Μια οριακή τιμή σακχάρου μπορεί εύκολα να χαθεί ανάμεσα σε δύο καθησυχαστικές φράσεις: «Δεν έχω διαβήτη» και «Θα προσέξω λίγο τη διατροφή μου». Μαζί της, όμως, μπορεί να χαθεί και μια πολύτιμη ευκαιρία πρόληψης.
Ο προδιαβήτης δεν σημαίνει ότι η εμφάνιση διαβήτη είναι αναπόφευκτη. Είναι, ωστόσο, ένα σήμα που χρειάζεται να μας κινητοποιήσει, καθώς χωρίς παρέμβαση, ο κίνδυνος εκδήλωσης της νόσου τα επόμενα 3-5 χρόνια είναι αυξημένος. Την ίδια στιγμή, μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι η απώλεια βάρους και η συστηματική σωματική δραστηριότητα μπορούν να μειώσουν κατά περίπου 60% τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε ανθρώπους υψηλού κινδύνου.
Τις επισημάνσεις αυτές κάνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, καθηγητής Παθολογίας–Μεταβολικών Νοσημάτων της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, σε συνέντευξη που παραχωρεί στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη. Ο καθηγητής εξηγεί, μεταξύ άλλων, γιατί το φυσιολογικό βάρος και η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείουν τον κίνδυνο, ποιοι χρειάζονται έλεγχο και πώς μια πρώτη οριακή μέτρηση μπορεί να γίνει η αφετηρία για ουσιαστικές αλλαγές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Από το 100 έως το 125 υπάρχει περιθώριο να αλλάξει η πορεία
Ο προδιαβήτης, όπως αναφέρει ο κ. Μακρυλάκης, περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία η γλυκόζη στο αίμα είναι υψηλότερη από το φυσιολογικό, αλλά παραμένει κάτω από τα διαγνωστικά όρια του διαβήτη. «Ενδεικτικά, τιμές σακχάρου νηστείας από 100 έως 125 mg/dL, έπειτα από τουλάχιστον οκτώ ώρες χωρίς φαγητό, δείχνουν μια διαταραχή που χρειάζεται αξιολόγηση. Πρόκειται για ένα εργαστηριακό εύρημα που σηματοδοτεί αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 στο μέλλον, χωρίς αυτό να αποτελεί αναπόφευκτη εξέλιξη. Σε ορισμένους ανθρώπους οι τιμές παραμένουν σταθερές, σε άλλους επανέρχονται στο φυσιολογικό και σε άλλους αυξάνονται. Ο τρόπος ζωής επηρεάζει σημαντικά αυτή την πορεία. Επομένως, η διαπίστωση ότι το σάκχαρο είναι οριακό δεν δικαιολογεί εφησυχασμό. Αποτελεί ευκαιρία για παρέμβαση, πριν η διαταραχή εξελιχθεί».
Τα γονίδια δεν αλλάζουν - Οι καθημερινές συνήθειες μπορούν
Η κληρονομικότητα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει διαβήτης τύπου 2 σε συγγενείς πρώτου βαθμού, όπως οι γονείς και τα αδέλφια. Ωστόσο, η γενετική προδιάθεση δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε τη νόσο. «Ούτε η ηλικία στην οποία νόσησε ένας συγγενής αποτελεί ασφαλή οδηγό για το πότε μπορεί να εμφανιστεί διαβήτης στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Το γεγονός ότι ένας γονιός εμφάνισε διαβήτη στα 80 του δεν αποκλείει το παιδί του να εμφανίσει τη νόσο πολύ νωρίτερα, ιδιαίτερα εάν συνυπάρχει παχυσαρκία. Ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και στην εφηβεία, σε συνθήκες σοβαρής παχυσαρκίας. Από την άλλη πλευρά, το φυσιολογικό βάρος δεν αποκλείει τη νόσο, καθώς η παχυσαρκία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας κινδύνου».
Σύσταση για προληπτικό έλεγχο στα 35
Ο προδιαβήτης συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, ενώ και ο διαβήτης στα αρχικά του στάδια μπορεί να περάσει απαρατήρητος. Έτσι, κάποιος μπορεί να αισθάνεται απολύτως καλά και να αγνοεί ότι οι τιμές του έχουν αυξηθεί, επισημαίνει ο καθηγητής, για να τονίσει στη συνέχεια ότι η σύσταση για προληπτικό έλεγχο αφορά όλο τον πληθυσμό από την ηλικία των 35 ετών, ανεξάρτητα από την παρουσία παχυσαρκίας ή οικογενειακού ιστορικού. «Στον έλεγχο χρησιμοποιούνται απλές εξετάσεις, όπως το σάκχαρο νηστείας και η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, οι οποίες μπορούν να αναδείξουν, είτε ήδη υπάρχοντα διαβήτη, είτε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισής του. Για ανθρώπους με επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως ο συνδυασμός παχυσαρκίας και οικογενειακού ιστορικού, ο έλεγχος χρειάζεται να αρχίζει νωρίτερα. Οι γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης, χρειάζονται συστηματική παρακολούθηση και μετά την εγκυμοσύνη, καθώς διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν διαβήτη στο μέλλον».
Απώλεια βάρους 5–7% και δυόμισι ώρες κίνησης την εβδομάδα
Οι αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη του προδιαβήτη δεν προϋποθέτουν απαραίτητα θεαματική απώλεια κιλών. Σύμφωνα με τον κ. Μακρυλάκη, για έναν άνθρωπο με υπερβάλλον βάρος, η απώλεια περίπου 5–7% του αρχικού του βάρους, σε συνδυασμό με αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, μπορεί να προσφέρει σημαντικό όφελος. Ο στόχος που περιγράφει είναι περίπου δυόμισι ώρες σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα, με το περπάτημα να αποτελεί μια προσιτή επιλογή. «Το γυμναστήριο μπορεί να βοηθήσει, ωστόσο το βασικό ζητούμενο είναι να ενταχθεί περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητα και να περιοριστεί η πρόσληψη θερμίδων, με τρόπο που να μπορεί να διατηρηθεί».
Πότε μπαίνει στη συζήτηση η φαρμακευτική αγωγή
Η απόφαση για φαρμακευτική παρέμβαση στον προδιαβήτη δεν είναι ίδια για όλους. Ο κ. Μακρυλάκης εξηγεί ότι υπάρχουν συστάσεις επιστημονικών οργανισμών για τη χορήγηση αγωγής σε συγκεκριμένες περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου, όπως σε άτομα με σοβαρή παχυσαρκία, ή σε γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης. Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι οι αποφάσεις εξατομικεύονται. «Παρότι σε ορισμένες περιπτώσεις προδιαβήτη μπορεί να συστηθεί φαρμακευτική αγωγή, δεν υπάρχει φάρμακο ειδικά για την πρόληψη του διαβήτη που να αποζημιώνεται».
Η πρόληψη χάνεται όταν η οριακή τιμή μένει χωρίς συνέχεια
Το μεγαλύτερο λάθος, κατά τον καθηγητή, είναι να εντοπίζεται μια οριακή τιμή και να μη δίνεται συνέχεια. «Η υποτίμησή της, επειδή είναι λίγο αυξημένη ή επειδή άλλοι άνθρωποι έχουν υψηλότερες τιμές, μπορεί να στερήσει τη δυνατότητα έγκαιρης παρέμβασης. Η αξιολόγηση, μάλιστα, χρειάζεται να ξεπερνά τη μεμονωμένη μέτρηση του σακχάρου. Η αρτηριακή πίεση, η χοληστερίνη, το κάπνισμα, το βάρος και η καθιστική ζωή συνθέτουν το συνολικό προφίλ κινδύνου κάθε ανθρώπου και πρέπει να αντιμετωπίζονται συνδυαστικά. Γι’ αυτό, οι συγκρίσεις με έναν συγγενή ή έναν γείτονα δεν βοηθούν. Χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση και ένα οργανωμένο σχέδιο, προσαρμοσμένο στην καθημερινότητα και στις δυνατότητες του καθενός».
Το ζητούμενο είναι οι καλές τιμές να διατηρηθούν
Η επιστροφή του σακχάρου στο φυσιολογικό δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια ολοκληρώθηκε. Ο κ. Μακρυλάκης επισημαίνει ότι κρίσιμο ζητούμενο είναι η διατήρηση του αποτελέσματος, ιδιαίτερα όταν έχει προηγηθεί απώλεια βάρους. «Η επαναπρόσληψη των κιλών και οι διαδοχικές αυξομειώσεις δυσκολεύουν αυτή την προσπάθεια. Επομένως, η πρόληψη χρειάζεται συνέχεια και υποστήριξη, ώστε οι αλλαγές να παραμείνουν μέρος της καθημερινότητας. Η στήριξη της οικογένειας και η πρόσβαση σε κατάλληλες δομές έχουν ουσιαστικό ρόλο».
