις, που είναι λιγότερο καταστροφικές από μία μεγάλη, ενώ έχουν συμβεί και στο πρόσφατο παρελθόν.
«Στη Σαντορίνη βλέπεις όλα αυτά τα στρώματα και θα μπορούσες να ορκιστείς ότι είναι ίδια. Και αν κάνεις αναλύσεις και δεις σπάνιες γαίες ή άλλα στοιχεία, διαπιστώνεις ότι είναι τελείως διαφορετικές εκρήξεις: Μισό μέτρο, ένα μέτρο, είκοσι πόντοι, δύο μέτρα στάθμη. Αυτές είναι διάφορες υποπλινιακές εκρήξεις κλίμακας 4 έως 5, δηλαδή βαρβάτες εκρήξεις, που είναι και το δυσμενέστερο βραχυπρόθεσμο σενάριο. Άρα αν σκάσει κάτι τέτοιο αύριο στη Σαντορίνη, δύο μέτρα στάχτη, θα ανατρέψει όλη τη ζωή στην περιοχή, αλλά είναι κάτι το διαχειρίσιμο», ανέφερε.
Ωστόσο, υπογράμμισε πως το πιο πιθανό σενάριο είναι οι μικρές εκρήξεις τύπου Καμένης, δηλαδή μικρές εκρήξεις όπως αυτές που διαμόρφωσαν την Παλαιά και Νέα Καμένη. «Υπάρχει μια περίεργη κατάσταση στην Ελλάδα, όπου έχουμε τρεις εκρήξεις τον 20ο αιώνα και παρόλα αυτά κανείς δεν πιστεύει ότι μπορεί να γίνει έκρηξη στην Ελλάδα», παρατήρησε.
Η επόμενη έκρηξη μπορεί να διαρκέσει 1.200 ημέρες
Με βάση τα δεδομένα της τελευταίας ηφαιστειακής έκρηξης στη Σαντορίνη το 1950, ο καθηγητής σημείωσε πως «ισχύει ένα περίεργο μοντέλο ότι τόσο πιο μεγάλη η έκρηξη, όσο πιο μεγάλο το χρονικό διάστημα πριν από την έκρηξη» και με δεδομένο ότι έχουν περάσει 75 χρόνια, η επόμενη έκρηξη μπορεί να διαρκέσει 1.200 μέρες.
«Είναι 3,5 με 4 χρόνια. Άρα, όταν θα ξεκινήσει η φασαρία στη Σαντορίνη, δεν θα ξεκινήσει τη Δευτέρα και θα τελειώσει την Παρασκευή. Θα τελειώσει σε 4 χρόνια. Η Σαντορίνη είναι 3% του ΑΕΠ σαν εισόδημα και προφανώς τα 4 χρόνια θα υπάρχει κάποιο θέμα. Πρέπει να το πάρουμε χαμπάρι νωρίτερα, όπως το πήρανε χαμπάρι οι άνθρωποι σε παλαιότερες εποχές», συνέχισε.
Επίσης, υπογράμμισε την ανάγκης διαρκούς επιστημονικής επιτήρησης μέσω των εγκατεστημένων δικτύων στο νησί. «Αν και δεν μπορεί να εκτιμηθεί το μέγεθος της επόμενης έκρηξης, η παρακολούθηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης εξασφαλίζει τον έγκαιρο εντοπισμό μιας έξαρσης που μπορεί να οδηγήσει σε έκρηξη και στην καλύτερη εκτίμηση των επιπτώσεων μελλοντικών εξάρσεων/ εκρήξεων. Η μελέτη της βαθύτερης δομής του ηφαιστείου αποκάλυψε το κέντρο όλων των μεγάλων εκρήξεων της Σαντορίνης στη Βόρεια Καλδέρα, το οποίο συμπίπτει με το σημείο ανόδου του μάγματος στις εξάρσεις του 2011-2012 και 2024-2025. Η μελέτη της πιο επιφανειακής δομής του ηφαιστείου, αλλά και της μορφολογίας του, αποκάλυψε την ύπαρξη σημαντικών εδαφικών/ τοπογραφικών ενισχύσεων, που εξηγούν τις βλάβες του σεισμού της Αμοργού το 1956, αλλά και τις πιθανές επιπτώσεις μελλοντικών σεισμών στο νησί- τεκτονικών ή ηφαιστειακών», εξήγησε.
«Είδα σκηνές απίστευτες με τους αναλυτές σε πανικό»
Η σεισμο-ηφαιστειακή κρίση 2024-2025 στην περιοχή Αμοργού-Σαντορίνης αποτελεί μια σπάνια γεωδυναμική έξαρση, με εξαιρετικά αυξημένο πλήθος σεισμών, κυρίως από τις αρχές Φεβρουαρίου 2025, ανέφερε στην εισήγησή του ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Βασίλης Καραστάθης.
Σε λίγες μόνο μέρες καταγράφηκαν περισσότεροι σεισμοί από ό,τι σε ένα έτος, με κορύφωση στις 2-12 Φεβρουαρίου, όταν σημειώθηκαν 213 δονήσεις άνω των 4 Ρίχτερ. Η πλειονότητα των υποκέντρων περιορίζεται μεταξύ 7-13 χλμ βάθος, ενώ παρατηρήθηκε μετακίνηση της σεισμικότητας από το Κολούμπο προς την Ανύδρο, εξήγησε.
Το φαινόμενο χαρακτηρίζεται ως σμηνοσειρά - σεισμική δραστηριότητα χωρίς κύριο σεισμό - που ενδέχεται να συνδέεται με διείσδυση μάγματος, είσοδο ρευστών σε προϋπάρχουσες τεκτονικές ζώνες στον φλοιό, φαινόμενα ασεισμικής (αργής ολίσθησης σε ενεργά ρήγμα) ή συνδυασμό των παραπάνω μηχανισμών.
«Σε διάστημα τριών ημερών είχαμε το πλήθος σεισμών ισοδύναμο του έτους. Είχε πάρει φωτιά η βάρδια, είδα σκηνές απίστευτες με τους αναλυτές σε πανικό, όπου έβλεπαν τα μόνιτορ συνέχεια μαυρισμένα και έτρεχαν», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Οι σεισμοί ήταν σε τεράστια συχνότητα που υπερβαίνει ακόμα και τις δυνατότητες του αυτόματου συστήματος», συμπλήρωσε και έκανε αναφορά στους νέους σταθμούς real time παρακολούθησης που τοποθετήθηκαν.
Σε ό,τι αφορά την κατάσταση σήμερα ανέφερε ότι «η σεισμική ακολουθία στη θαλάσσια περιοχή της Ανύδρου μεταξύ Θήρας και Αμοργού, διατηρείται σταθερά σε χαμηλό επίπεδο», όμως «στο πλαίσιο της σεισμικής ακολουθίας δεν αποκλείεται η σποραδική εκδήλωση ισχυρότερων σεισμών».
Οι εδαφικές μετακινήσεις
Ο καθηγητής Γεωδαισίας και Τοπογραφίας του ΤΑΤΜ/ΑΠΘ Χρήστος Πικριδάς μεταξύ άλλων επεσήμανε την ανάγκη εξειδίκευσης σε επιχειρησιακό επίπεδο του σχεδίου ΤΑΛΩΣ, ιδίως σε σχέση με τις τοπικές υποδομές. «Δεν έχει γίνει καμία άσκηση εφαρμογής του μέχρι σήμερα», είπε. Επίσης, υπογράμμισε την ανάγκη ενίσχυσης της επιστημονικής συνεργασίας των ακαδημαϊκών ερευνητικών φορέων. «Η ίδρυση από την Πολιτεία Ηφαιστειακού Παρατηρητηρίου θα επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση του ηφαιστείου, την έγκαιρη πρόβλεψη πιθανών διεγέρσεων και την άμεση ενημέρωση των αρχών και των κατοίκων, ενισχύοντας έτσι την ασφάλεια και την πολιτική προστασία. Παράλληλα θα προάγει την επιστημονική έρευνα με τη συμμετοχή όλων των φορέων», εξήγησε.
Στην παρακολούθηση της σεισμο-ηφαιστειακής έξαρσης του 2024-2025 στην περιοχή Σαντορίνης - Ανύδρου με τη χρήση δεδομένων δορυφορικών συστημάτων πλοήγησης GNSS αναφέρθηκε ο επίκουρος καθηγητής Γεωδαισίας και Τοπογραφίας του ΤΑΤΜ-ΑΠΘ, Στέλιος Μπίθαρης.
«Τις πρώτες ημέρες του Φεβρουαρίου παρατηρήθηκε συστηματική και ραγδαία εδαφική μετακίνηση βόρεια- ανατολικά και αλλαγή της κατακόρυφης μετακίνησης», δήλωσε. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, παρατηρήθηκε καθίζηση στην Άνυδρο με ρυθμό περίπου τρία μέτρα τον χρόνο, Ν-Δ οριζόντια μετακίνηση και συστηματική Β-Α μετακίνηση του βόρειου τμήματος της Σαντορίνης με ρυθμό περίπου 1,5 μέτρο τον χρόνο.
Ο ρυθμός της παραμόρφωσης διήρκεσε περίπου δύο εβδομάδες, ενώ η εξομάλυνση ξεκίνησε στις 22 Φεβρουαρίου. Στην αρχή του φαινομένου η σταδιακή καθίζηση ήταν 3 εκατοστά σε 12 ημέρες. Στην έντονη περίοδο του φαινομένου η μέγιστη οριζόντια μετακίνηση έφτασε έως 7,5 εκατοστά σε 17 ημέρες, δηλαδή 0,4 την ημέρα και η καθίζηση 3,5 εκατοστά σε 4 ημέρες.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
