Το 1996 δεν ήταν απλώς άλλη μια χρονιά για τη Citroën. Ήταν η στιγμή που η γαλλική φίρμα επαναπροσδιόρισε τι σημαίνει μικρό, προσιτό και ταυτόχρονα αυθεντικά σπορ αυτοκίνητο. Το Saxo VTS δεν ήρθε για να εντυπωσιάσει με υπερβολές ή επιδεικτικό σχεδιασμό· ήρθε με μια ξεκάθαρη αποστολή: να προσφέρει καθαρή οδηγική απόλαυση, χωρίς φίλτρα.
Για να κατανοήσει κανείς το DNA του Saxo VTS, πρέπει να επιστρέψει στο AX, το οποίο από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 είχε ήδη θέσει τις βάσεις για την κατηγορία των ελαφρών και ευέλικτων GTi. Το Saxo πάτησε πάνω σε αυτή την κληρονομιά και την εξέλιξε, διατηρώντας την ουσία: χαμηλό βάρος, απλότητα και αμεσότητα. Η έκδοση VTS, με τον 1.6 16βάλβιδο κινητήρα TU5J4 των 120 ίππων, αποτέλεσε την κορύφωση αυτής της φιλοσοφίας.
Τα 935 κιλά του αμαξώματος σε συνδυασμό με τη ζωηρή απόδοση του κινητήρα δημιουργούσαν μια εκρηκτική αναλογία ισχύος προς βάρος. Οι επιδόσεις –0-100 χλμ./ώρα σε 8,7 δευτερόλεπτα και τελική ταχύτητα που άγγιζε τα 205 χλμ./ώρα– μπορεί σήμερα να μην εντυπωσιάζουν σε επίπεδο αριθμών, αλλά τότε τοποθετούσαν το μικρό Citroën στην καρδιά της κατηγορίας των «γνήσιων» hot hatch.
Ωστόσο, το Saxo VTS δεν κέρδισε τη φήμη του μόνο χάρη στον κινητήρα του. Το πλαίσιο ήταν εκείνο που το ανέδειξε σε οδηγικό σημείο αναφοράς. Το εμπρός σύστημα πρόσφερε ακρίβεια και πληροφόρηση, ενώ το πίσω μέρος είχε εκείνη την παιχνιδιάρικη διάθεση που ανταμείβει τον οδηγό που ξέρει να το προκαλεί. Ήταν ένα αυτοκίνητο που επικοινωνούσε διαρκώς με τον οδηγό, δημιουργώντας μια σχέση σχεδόν μηχανική, άμεση, χωρίς ηλεκτρονικά «φίλτρα».
Σχεδιαστικά, το VTS κράτησε χαμηλό προφίλ. Μικρές λεπτομέρειες, όπως τα διακριτικά 16V, οι ειδικές ζάντες και η χρωμιωμένη απόληξη εξάτμισης, πρόδιδαν τον χαρακτήρα του μόνο σε όσους ήξεραν τι να ψάξουν. Πίσω από αυτή τη διακριτικότητα, όμως, κρυβόταν μια μελετημένη προσέγγιση, με το body kit να ενσωματώνεται αρμονικά στο αμάξωμα, αποτέλεσμα δουλειάς νέων τότε σχεδιαστών που αργότερα θα άφηναν έντονο αποτύπωμα στη βιομηχανία.
Η πορεία του μοντέλου δεν περιορίστηκε στους δρόμους. Αντίθετα, το Saxo VTS βρήκε φυσικό πεδίο δράσης στους αγώνες. Από ράλι και ράλικρος μέχρι πίστα και αγώνες σε πάγο, απέδειξε την αξία του ως ένα προσιτό αλλά εξαιρετικά ικανό αγωνιστικό εργαλείο. Μέσα από θεσμούς όπως τα Saxo Cup και Challenge, αποτέλεσε τη βάση εκπαίδευσης για μια ολόκληρη γενιά οδηγών, με αρκετούς να εξελίσσονται σε κορυφαία ονόματα του μηχανοκίνητου αθλητισμού.
Η παραγωγή του ολοκληρώθηκε το 2003, όμως η επιρροή του δεν έσβησε ποτέ. Σήμερα, το Saxo VTS έχει μετατραπεί σε περιζήτητο συλλεκτικό μοντέλο, με τα καλοδιατηρημένα δείγματα να σπανίζουν και να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη αξία. Ταυτόχρονα, συνεχίζει να εμφανίζεται σε τοπικούς αγώνες, αποδεικνύοντας ότι η ουσία του παραμένει ζωντανή.
Τριάντα χρόνια μετά, το μικρό αυτό Citroën δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα παλιό hot hatch. Αντιπροσωπεύει μια εποχή όπου η οδηγική απόλαυση δεν απαιτούσε υπερβολική ισχύ ή τεχνολογική πολυπλοκότητα, αλλά βασιζόταν σε κάτι πιο θεμελιώδες: την καθαρή, ανόθευτη σύνδεση ανθρώπου και μηχανής.
