Ένας τεράστιος όγκος υλικού, από σκαθάρια με μεταλλικές χρυσές και πράσινες αποχρώσεις μέχρι απολιθώματα, σπάνια φυτά και ιστορικά ευρήματα που συνέλεξαν επιστήμονες πριν από αιώνες, θα ψηφιοποιηθεί, δίνοντας τη δυνατότητα σε ερευνητές και πολίτες να εξερευνήσουν τον φυσικό κόσμο μέσα από τις οθόνες τους.
Το πρωτοποριακό αυτό εγχείρημα ονομάζεται Distributed System of Scientific Collections (DiSSCo UK) και υλοποιείται υπό την ηγεσία του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, με χρηματοδότηση από το βρετανικό ερευνητικό πρόγραμμα UK Research and Innovation.
Η ψηφιοποίηση εκατομμυρίων μουσειακών εκθεμάτων αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία. Κάθε αντικείμενο πρέπει να φωτογραφηθεί με υψηλή ακρίβεια, ενώ παράλληλα χρειάζεται να καταγραφούν οι πληροφορίες στις μικροσκοπικές ετικέτες που το συνοδεύουν, πολλές από τις οποίες περιλαμβάνουν χειρόγραφες σημειώσεις, ονόματα ειδών, τοποθεσίες και ημερομηνίες συλλογής, ορισμένες από τις οποίες έχουν γραφτεί πριν από εκατοντάδες χρόνια.
Σύμφωνα με τους υπευθύνους του προγράμματος, η χειροκίνητη καταγραφή του συνόλου των συλλογών θα απαιτούσε εκατοντάδες χρόνια. Με τη χρήση, ωστόσο, αυτοματοποιημένων ρομποτικών συστημάτων και τεχνητής νοημοσύνης, η ίδια διαδικασία εκτιμάται ότι μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε περίπου δέκα χρόνια.
Η διευθύντρια υλοποίησης του προγράμματος, Sarah Addezio επισημαίνει ότι η νέα τεχνολογία επιτρέπει πλέον στους επιστήμονες να συνδέουν και να αναλύουν πληροφορίες σε πρωτοφανή κλίμακα.
Από τον Δαρβίνο στα σπάνια είδη του βυθού
Ανάμεσα στα εκθέματα που θα είναι διαθέσιμα συγκαταλέγονται ορισμένα ιδιαίτερα εντυπωσιακά και ιστορικής σημασίας ευρήματα.
Ένα από αυτά είναι ένα δόντι αλόγου που ανακτήθηκε από τον Κάρολο Δαρβίνο γύρω στο 1833, στη βορειοανατολική Αργεντινή. Στη συλλογή περιλαμβάνεται επίσης ένα σπάνιο τυφλό ψάρι, το οποίο στηρίζεται στον πυθμένα της θάλασσας με τη βοήθεια ειδικών ανατομικών προσαρμογών. Ξεχωριστή θέση έχουν και τα μεταλλικά, χρυσαφένια σκαθάρια, τα οποία εντυπωσιάζουν με τις ιριδίζουσες αποχρώσεις τους, αλλά και τα αποξηραμένα φυτά και οι φτέρες που φυλάσσονται σε ιστορικά αρχεία.
Κάθε έκθεμα αποτελεί ένα μικρό αποτύπωμα του παρελθόντος, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για την εξέλιξη της ζωής και τις μεταβολές του περιβάλλοντος.
Το πρώτο στάδιο του προγράμματος ξεκινά από την Ουαλία και τη Σκωτία, δίνοντας προτεραιότητα σε έντομα, πεταλούδες, νυχτοπεταλούδες, μύγες, αποξηραμένα άνθη και φτέρες.
Στο Κάρντιφ, οι επιστήμονες σχεδιάζουν να ψηφιοποιήσουν περίπου μισό εκατομμύριο δείγματα φυτών και εντόμων, από μεγάλες πεταλούδες μέχρι εξαιρετικά μικρά είδη μυγών, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς δείκτες της κατάστασης ενός οικοσυστήματος.
Στη Σκωτία, ο Βασιλικός Βοτανικός Κήπος του Εδιμβούργου και τα Εθνικά Μουσεία της Σκωτίας διαθέτουν από κοινού περίπου 13 εκατομμύρια δείγματα. Μαζί με άλλες 50 μικρότερες συλλογές, το υλικό τους καταγράφει δύο αιώνες μεταβολών στη χλωρίδα και την πανίδα της χώρας.
Στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου άλλωστε, φυλάσσονται περισσότερα από 35 εκατομμύρια έντομα καρφιτσωμένα σε ειδικές προθήκες. Η ψηφιοποίησή τους αναμένεται να βοηθήσει τους επιστήμονες να παρακολουθούν τη μείωση των πληθυσμών των εντόμων, αλλά και τις μεταβολές στην εξάπλωση επιβλαβών ειδών.
Συνολικά, περίπου 100 μουσεία, βοτανικοί κήποι, πανεπιστήμια και άλλοι οργανισμοί συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο πρόβλεψης της κλιματικής αλλαγής
Πέρα από τη διατήρηση και την ανάδειξη της επιστημονικής κληρονομιάς, το ψηφιακό μουσείο αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την κατανόηση των περιβαλλοντικών αλλαγών.
Οι συλλογές φυσικής ιστορίας καταγράφουν τις μεταβολές του πλανήτη σε βάθος χρόνου, ακόμη και κατά τη διάρκεια καθοριστικών περιόδων, όπως η Βιομηχανική Επανάσταση.
Ο Δρ Vincent Smith, ερευνητής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, εκτιμά ότι η συγκέντρωση και η ανάλυση αυτών των δεδομένων θα ενισχύσει σημαντικά την επιστημονική έρευνα, επιτρέποντας όχι μόνο την ανασύνθεση του παρελθόντος, αλλά και την πρόβλεψη μελλοντικών εξελίξεων.
Μέσα από τη μελέτη των ιστορικών δεδομένων, οι επιστήμονες θα μπορούν να βελτιώσουν τα υπολογιστικά μοντέλα τους και να εξετάσουν πώς η κλιματική αλλαγή και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις επηρεάζουν τη βιοποικιλότητα, την εξαφάνιση ειδών και τα οικοσυστήματα.
Παράλληλα, η ψηφιοποίηση απολιθωμάτων και γεωλογικών δειγμάτων θα μπορούσε να συμβάλει στην έρευνα για τα ορυκτά που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη πράσινων τεχνολογιών.
Η πρωτοβουλία δεν απευθύνεται αποκλειστικά στην επιστημονική κοινότητα. Στόχος είναι η δημιουργία ενός δημόσια προσβάσιμου ψηφιακού αρχείου, μέσα από το οποίο οποιοσδήποτε θα μπορεί να ανακαλύπτει σπάνια είδη, ιστορικά ευρήματα και μοναδικά τεκμήρια της φυσικής ιστορίας.
Η Joanna Dunster, αναπληρώτρια διευθύντρια του Arts and Humanities Research Council, υπογραμμίζει ότι οι συλλογές πρέπει να γίνουν προσβάσιμες σε όλους, αντί να παραμένουν κλεισμένες σε συρτάρια και αποθηκευτικούς χώρους μουσείων.
Το νέο εγχείρημα φιλοδοξεί, επομένως, να μετατρέψει εκατομμύρια ξεχασμένα ή δύσκολα προσβάσιμα επιστημονικά τεκμήρια σε μια παγκόσμια πηγή γνώσης.
Ένα μουσείο χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς, όπου η ιστορία της ζωής στον πλανήτη θα βρίσκεται πλέον με λίγα μόνο ‘κλικ’ στη διάθεση όλων και από παντού.
