Το 1942 ο Αμερικανός Ρίτσαρντ Μπελούτσι αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Κρέιτον και ξεκίνησε την καριέρα του θεραπεύοντας στρατιώτες και βετεράνους που υπέστησαν τραύματα ακοής στον πόλεμο.
Αργότερα υπήρξε πρωτοπόρος στη σταπεδεκτομή (μια χειρουργική επέμβαση αφαίρεσης ενός από τα 3 οστά του μέσου αυτιού και στη συνέχεια αντικατάστασής του με προσθετικό) και εφηύρε ένα εργαλείο για αυτή την επέμβαση, το Micro Ear Scissors Bellucci, το οποίο παραμένει ένα τυπικό όργανο για τους επιστήμονες που ασχολούνται με την ακοή.
Ήταν ένας δάσκαλος, επιστήμονας, χειρουργός και ηγέτης στο πεδίο του.
Η οικογένειά του το 1998 ίδρυσε το Bellucci DePaoli Foundation με στόχο να διασφαλίσει ότι το σημαντικό ερευνητικό έργο για την αποκατάσταση της ακοής θα συνεχιστεί. Το Ίδρυμα προσφέρει υποτροφίες σε νέους ερευνητές αλλά και το περίφημο βραβείο Pioneer Dr. Richard J. Bellucci σε επιστήμονες που συμβάλουν σημαντικά στην ακουστική έρευνα.
Και εδώ ακριβώς έρχεται η είδηση, καθώς το περίφημο βραβείο απέσπασε φέτος ένας Έλληνας επιστήμονας, ο Endowed Καθηγητής Ακουστικής Φυσιολογίας και Νευροβιολογίας, Αντιπρόεδρος Βασικής Έρευνας Ωτορινολαρυγγολογίας, στο Τμήμα Ωτορινολαρυγγολογίας-Χειρουργικής Κεφαλής και Τραχήλου, και διευθυντής του Κέντρου Ερευνών Ακοής του Πίτσμπουργκ, στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, κ. Θάνος Τζουνόπουλος. «Χάρηκα για αυτή την τιμητική διάκριση. Μου δίνει κουράγιο για να συνεχίζω να προσπαθώ να κάνω το σωστό/καλό ως άνθρωπος και ως επιστήμονας», σχολιάζει.
Είναι η πρώτη φορά που το συγκεκριμένο βραβείο αποσπά Έλληνας επιστήμονας. Ο καθηγητής Τζουνόπουλος πρωτοπορεί στην ακουστική νευροεπιστήμη, προσφέροντας ελπίδα για αποτελεσματικές θεραπείες για την απώλεια ακοής και για τις εμβοές, ενώ οι ηγετικές του προσπάθειες έχουν οδηγήσει στη ίδρυση του Pittsburgh Hearing Research Center, PHRC, ενός από τα κορυφαία ερευνητικά κέντρα για την ακοή στις ΗΠΑ.
Ο στόχος του κέντρου, που ιδρύθηκε το 2017 είναι να πραγματοποιήσει βασική επιστημονική και μεταφραστική έρευνα για την ανάπτυξη λύσεων, θεραπειών και προϊόντων για την πρόληψη και θεραπεία της απώλειας ακοής και των διαταραχών που σχετίζονται με την απώλεια ακοής, καθώς και για την ανάπτυξη γενικότερων λύσεων για διαταραχές που βασίζονται στη νευροεπιστήμη, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Θάνο Τζουνόπουλο.
Ένα χρόνο πριν ο καθηγητής με την ομάδα του «τάραξαν» τα νερά στο πεδίο τους ανακαλύπτοντας έναν βασικό βιολογικό μηχανισμό απώλειας της ακοής που προκαλείται από δυνατό θόρυβο και βρίσκοντας έναν τρόπο να την αποτρέψουν…
Η απώλεια της ακοής σε πρώτο πλάνο…
Ενώ ορισμένα άτομα εμφανίζουν απώλεια ακοής ως αποτέλεσμα ενός οξέος τραυματισμού στο αυτί, εξαιτίας του θορύβου, άλλοι υφίστανται μια ξαφνική βλάβη της ακοής μετά από παρατεταμένη έκθεση σε δυνατό θόρυβο, για παράδειγμα σε ένα πεδίο μάχης ή σε ένα εργοτάξιο. Κάποιοι άλλοι παρατηρούν επίσης, ότι η ακοή τους επιδεινώνεται όταν τελειώνει ένα μουσικό φεστιβάλ ή μια συναυλία.
Ο Δρ Θάνος Τζουνόπουλος εστιάζει ερευνητικά στους βασικούς μηχανισμούς του τρόπου λειτουργίας της ακοής και εργάζεται για να ανακαλύψει τους μηχανισμούς της απώλειας ακοής και των εμβοών και να βρει θεραπευτικές λύσεις.
Σε μια εργασία που δημοσιεύτηκε έναν χρόνο πριν στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, ο καθηγητής και οι συνεργάτες του περιέγραψαν έναν μοριακό μηχανισμό απώλειας ακοής που προκαλείται από το θόρυβο και έδειξαν ότι αυτή η απώλεια θα μπορούσε να μετριαστεί με μια φαρμακευτική αγωγή.
Η μελέτη έδειξε ότι η απώλεια ακοής που προκαλείται από τον θόρυβο, η οποία επηρεάζει εκατομμύρια άτομα σε ολόκληρο τον κόσμο, οφείλεται σε μια κυτταρική βλάβη στο εσωτερικό αυτί, η οποία σχετίζεται με την περίσσεια ψευδάργυρου που επιπλέει ελεύθερα μέσα σε αυτό μετά από την έκθεση σε δυνατό θόρυβο. Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για τη σωστή κυτταρική λειτουργία και την ακοή. Αξίζει δε, να αναφερθεί ότι η ερευνητική ομάδα του Δρα Τζουνόπουλου ήταν η πρώτη που εντόπισε τον «επαναστατικό» ρόλο του ψευδαργύρου στον ακουστικό φλοιό, αλλά και πώς το στοιχείο επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον ήχο.
Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν ότι κάποια φάρμακα που λειτουργούν ως μοριακά ‘σφουγγάρια’ και παγιδεύουν την περίσσεια ψευδάργυρου μπορούν να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της χαμένης ακοής ή, εάν χορηγηθούν πριν από την αναμενόμενη έκθεση σε δυνατό ήχο, μπορούν να προστατεύσουν από την απώλεια της ακοής.
«Η βαρηκοΐα που προκαλείται από το θόρυβο επηρεάζει εκατομμύρια ζωές, αλλά, επειδή η βιολογία της απώλειας ακοής δεν είναι πλήρως κατανοητή, η πρόληψή της είναι μια συνεχής πρόκληση», σχολιάζει ο Θάνος Τζουνόπουλος, σύμφωνα με τον οποίο, μια απώλεια ακοής μπορεί να είναι πολύ εξουθενωτική.
Ο Έλληνας ειδικός προσπάθησε να προσδιορίσει τα μηχανιστικά υπόβαθρα της πάθησης έτσι ώστε να τεθούν οι βάσεις για την ανάπτυξη αποτελεσματικών και ελάχιστα επεμβατικών θεραπειών στο μέλλον.
Πραγματοποιώντας πειράματα σε ποντίκια και σε απομονωμένα κύτταρα του εσωτερικού αυτιού, με την ομάδα του διαπίστωσαν ότι λίγες ώρες μετά την έκθεση των ποντικών σε δυνατό θόρυβο, αυξάνονται τα επίπεδα ψευδάργυρου στο εσωτερικό τους αυτί. Η έκθεση σε δυνατό ήχο προκαλεί μια ισχυρή απελευθέρωση ψευδαργύρου, η οποία, τελικά, οδηγεί σε κυτταρική βλάβη και διαταράσσει την κανονική ενδοκυτταρική επικοινωνία. Και εδώ ακριβώς πιθανότατα να κρύβεται και η λύση για θεραπεία. Τα πειράματα έδειξαν ότι τα ποντίκια που έλαβαν θεραπεία με μια ένωση βραδείας απελευθέρωσης που παγίδευε την περίσσεια ελεύθερου ψευδαργύρου ήταν λιγότερο επιρρεπή σε απώλεια ακοής και προστατεύονταν από βλάβες που προκαλούνται από τον θόρυβο.
Ο Έλληνας ερευνητής βρίσκεται τώρα στο στάδιο προκλινικής ανάπτυξης προς ανάδειξη του καλύτερου θεραπευτικού μορίου για κλινικές δοκιμές.
Και με τα αυτιά που βουίζουν;
Σήμερα, περίπου 60 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως υποφέρουν από εμβοές. Από αυτούς, περίπου 16 εκατομμύρια έχουν παρουσιάσει αρκετά έντονα συμπτώματα που τους οδήγησαν στο να αναζητήσουν ιατρική βοήθεια. Μάλιστα, για 2 εκατομμύρια άτομα τα συμπτώματα είναι τόσο ακραία που τους εμποδίζουν να κάνουν τις καθημερινές δραστηριότητες ρουτίνας.
Στις ΗΠΑ, περίπου το 10 έως 15% του συνόλου του πληθυσμού υποφέρει επίσης από εμβοές, με σχεδόν 10 εκατομμύρια να αναζητούν ιατρική φροντίδα για την πάθηση. Πάνω από 2,5 εκατομμύρια άτομα δηλώνουν εξουθενωμένα από την πάθηση με σοβαρές επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής τους.
Σύμφωνα με την έρευνα του Έλληνα επιστήμονα, στις εμβοές, υπάρχει συνήθως ένα συμβάν πυροδότησης, για παράδειγμα ένα ακουστικό τραύμα από μια έκρηξη ή από μια παρατεταμένη έκθεση σε υψηλά επίπεδα ήχων ή απώλεια ακοής λόγω ηλικίας, που πυροδοτεί έναν καταρράκτη γεγονότων, μερικών γνωστών και μερικών να παραμένουν ακόμα ένα μυστήριο. Το συμβάν πυροδότησης οδηγεί σε μια κατάσταση στην ακοή ενός ατόμου που μπορεί να είναι εξαιρετικά μεταβλητή, και να εμφανίζεται από ήπια έως εντελώς αφόρητη.
Η έρευνα του Δρα. Τζουνόπουλου και των συνεργατών του τα τελευταία 10 χρόνια αποκάλυψε, μεταξύ άλλων, μια συγκεκριμένη κατηγορία διαύλων καλίου που ευθύνονται για την έναρξη των εμβοών. Η εργασία του έδειξε επίσης ότι η τροποποίηση αυτού του καναλιού στο μοντέλο εμβοών του ποντικού μέσω φαρμακολογικής παρέμβασης μπορεί να αποτρέψει την ανάπτυξη της πάθησης.
Σε συνεργασία με τον χημικό του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ, Peter Wipf, και για τη θεραπεία των εμβοών, επανασχεδίασαν ένα εγκεκριμένο από τον FDA φάρμακο για την επιληψία που ονομάζεται ρετιγκαμπίνη, το οποίο μεταβάλλει τη μεταφορά ιόντων καλίου μέσω καναλιών στη μεμβράνη των νευρικών κυττάρων. Σήμερα, αυτές οι μελέτες βρίσκονται πολύ κοντά σε κλινικές δοκιμές.
Μάλιστα, οι δυο ερευνητές έλαβαν επιχορηγήσεις από το Πρόγραμμα Άμυνας Ιατρικής Έρευνας και Ανάπτυξης, του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, για να συνεχίσουν την προσπάθειά τους και να αναπτύξουν μια νέα θεραπεία για την πάθηση, καθώς περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια βετεράνοι εμφανίζουν εμβοές με τη μορφή κουδουνίσματος στα αυτιά, η οποία είναι η πιο κοινή αναπηρία που συνδέεται με την υπηρέτησή τους στον στρατό.
Ο Δρ Τζουνόπουλος όμως δεν σταματά εκεί. Σκοπός του είναι να εφαρμόσει εξατομικευμένη ιατρική για τις εμβοές, περιλαμβάνοντας και γονιδιακή θεραπεία. Αυτό θα το πετύχει μέσω ενός συστήματος ταξινόμησης που θα κατανοεί την εγγενή ετερογένεια των ατόμων που βιώνουν και υποφέρουν από εμβοές και θα εντοπίζει τι είναι αυτό που διαφοροποιεί πιθανές υποομάδες. «Έχουμε δημιουργήσει και ένα διδακτορικό πρόγραμμα, στο οποίο ελπίζω να αρχίσουμε να δεχόμαστε σύντομα και φοιτητές από Ελλάδα», προσθέτει.
Ποιος είναι ο Θάνος Τζουνόπουλος
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πλ. Αττικής, στα Σεπόλια. Σπούδασε Βιολογία στο Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και με υποτροφία Fulbright μετακινήθηκε στο Πόρτλαντ Όρεγκον (Oregon Health and Science University, OHSU) για να εκπονήσει τη διδακτορική του διατριβή στη Μοριακή Γενετική και στις Νευροεπιστήμες. Ολοκληρώνοντας τις μεταδιδακτορικές του σπουδές στο University of California San Francisco και στο OHSU ξεκίνησε το δικό του εργαστήριο το 2006 και από το 2008 μέχρι σήμερα είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ. Είναι παντρεμένος με τη δικηγόρο Αλέξα Φόρτε και έχουν δυο αγόρια τον Διονύση/Ντίλαν, 30 ετών που εκπονεί το διδακτορικό του στην Επιστήμη των Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο της California San Diego, και τον 25χρονο Τάσο που ασχολείται με τον κινηματογράφο (film director).
