Η μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο Νότιας Δανίας σε συνεργασία με το πανεπιστημιακό νοσοκομείο Odense της χώρας ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση του καρκίνου του παχέος εντέρου, μετατοπίζοντας την έρευνα από τα βακτήρια στους ιούς που τα μολύνουν.
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί μία από τις συχνότερες μορφές καρκίνου στον δυτικό κόσμο. Αν και είναι γνωστό ότι η ηλικία, η διατροφή και ο τρόπος ζωής παίζουν σημαντικό ρόλο, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι σαφές τι ακριβώς πυροδοτεί τη νόσο.
Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές στρέφουν όλο και περισσότερο την προσοχή τους στο οικοσύστημα του εντέρου, στην τεράστια κοινότητα βακτηρίων, ιών και άλλων μικροοργανισμών που ζουν εκεί.
Για παράδειγμα, το βακτήριο Bacteroides fragilis έχει επανειλημμένα συνδεθεί με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Ωστόσο, εδώ εντοπίζεται ένα επιστημονικό παράδοξο, καθώς το συγκεκριμένο βακτήριο απαντάται και στη συντριπτική πλειονότητα των υγιών ανθρώπων, γεγονός που δυσκολεύει την αποσαφήνιση του ρόλου του.
Κατά συνέπεια, το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς γίνεται ένα «φυσιολογικό» μέλος της εντερικής χλωρίδας να σχετίζεται με μια τόσο σοβαρή νόσο.
Η απάντηση ίσως κρύβεται σε κάτι ακόμα μικρότερο, σχεδόν «αόρατο», σε έναν βακτηριοφάγο, δηλαδή σε έναν ιό που μολύνει βακτήρια.
Οι Δανοί ερευνητές ανακάλυψαν ότι σε ασθενείς που εμφάνισαν καρκίνο, το Bacteroides fragilis ήταν πολύ πιο πιθανό να «φιλοξενεί» έναν συγκεκριμένο, άγνωστο έως τώρα βακτηριοφάγο. Αυτοί οι βακτηριοφάγοι φαίνεται να αποτελούν μια νέα κατηγορία, που δεν έχει περιγραφεί προηγουμένως.
Με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο το βακτήριο που έχει σημασία, αλλά και ο ιός που κουβαλά.
Μια ένδειξη ότι κάτι αλλάζει
Η νέα μελέτη καταγράφει ισχυρή στατιστική συσχέτιση ανάμεσα στην παρουσία αυτού του νέου βακτηριοφάγου και στον καρκίνο. Ωστόσο, δεν αποδεικνύει ακόμη αν ο ιός συμβάλλει άμεσα στην ανάπτυξη της νόσου ή αν αποτελεί απλώς ένδειξη ότι κάτι έχει αλλάξει στο μικροβίωμα του εντέρου.
Η ανακάλυψη ξεκίνησε από μια μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη στη Δανία, με δεδομένα περίπου δύο εκατομμυρίων πολιτών. Οι ερευνητές εντόπισαν ασθενείς που είχαν παρουσιάσει σοβαρή λοίμωξη του αίματος από Bacteroides fragilis. Ένα μικρό ποσοστό από αυτούς διαγνώστηκε με καρκίνο του παχέος εντέρου λίγες εβδομάδες αργότερα.
Αναλύοντας το γενετικό υλικό του βακτηρίου, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα στελέχη που προέρχονταν από ασθενείς με καρκίνο ήταν συχνότερα μολυσμένα από συγκεκριμένους ιούς.
Για να επιβεβαιώσουν τα ευρήματα, προχώρησαν σε ανάλυση κοπράνων 877 ατόμων με και χωρίς καρκίνο του εντέρου, από την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ασία και το αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξαν ήταν εντυπωσιακό: οι ασθενείς με καρκίνο είχαν περίπου διπλάσια πιθανότητα να φέρουν ίχνη των συγκεκριμένων ιών.
Έως και το 80% του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου σχετίζεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το εντερικό μικροβίωμα δηλαδή, το σύνολο βακτηρίων, ιών και άλλων μικροοργανισμών που ζουν στο έντερό μας θεωρείται πλέον κομβικός παράγοντας.
Το έντερο περιέχει χιλιάδες βακτηριακά είδη και αμέτρητες γενετικές παραλλαγές τους, γεγονός που κάνει εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό του «ενόχου». Η νέα μελέτη προτείνει μια διαφορετική προσέγγιση, αντί οι ερευνητές να ψάχνουν διαφορές ανάμεσα στα βακτήρια, να εξετάζουν τι συμβαίνει μέσα σε αυτά και συγκεκριμένα να εστιάζουν στους ιούς που τα μολύνουν.
Αν ένας ιός αλλάζει τη συμπεριφορά ή τις ιδιότητες του βακτηρίου, ενδέχεται να επηρεάζει το εντερικό περιβάλλον με τρόπους που ευνοούν την ανάπτυξη καρκίνου.
Ελπίδα για έγκαιρη διάγνωση
Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου βασίζεται κυρίως σε τεστ κοπράνων που ανιχνεύουν κρυφό αίμα.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι στο μέλλον ίσως καταστεί δυνατό να ελέγχονται δείγματα κοπράνων για την παρουσία των συγκεκριμένων ιών. Σε προκαταρκτικές αναλύσεις, ορισμένες ιικές αλληλουχίες εντοπίστηκαν σε περίπου 40% των περιπτώσεων καρκίνου, ενώ σπάνια ανιχνεύονται σε υγιή άτομα.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν, θα μπορούσαν να συμβάλουν σε πιο στοχευμένο έλεγχο και ενδεχομένως σε έγκαιρη παρέμβαση.
Σε επόμενο στάδιο οι επιστήμονες θα καλλιεργήσουν το βακτήριο με τον ιό σε τεχνητό μοντέλο εντέρου για να μελετήσουν την αλληλεπίδρασή τους με τον εντερικό ιστό, θα αναζητήσουν την παρουσία του βακτηρίου και του ιού απευθείας σε καρκινικούς όγκους και θα δοκιμάσουν σε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια αν η παρουσία του ιού επιταχύνει την ανάπτυξη καρκίνου.
Η νέα αυτή ανακάλυψη δεν αποδεικνύει ότι ο ιός (βακτηριοφάγος) προκαλεί καρκίνο του εντέρου, όμως αποκαλύπτει έναν πιθανό, μέχρι σήμερα άγνωστο κρίκο στην αλυσίδα της πάθησης.
Ίσως τελικά, η απάντηση να μην βρίσκεται μόνο στο τι ζει μέσα μας, αλλά και στο τι ζει μέσα σε αυτό που ζει μέσα μας.
