Αυτό που οι γονείς ενός 11χρονου στις ΗΠΑ νόμιζαν ότι ήταν ένας αθλητικός τραυματισμός αποδείχθηκε ότι ήταν οστεοσάρκωμα, ένας τύπος καρκίνου των οστών. Οι γιατροί πίστευαν ότι η εξαντλητική χημειοθεραπεία θα μπορούσε να τον σώσει, αλλά πιθανότατα θα τον άφηνε στείρο. Οι γονείς του έμαθαν ότι ερευνητές στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ παγώνουν τα κύτταρα των όρχεων νεαρών αγοριών με καρκίνο, με την ελπίδα να διατηρήσουν τη μελλοντική τους γονιμότητα, και συναίνεσαν να συμπεριληφθεί ο γιός τους στη μελέτη. Στο πλαίσιο της μελέτης οι ερευνητές συνέλεγαν και αποθήκευαν ανώριμο ορχικό ιστό και τα σπερματογόνα βλαστοκύτταρα, από νεαρούς ασθενείς με στόχο να τους δώσουν τελικά έναν τρόπο να αποκτήσουν βιολογικά παιδιά στο μέλλον.
Αυτά τα βλαστοκύτταρα υπάρχουν ακόμη και πριν από την εφηβεία. Κατά την εφηβεία, τα αυξανόμενα επίπεδα τεστοστερόνης τα ενεργοποιούν ώστε να εξελιχθούν σε σπέρμα, με μια διαδικασία γνωστή ως σπερματογένεση.
Τον Νοέμβριο του 2023, σε ηλικία 24 ετών, ο ασθενής, που ήταν ο πρώτος, «επανενώθηκε» με αυτά τα κύτταρα μέσω μιας ένεσης στους όρχεις του, μετά από αναισθησία, με την ελπίδα να εξελιχθούν σε ώριμο σπέρμα. Τώρα, το αγόρι που βρίσκεται στα 26 του, μαζί με τους γιατρούς του, περιμένουν να δουν εάν η πειραματική μεταμόσχευση αυτών των κυττάρων, που λήφθηκαν από ένα δείγμα ιστού το 2011, θα ενεργοποιήσει την παραγωγή σπέρματος.
Η διαδικασία μέχρι στιγμής ήταν επιτυχής σε ποντίκια και πιθήκους. Η ίδια ομάδα, το 2019 χρησιμοποίησε διατηρημένο ιστό όρχεων από νεαρό αρσενικό πίθηκο ο οποίος, σε μια εκδοχή της εξωσωματικής γονιμοποίησης στα ζώα, οδήγησε στη γέννηση ενός υγιούς μωρού πιθήκου. Ωστόσο, στα ζώα, είναι δυνατό να αφαιρεθεί ένα μεγαλύτερο κομμάτι ιστού όρχεων, το οποίο αποδίδει περισσότερα βλαστοκύτταρα και περισσότερο σπέρμα. Αλλά στα παιδιά που υποβάλλονται σε θεραπεία για τον καρκίνο, είναι σημαντικό να ελαχιστοποιηθεί η βλάβη και ο χρόνος ανάρρωσης και για αυτό λαμβάνεται μόνο μια μικρή ποσότητα ιστού, με έναν σχετικά μικρό αριθμό βλαστοκυττάρων.
Η τεχνική περιγράφεται λεπτομερώς σε μια νέα εργασία η οποία όμως δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ομοτίμους.
«Εάν λειτουργήσει το εγχείρημα, αυτά τα βλαστοκύτταρα θα προκαλέσουν τη σπερματογένεση», λέει στο WIRED ο Kyle Orwig, καθηγητής μαιευτικής, γυναικολογίας και αναπαραγωγικών επιστημών στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ και ο ανώτερος συγγραφέας της νέας μελέτης. Ακόμα όμως και αν ξεκινήσει η παραγωγή σπέρματος, μπορεί να μην είναι αρκετό ώστε να φτάσει στην εκσπερμάτιση. «Εάν υπάρχει σπέρμα, σίγουρα δεν θα είναι αρκετό για την αποκατάσταση της φυσικής γονιμότητας», λέει ο Orwig. Για αυτόν τον λόγο, ο ασθενής πιθανώς να χρειαστεί τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής αν θέλει να κάνει οικογένεια.
Μπορεί να φαίνεται άκομψο να συζητάμε για τη μελλοντική γονιμότητα ενός παιδιού με καρκίνο όταν η οικογένειά του δεν έχει ξεπεράσει ακόμη το σοκ από τη διάγνωσή του. Όμως το 85% των παιδιών με καρκίνο επιβιώνουν πλέον μέχρι την ενηλικίωση και περίπου 1 στα 3 μένει στείρο από χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία. Οι νεαροί ενήλικες με καρκίνο μπορούν να αποθηκεύουν σπέρμα, ωάρια ή μερικές φορές έμβρυα πριν από τη θεραπεία, αλλά τα παιδιά που έχουν διαγνωστεί πριν από την εφηβεία δεν έχουν αυτή την επιλογή επειδή δεν παράγουν ακόμη ώριμο σπέρμα ή ωάρια.
Στο μέλλον, οι χειρουργοί πιθανότατα να χρειαστεί να αφαιρέσουν τον όρχι του ασθενούς και να εξαγάγουν οποιοδήποτε σπέρμα που μπορεί να υπάρχει, το οποίο στη συνέχεια θα χρησιμοποιηθεί για να γονιμοποιήσει ένα ωάριο σε ένα εργαστήριο.
Μέχρι ο νεαρός να μπορέσει να κάνει παιδί, οι ερευνητές πιθανότατα δεν θα γνωρίζουν εάν η διαδικασία πέτυχε. «Αυτό που επιδιώκαμε από αυτή την αρχική μεταμόσχευση ήταν να δείξουμε ότι η μέθοδος είναι ασφαλής και εφικτή», λέει στο WIRED ο Orwig. Οι υπέρηχοι δείχνουν ότι ο ιστός των όρχεων του ασθενούς δεν τραυματίστηκε από τη διαδικασία και τα επίπεδα ορμονών του είναι στο φυσιολογικό εύρος. Προς το παρόν, το σπέρμα του εξακολουθεί να στερείται σπερματοζωαρίων.
Περισσότερες μεταμοσχεύσεις θα μπορούσαν να γίνουν σύντομα. Κάποια από τα παιδιά που έδωσαν δείγμα όρχεων το 2011 στον Orwig εισέρχονται τώρα στην αναπαραγωγική ηλικία. Η ομάδα του ερευνητή έχει λάβει άδεια από ένα θεσμικό συμβούλιο αναθεώρησης για να κάνει μεταμοσχεύσεις βλαστοκυττάρων, καθώς και ιστού όρχεων, στο πλαίσιο μιας κλινικής δοκιμής .
Τον περασμένο Ιανουάριο, ερευνητές στο Vrije Universiteit Brussel και στο Brussels IVF στο Βέλγιο ανακοίνωσαν ότι πραγματοποίησαν την πρώτη μεταμόσχευση ιστού όρχεων σε ασθενή που υποβλήθηκε σε χημειοθεραπεία στην παιδική του ηλικία. Ο ασθενής θα παρακολουθείται για ένα χρόνο, και το σπέρμα του θα ελέγχεται για την παρουσία σπερματοζωαρίων. Μετά από ένα χρόνο, οι γιατροί θα αφαιρέσουν μερικά από τα μεταμοσχευμένα τμήματα ιστού για να ελέγξουν για σπέρμα.
Μια παρόμοια διαδικασία, που ονομάζεται μεταμόσχευση ωοθηκικού ιστού, είναι διαθέσιμη για γυναίκες καρκινοπαθείς και έχει οδηγήσει σε περισσότερες από 200 γεννήσεις σε όλο τον κόσμο, στο Πολιτειακό νοσοκομείο του Μίτσιγκαν. Όταν η κατάψυξη ωαρίων δεν είναι δυνατή, ένα κομμάτι ιστού από την ωοθήκη μπορεί να συλλεχθεί και να αποθηκευτεί για μελλοντική χρήση.
Πάντως, ο νεαρός ασθενής που έλαβε τα σπερματογόνα βλαστοκύτταρα λέει πως ακόμη και αν η πειραματική μεταμόσχευση δεν λειτουργήσει, θα καθοδηγήσει περαιτέρω την έρευνα. Ο ίδιος ευγνωμονεί τους γονείς του γιατί «πήραν μια απόφαση πριν από χρόνια δίνοντάς του την επιλογή να επιλέγει για τον εαυτό του σήμερα».
