Έναν νέο υποψήφιο νάνο πλανήτη, ο οποίος ενδέχεται να συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα παγωμένα σώματα που έχουν εντοπιστεί πέρα από τον Ποσειδώνα τις τελευταίες δύο δεκαετίες, έφερε στο φως το Αστεροσκοπείο Vera C. Rubin. Το ουράνιο σώμα, με την προσωρινή ονομασία 2026 ED138, εκτιμάται ότι έχει διάμετρο που μπορεί να φτάνει τα 1.500 χιλιόμετρα.
Η ανακάλυψη έγινε χάρη στην ανάλυση δεδομένων από το τηλεσκόπιο Simonyi Survey του αστεροσκοπείου, το οποίο αξιοποιεί προηγμένες τεχνολογίες παρατήρησης και επεξεργασίας δεδομένων για τον εντοπισμό κινούμενων αντικειμένων στον ουρανό.
Εφόσον τα επόμενα δεδομένα επιβεβαιώσουν ότι το ED138 πληροί τα απαραίτητα κριτήρια, θα μπορούσε να προστεθεί στον κατάλογο των αναγνωρισμένων νάνων πλανητών, δίπλα στον Πλούτωνα, τη Δήμητρα, την Έριδα, τη Χαουμέια και τη Μακεμάκε.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
{https://www.youtube.com/watch?v=GScw6xLHPp4}
Πώς εντοπίστηκε το μυστηριώδες ουράνιο σώμα
Ο αστροφυσικός Matthew Holman από το Κέντρο Αστροφυσικής Harvard & Smithsonian εντόπισε για πρώτη φορά τον υποψήφιο νάνο πλανήτη το βράδυ της 13ης Οκτωβρίου, εξετάζοντας δεδομένα που είχε συλλέξει το Αστεροσκοπείο Rubin νωρίτερα μέσα στο 2026.
Για την ανακάλυψη χρησιμοποιήθηκε ένας ειδικά σχεδιασμένος αλγόριθμος, τον οποίο ανέπτυξε μαζί με τον συνάδελφό του Kevin Napier. Το πρόγραμμα αναλύει τεράστιους όγκους δεδομένων και συσχετίζει τις καταγραφές κινούμενων αντικειμένων, προκειμένου να αναγνωρίζει εκείνες που προέρχονται από το ίδιο ουράνιο σώμα.
Η φωτεινότητα και η απόσταση του ED138 κίνησαν αμέσως το ενδιαφέρον του Holman, καθώς παρέπεμπαν σε ένα ασυνήθιστα μεγάλο αντικείμενο για την περιοχή του ηλιακού συστήματος στην οποία βρίσκεται.
Στη συνέχεια, ο Mario Jurić, καθηγητής Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον και επικεφαλής της ομάδας του ηλιακού συστήματος του Rubin, εξέτασε πρόσθετα δεδομένα και εντόπισε 20 ακόμη παρατηρήσεις του αντικειμένου, οι οποίες χρονολογούνται από τον Μάρτιο του 2026.
Παράλληλα, η ερευνητική ομάδα εντόπισε το ED138 σε εικόνες άλλων αστρονομικών ερευνών από το 2016. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες κατάφεραν να συγκεντρώσουν δεδομένα που καλύπτουν περισσότερα από δέκα χρόνια της τροχιάς του, ενισχύοντας την αξιοπιστία των αρχικών εκτιμήσεων.
Πόσο μεγάλος είναι ο υποψήφιος νάνος πλανήτης
Οι πρώτες εκτιμήσεις τοποθετούν τη διάμετρο του ED138 μεταξύ 600 και 1.500 χιλιομέτρων. Το εύρος αυτό προκύπτει από την απόσταση, τη φωτεινότητά του και τις εκτιμήσεις για την ανακλαστικότητα της επιφάνειάς του.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι παγωμένα σώματα τέτοιου μεγέθους είναι πιθανό να έχουν αποκτήσει σχεδόν σφαιρικό σχήμα εξαιτίας της ίδιας τους της βαρύτητας, βασική προϋπόθεση για την κατάταξή τους στους νάνους πλανήτες.
Ωστόσο, το ακριβές μέγεθος του ED138 και τα φυσικά χαρακτηριστικά του δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί με βεβαιότητα. Απαιτούνται νέες παρατηρήσεις, ώστε να επιβεβαιωθεί αν το αντικείμενο πληροί τα κριτήρια που έχει θέσει η Διεθνής Αστρονομική Ένωση.
Ο Jurić χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική την ανακάλυψη ενός αντικειμένου τέτοιου μεγέθους, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο σώμα πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα που έχει εντοπιστεί εδώ και περίπου 20 χρόνια, σύμφωνα με τις δηλώσεις της ερευνητικής ομάδας.
Σε απόσταση μεγαλύτερη από εκείνη του Πλούτωνα
Το ED138 βρίσκεται σήμερα σε απόσταση περίπου 46 αστρονομικών μονάδων από τον Ήλιο. Μία αστρονομική μονάδα αντιστοιχεί στη μέση απόσταση Γης - Ήλιου, ενώ ο Πλούτωνας περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο σε μέση απόσταση περίπου 40 αστρονομικών μονάδων.
Το αντικείμενο κατατάσσεται στα μεταποσειδώνια αντικείμενα, γνωστά και ως TNO, δηλαδή στα σώματα που κινούνται γύρω από τον Ήλιο πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα.
Η μελέτη αυτών των μακρινών κόσμων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της δημιουργίας και της εξέλιξης του ηλιακού συστήματος. Οι τροχιές, το μέγεθος και η σύστασή τους μπορούν να προσφέρουν στοιχεία για τη μετακίνηση των γιγάντιων πλανητών στα πρώτα στάδια της ιστορίας του συστήματος, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο διασκορπίστηκαν τα μικρότερα ουράνια σώματα.
Γιατί δεν είχε εντοπιστεί μέχρι σήμερα
Ένα από τα στοιχεία που κάνουν την ανακάλυψη ξεχωριστή είναι η περιοχή του ουρανού στην οποία βρίσκεται το ED138. Το αντικείμενο εντοπίστηκε κοντά στο επίπεδο του Γαλαξία μας, όπου συγκεντρώνονται εκατομμύρια αστέρια και άλλες φωτεινές πηγές.
Η πυκνότητα των άστρων στο συγκεκριμένο τμήμα του ουρανού δυσκολεύει σημαντικά την ανίχνευση αμυδρών και απομακρυσμένων αντικειμένων. Το ED138 πιθανότατα παρέμενε απαρατήρητο μέχρι σήμερα ακριβώς επειδή χανόταν μέσα σε αυτό το σύνθετο οπτικό περιβάλλον.
Η δυνατότητα του Αστεροσκοπείου Rubin να παρατηρεί συστηματικά μεγάλες περιοχές του ουρανού, σε συνδυασμό με ισχυρούς αλγορίθμους ανάλυσης, επέτρεψε στους επιστήμονες να ξεχωρίσουν το κινούμενο αντικείμενο από τις πολυάριθμες πηγές φωτός στο φόντο.
Οι νέες ανακαλύψεις που αναμένονται από το Αστεροσκοπείο Rubin
Η ανακάλυψη του ED138 εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια χαρτογράφησης του ηλιακού συστήματος από το Αστεροσκοπείο Rubin. Το τηλεσκόπιο έχει σχεδιαστεί για να παρακολουθεί επανειλημμένα τον ουρανό και να εντοπίζει τόσο γνωστά όσο και άγνωστα αντικείμενα, καταγράφοντας τις μεταβολές στη θέση και τη φωτεινότητά τους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η ερευνητική ομάδα, τον Απρίλιο του 2026 είχαν ανακοινωθεί παρατηρήσεις περισσότερων από 11.000 νέων αστεροειδών, μεταξύ των οποίων περίπου 380 μεταποσειδώνια αντικείμενα.
Η συστηματική επανάληψη των παρατηρήσεων αναμένεται να επιτρέψει τον εντοπισμό ακόμη περισσότερων μακρινών σωμάτων. Παράλληλα, η δυνατότητα αναζήτησης παλαιότερων εικόνων μετά την ανακάλυψη ενός αντικειμένου μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να υπολογίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις τροχιές του.
Όπως υπογράμμισε ο Mario Jurić, η δυνατότητα του Rubin να εντοπίζει νέα αντικείμενα και να τα αναγνωρίζει αναδρομικά σε παλαιότερες καταγραφές αναμένεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι αστρονόμοι μελετούν τις εξωτερικές περιοχές του ηλιακού συστήματος.
Το ED138 αποτελεί, επομένως, έναν ακόμη σημαντικό στόχο για την αστρονομική έρευνα. Το αν θα αναγνωριστεί τελικά ως νάνος πλανήτης μένει να αποδειχθεί, ωστόσο η ανακάλυψή του αναδεικνύει πόσοι ακόμη άγνωστοι κόσμοι ενδέχεται να κρύβονται στις πιο απομακρυσμένες περιοχές του ηλιακού μας συστήματος.
Πηγή: phys.org
