Το jet lag, ο εφιάλτης κάθε ταξιδιώτη μεγάλων αποστάσεων, ίσως να οδεύει επιτέλους προς το τέλος του. Οι ατελείωτες νύχτες αϋπνίας, το αίσθημα αποπροσανατολισμού και η εξάντληση που ακολουθεί ένα υπερατλαντικό ταξίδι θα μπορούσαν σύντομα να ανήκουν στο παρελθόν, χάρη σε μια νέα επιστημονική ανακάλυψη από την Ιαπωνία που υπόσχεται να «επαναφέρει» το βιολογικό μας ρολόι με τρόπο γρήγορο και στοχευμένο.
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Kanazawa στην Ιαπωνία ανέπτυξαν ένα νέο φάρμακο που μπορεί να ‘προωθήσει’ προς τα εμπρός τον κιρκάδιο ρυθμό, δηλαδή τον εσωτερικό μηχανισμό που ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης.
Το φάρμακο, με την ονομασία Mic-628, δρα ενεργοποιώντας ένα γονίδιο-‘κλειδί’ που ονομάζεται Per1, το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στη σταθερότητα και την
προσαρμογή του βιολογικού ρολογιού. Σε δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν σε ποντίκια, μία μόνο από του στόματος δόση ήταν αρκετή για να μειώσει από επτά ημέρες σε μόλις τέσσερις, τον χρόνο προσαρμογής στη νέα ώρα.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι μια συγγενική ένωση, η Mic-629, λειτούργησε «ισχυρά» και αποτελεσματικά στην επαναφορά του εσωτερικού ρολογιού σε
πειραματόζωα, ενισχύοντας την πεποίθηση ότι η συγκεκριμένη κατηγορία ουσιών θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ένα νέο είδος «έξυπνου φαρμάκου».
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να είναι πιο αποτελεσματικήΜ από τις υπάρχουσες μεθόδους αντιμετώπισης του jet lag, όπως είναι η φωτοθεραπεία ή η λήψη μελατονίνης, οι οποίες συχνά δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Τα ευρήματα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, το jet lag είναι εντονότερο όταν ταξιδεύουμε από τη δύση προς
την ανατολή και επηρεάζει περισσότερο τους νεότερους σε ηλικία σε σύγκριση με άτομα που βρίσκονται στη δεκαετία των εξήντα και άνω. Αν και η συνολική διάρκεια του ύπνου τείνει να επανέρχεται σχετικά γρήγορα, ο συγχρονισμός του ύπνου με τη σωστή ώρα μπορεί να χρειαστεί σημαντικά περισσότερο χρόνο για να αποκατασταθεί.
Στο επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences , η ερευνητική ομάδα εξηγεί ότι οι πτήσεις από δύση προς ανατολή διαταράσσουν περισσότερο την ισορροπία του ανθρώπινου οργανισμού επειδή απαιτούν από αυτόν να «προωθήσει» τον κιρκάδιο ρυθμό του, κάτι που είναι ιδιαίτερα δύσκολο.
Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, η στοχευμένη ενεργοποίηση του Per1 επιτρέπειΜ μια απότομη και ελεγχόμενη αλλαγή φάσης στον βιολογικό ρυθμό, υπογραμμίζοντας τη δυναμική της μεθόδου ως θεραπευτικής προσέγγισης για διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού στον άνθρωπο. Παρότι τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα του φαρμάκου τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους, πριν αυτό μπορέσει να χρησιμοποιηθεί ευρέως.
Την ίδια στιγμή, άλλες έρευνες δείχνουν ότι η αντιμετώπιση του jet lag μπορεί να ξεκινά και από κάτι πολύ πιο απλό, όπως από το φαγητό, για παράδειγμα. Μελέτη του 2023 από το Πανεπιστήμιο Northwestern στις ΗΠΑ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ένα καλό πρωινό και η παράλειψη του δείπνου τις πρώτες ημέρες μετά το ταξίδι μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να προσαρμοστεί ταχύτερα στη νέα ζώνη ώρας.
Χρησιμοποιώντας μαθηματικό μοντέλο, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι κάποιος που ταξιδεύει από το Ηνωμένο Βασίλειο σε έναν προορισμό που είναι έξι ώρες μπροστά μπορεί να ανακάμψει έως και τρεις ημέρες νωρίτερα ακολουθώντας αυτή τη στρατηγική.
Οι ερευνητές αυτής της μελέτης προτίμησαν να εστιάσουν στο φαγητό αντί στο φως, καθώς είναι πολύ πιο εύκολο να αλλάξει κανείς τις ώρες των γευμάτων του παρά να ξυπνά απότομα με ξυπνητήρια. Παρ’ όλα αυτά, τόνισαν ότι προς το παρόν η μέθοδος δεν μπορεί να συστηθεί επίσημα χωρίς περισσότερα δεδομένα από μελέτες σε ανθρώπους.
Μια άλλη έρευνα υποδεικνύει ότι ακόμη και το άγχος πριν από το ταξίδι μπορεί να επιδεινώσει το jet lag, καθώς η υπερβολική ανησυχία κάνει τον οργανισμό πιο δύσκαμπτο στην προσαρμογή. Έτσι, η χαλάρωση πριν την πτήση ίσως να είναι εξίσου σημαντική με οποιοδήποτε χάπι ή διατροφικό τρικ.
*Με στοιχεία από τον Guardian.
