Δεν κάπνιζε. Δεν έπινε. Γυμναζόταν καθημερινά και θεωρούσε τον εαυτό της «καθαρό» στο φαγητό. Κι όμως, στα 43 της, η Ντάνα Ντέιτον διαγνώστηκε με καρκίνο του γαστρεντερικού σωλήνα στο τέταρτο στάδιο - στον οισοφάγο.
Η Ντέιτον αμφισβήτησε το «γιατί» και το «πώς», όπως πολλοί άλλοι νέοι που νιώθουν απογοητευμένοι από μια απροσδόκητη διάγνωση. «Υπάρχουν τόσες πολλές μεταβλητές: το περιβάλλον, τι τρώμε, τα κτίρια στα οποία ζούμε και εργαζόμαστε, η γενετική μας, η δική μας μοναδική βιολογία», λέει. «Το σώμα μας δέχεται καθημερινά προκλήσεις από δυνάμεις που δεν μπορούμε πάντα να δούμε ή να ξεφύγουμε».
Τα κρούσματα καρκίνου του γαστρεντερικού σωλήνα αναμένεται να διπλασιαστούν παγκοσμίως έως το 2050, σύμφωνα με έκθεση του Δεκεμβρίου 2025 που δημοσιεύτηκε στο Interdisciplinary International Journal of the American Cancer Society. Η έκθεση υποδηλώνει ότι οι μεγαλύτερες αυξήσεις θα αφορούν τις διαγνώσεις καρκίνου του παγκρέατος και τους θανάτους από καρκίνο του παχέος εντέρου. Κάθε χρόνο, τα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου αυξάνονται κατά 1 έως 3%, ειδικά σε άτομα ηλικίας 20, 30 και 40 ετών, αναφέρει το Ινστιτούτο Καρκίνου Dana Farber. Ένα ανησυχητικό ποσοστό νέων ανθρώπων όχι μόνο διαγιγνώσκεται, αλλά και πεθαίνει από καρκίνο του παχέος εντέρου, ο οποίος έχει γίνει η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ σε άτομα κάτω των 50 ετών. Και η απλή αναφορά στα αυξανόμενα ποσοστά παχυσαρκίας ή στην ανάγκη για περισσότερους Αμερικανούς να ασκούνται τακτικά για να παραμένουν υγιείς δεν εξηγεί την άνευ προηγουμένου αύξηση, λένε οι ειδικοί.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Νέες έρευνες δείχνουν πως η κατάσταση του μικροβιώματος του εντέρου σε πρώιμο στάδιο της ζωής ενός ανθρώπου συνδέεται με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Οι ίδιες έρευνες υποδηλώνουν πως τόσο η υπερβολική όσο και η ελάχιστη ποσότητα βακτηρίων μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.
Στο στόχαστρο το μικροβίωμα
Άλλη έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη, θέτει στο επίκεντρο μια ολόκληρη μικροσκοπική κοινότητα που καλύπτει το πεπτικό σύστημα: το μικροβίωμα. Τι σχέση έχει το μικροβίωμα όμως με τον καρκίνο του παχέος εντέρου;
Το μικροβίωμα είναι μια ομάδα μικροσκοπικών οργανισμών στο σώμα και η λειτουργία του είναι προστατευτική για τον οργανισμό. Υπάρχουν όμως πολλοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να διαταραχθεί η ισορροπία του, επηρεάζοντας ενδεχομένως την ανάπτυξη του καρκίνου, ακόμη και τον τρόπο λειτουργίας της θεραπείας.
Ερευνητές και γιατροί σπεύδουν να πουν ότι δεν γνωρίζουν ούτε μία αιτία για την αυξημένη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του γαστρεντερικού συστήματος,συμπεριλαμβανομένου του παχέος εντέρου. Ωστόσο το μικροβίωμα γίνεται ένας μία πιο εύλογη αιτία για την αύξηση του ρυθμού αν και είναι εξαιρετικά δύσκολο να μελετηθεί, καθώς μια ματιά στη σύνθεση του μικροβιώματος κάποιου μπορεί να αλλάζει μέρα με τη μέρα λόγω παραγόντων όπως η διατροφή και τα φάρμακα.
Η μετάλλαξη του μικροβιώματος
Μία άλλη μελέτη παρατηρεί πως χώρες με υψηλότερα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου ανέφεραν επίσης υψηλότερα φορτία μεταλλάξεων ενός βακτηρίου στο έντερο που ονομάζεται κολιβακτίνη. Πρόκειται για μία τοξική χημική ένωση που παράγεται φυσικά από συγκεκριμένα στελέχη του βακτηρίου Escherichia coli (E. coli) που κατοικούν στο παχύ έντερο. Το συγκεκριμένο βακτήριο είναι ιδιαίτερα γνωστό καθώς προκαλεί βλάβες και μεταλλάξεις στο DNA των εντερικών κυττάρων, οι οποίες θεωρούνται βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη καρκίνου του παχέος εντέρου.
Ο γαστρεντερικός ογκολόγος στο Ινστιτούτο Καρκίνου Dana-Farber Ben Schlechter δήλωσε πως είναι σημαντικό να σημειωθεί για την κατανόηση αυτής της μελέτης ότι το τελικό σημείο του παχέος εντέρου, δηλαδή το ορθό και το σιγμοειδές κόλον, είναι αυτό που έχει τα περισσότερα βακτήρια. Αυτό είναι το μέρος του παχέος εντέρου όπου έχει αφαιρεθεί το περισσότερο νερό, προκειμένου να σχηματιστούν τα κόπρανα. Το βακτήριο είναι πιο συγκεντρωμένο, προκαλώντας ενδεχομένως βλάβες.
Ο καθηγητής τονίζει πως περίπου το 20% έως 25 % ασθενών έχουν ένα προφίλ μετάλλαξης που προκύπτει από βακτηριακή βλάβη. «Έτσι, υπάρχει ένα βακτήριο, το οποίο παράγει μια τοξίνη, και αυτή η τοξίνη βλάπτει το DNA. Αυτή η βλάβη υπάρχει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό σε ενήλικες κάτω των 50 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου από ό,τι σε ενήλικες άνω των 70 ετών», τονίζει.
Εκτός από τη ζημιά που πιθανώς προκαλεί το βακτήριο, οδηγώντας σε καρκίνο, τα ίδια τα βακτήρια μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο καθώς αφήνουν πίσω τους μια ουσία που έχει μεταβολιστεί και έχει «μετατραπεί σε κάτι ακόμη χειρότερο», λέει ο καθηγητής.
Τι μπορεί να συμβεί στο γαστρεντερικό σωλήνα από νεαρή ηλικία
Μια άλλη μελέτη υποδηλώνει αύξηση 23% στα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου σε βάθος χρόνου για βρέφη που θήλασαν. Όχι βέβαια για να αποθαρρύνει τον θηλασμό, τον οποίο στηρίζουν οι ερευνητές επαναλαμβάνουν ότι είναι μία υγιής διαδικασία, αλλά για να επισημάνει τον πιθανό ρόλο του μικροβιώματος στην αύξηση αυτών των ποσοστών καρκίνου.
Όπως και με τον τρόπο που απομακρύνεται το νερό από τα κόπρανα στο παχύ έντερο, το μητρικό γάλα «παρουσιάζει συγκέντρωση», λέει ο Schlechter. Επισημαίνει επίσης το γεγονός ότι τα μωρά συχνά θηλάζουν από τη γέννηση, μια εποχή που τίθεται η βάση για την υγεία του μικροβιώματος στο μέλλον. Εδώ οι «τρεις μεγάλοι» παράγοντες, κατά τον Schlechter, είναι ότι η ουσία από το μητρικό γάλα είναι «μερικώς διαλυτή στο νερό, υπάρχει βακτηριακή εμπλοκή και η έκθεση ξεκινά από πολύ, πολύ νωρίς».
Στη συνέχει κατά την παιδική ηλικία, η σύγχρονη διατροφή (τύπου αμερικανική) και η έλλειψη κίνησης μπαίνουν στο παιχνίδι. «Γνωρίζουμε ότι τα παιδιά που κάνουν περισσότερο καθιστική ζωή και έχουν διατροφή πλούσια σε ζαχαρούχα ποτά είναι πιο πιθανό να αποκτήσουν καρκίνο του παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία», λέει ο Schlechter. «Η επιπλέον ζάχαρη σημαίνει επιπλέον βακτηριακή υπερανάπτυξη. Με αυτή την ιδέα, χωρίς να μπορούμε να το αποδείξουμε, αλλά υποψιαζόμαστε» όπως τονίζει χαρακτηριστικά «πως τα βακτήρια κάνουν κάτι, ότι δηλαδή ταΐζουμε υπερβολικά τα βακτήρια και όλοι αυτοί οι παράγοντες τροφοδοτούν αυτό το τοξικό μείγμα στο κάτω μέρος του παχέος εντέρου μας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τους καρκίνους του παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία».
Ο καθηγητής σημειώνει ακόμα ότι η παιδική παχυσαρκία οδηγεί σε υψηλότερα ποσοστά (καρκίνου του παχέος εντέρου) ενώ η άσκηση φαίνεται να έχει δυνητικά προστατευτική επίδραση, καταγράφοντας χαμηλότερα ποσοστά στα παιδιά που κινούνται αρκετά. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν έχουν καταφέρει να κατανοήσουν ακόμα την πλήρη σύνδεση μεταξύ άσκησης και μικροβιώματος.
«Αν λάβετε υπόψη τα πάντα: μια μικροβιακή υπογραφή, την ταχεία αύξηση βάρους μετά την εφηβεία, την έκθεση σε ζαχαρούχα ποτά στην παιδική ηλικία, τα παιδιά που δεν αθλούνται, τα παιδιά που θηλάζουν, κλπ πιθανότατα διατρέχετε μόνο το ένα τρίτο του κινδύνου», σημειώνει ο Schlechter.
Η υπερανάπτυξη και η υποανάπτυξη βακτηρίων στο έντερο
Ο Schlechter εικάζει πως κάτι άλλαξε τη δεκαετία του 1960 ή του '70. Η Cynthia Sears, καθηγήτρια ιατρικής και ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και επικεφαλής προγράμματος μικροβιώματος στο Ινστιτούτο Bloomberg-Kimmel για την Ανοσοθεραπεία του Καρκίνου στο Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη, υπογράμμισε πως η υπερσυνταγογράφηση αντιβιοτικών ήταν συχνή τη δεκαετία του 1980 και του '90, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ανισορροπίες στα βακτήρια στο μικροβίωμα.
Η Sears μελετά το Enterotoxygenic Bacteroides Fragilis, ένα στέλεχος του βακτηρίου Bacteroides fragilis που παράγει την τοξίνη BFT (Bacteroides fragilis toxin). Αυτή η τοξίνη διασπά τις πρωτεΐνες των κυττάρων (όπως την E-cadherin), προκαλώντας χρόνια φλεγμονή στο έντερο, διάρροια και θεωρείται παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του παχέος εντέρου. Το στέλεχος αυτό το μεταφέρεται από τα ζώα στους ανθρώπους, και αρχικά αναγνωρίστηκε ως διαρροϊκή ασθένεια. Στη συνέχεια, οι ερευνητές άρχισαν να μελετούν τη σύνδεσή του με τον καρκίνο, αφού απέδειξαν ότι οδήγησε σε καρκίνο του παχέος εντέρου σε ποντίκια.
Οι ανισορροπίες στο έντερο, όπως αυτές από το E. coli, το οποίο ζει φυσικά στο έντερο και είναι χρήσιμο εκτός αν υπάρχει υπερανάπτυξη, μπορούν μόνο να προσθέσουν επιπλέον σύγχυση στο θέμα, κατά τους ειδικούς. «Υπάρχει ένα στέλεχος του E. coli που κάνει λάθος», προσθέτει ο Schlechter. Το H. Pylori, ένα βακτήριο που μπορεί να υπάρχει στο στομάχι, έχει επίσης συσχετιστεί με καρκίνο.
«Δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς βακτήρια στο έντερό σου, αλλά αυτά μπορούν να ξεφύγουν από τον έλεγχο», σημειώνει ο Schlechter. Με τον ίδιο τρόπο, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει την υγεία του εντέρου, όπως και οι περιβαλλοντικές εκθέσεις, η κατανάλωση συντηρητικών κ.λπ.
Σύμφωνα με τη Sears είναι δύσκολο κανείς να διακρίνει ένα μικρόβιο ανάμεσα σε πολλά, που βρίσκονται στο μικροβίωμα. Έχουν εντοπίσει 11 μικρόβια που έχουν συσχετιστεί με τον καρκίνο του παχέος εντέρου και στα τέλη Απριλίου δημοσίευσε μια νέα εργασία που συνδέει περαιτέρω το Bacteroides fragilis με τον σχηματισμό όγκων στο παχύ έντερο.
Τι να κάνετε για να μετριάσετε τον κίνδυνο καρκίνου
Μαγική συνταγή δεν υπάρχει ωστόσο οι ειδικοί συμμερίζονται την άποψη πως «η κατανάλωση ολόκληρων και λιγότερο επεξεργασμένων τροφών, η μείωση της πρόσληψης ζάχαρης, η άσκηση και η αποφυγή του καπνίσματος ή του αλκοόλ μπορούν όχι μόνο να βοηθήσουν στην πρόληψη του καρκίνου, αλλά και στην καταπολέμησή του.
Εκτός από την υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής, οι ειδικοί συνιστούν προληπτική κολονοσκποπηση και ιατρικό έλεγχο στα κόπρανα από την ηλικία των 45 αλλά και άμεση επικοινωνία με τον γιατρό για ζητήματα που ίσως αντιληφθεί κάποιος στον γαστρεντερικό σωλήνα.
Με πληροφορίες του National Geographic
