Η επιστολή αφορά τις Έδρες του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ERA Chairs) που είναι πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ζητά τη βιωσιμότητα και τη συνέχεια της δραστηριότητας των νεοσύστατων ερευνητικών ομάδων των έργων μετά τη λήξη της γενναιόδωρης χρηματοδότησης της ΕΕ. Για να γίνει όμως αυτό απαιτείται επίσημη δέσμευση για τη δημιουργία και πλήρωση μόνιμων οργανικών θέσεων στον ακαδημαϊκό φορέα υποδοχής που δυστυχώς στην Ελλάδα, δεν είναι…αυτονόητη!
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Μέσω του προγράμματος HORIZON-WIDERA και της προκήρυξης ERA Chairs, δίνεται η δυνατότητα στις υπό σύγκλιση χώρες-μέλη της ΕΕ να προσελκύσουν στα πανεπιστημιακά και ερευνητικά τους ιδρύματα διακεκριμένους καθηγητές/τριες και ερευνητές/τριες από το εξωτερικό. Ο στόχος είναι να συσταθούν ερευνητικές ομάδες σε επιστημονικά πεδία αιχμής, να προωθηθεί η ερευνητική αριστεία και να καθιερωθούν στην Ελλάδα καλές πρακτικές, που εφαρμόζονται σε διακεκριμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα του εξωτερικού, αναφορικά με τη διαχείριση της έρευνας, τη μεταφορά τεχνολογίας, την επικοινωνία της επιστήμης και την εκπαίδευση των νέων ερευνητών.
Η προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού υψηλού επιπέδου και η εγκαθίδρυση νέων ερευνητικών κατευθύνσεων-αιχμής υπό την καθοδήγηση του ή της κατόχου της έδρας (ERA Chair holder), καθώς και η εφαρμογή διαρθρωτικών αλλαγών στον φορέα υλοποίησης του έργου μέσα σε ένα βιώσιμο πλαίσιο, είναι ο απώτερος σκοπός των έργων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι προτάσεις των έργων αξιολογούνται με βάση τη προτεινόμενη νέα ερευνητική δραστηριότητα που θα αναπτυχθεί και την ομάδα που θα την αναλάβει, αλλά και την ενίσχυση στρατηγικών τομέων έρευνας για την Ελλάδα σύμφωνα με τις προτεραιότητες των Regional Innovation Schemes, RIS (Περιφερειακών Σχεδίων Καινοτομίας) που να διασφαλίζουν ουσιαστικές συνέργειες με τον υπάρχοντα ερευνητικό ιστό.
Στην Ελλάδα εγκρίθηκαν 12 ERA Chairs
Η χρηματοδότηση για τη δημιουργία νέων ERA Chairs από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστική και τιμητική και ανέρχεται σε 2,5 εκατομμύρια ευρώ για 5 χρόνια ανά έργο ERA Chair.
Η Ελλάδα σημείωσε πολύ μεγάλη επιτυχία στις δύο πρώτες προκηρύξεις (2022 και 2024) του προγράμματος ERA Chairs. Συγκεκριμένα, εγκρίθηκαν για χρηματοδότηση δώδεκα (12) έδρες ERA Chair σε εφτά (7) διαφορετικά ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας και συγκεκριμένα, τέσσερις στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), μια στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ), δυο στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών “Αλέξανδρος Φλέμινγκ”, μια στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών “Δημόκριτος”, δυο στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και από μια στο Πανεπιστήμιο Πατρών και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Ειδικότερα δε στην πρόσκληση του 2022, η Ελλάδα ήταν η χώρα με τα περισσότερα εγκεκριμένα έργα. Τα έργα αυτά, με συνολικό προϋπολογισμό 30 εκατομμυρίων ευρώ, θα εισάγουν νέες ερευνητικές δραστηριότητες αιχμής σε επιστημονικά πεδία, όπως η υπολογιστική αστροφυσική, η υπολογιστική βιοποικιλότητα, η ανάπτυξη μικροβιακών εντομοκτόνων, η μοριακή βιοφυσική και δομική βιολογία, η κρυογονική ηλεκτρονική μικροσκοπία, η βιομοριακή φασματομετρία μάζας, η βιομοριακή μηχανική και συνθετική βιολογία, η ανοσολογία και η βιολογία της γήρανσης, η βιώσιμη ενέργεια, καθώς και οι ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες.
«Η προκήρυξη ERA Chairs ορίζει ότι βασική προϋπόθεση και υποχρεωτικό παραδοτέο για την υλοποίηση των έργων, καθώς και για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία και το συνολικό όφελος για τη χώρα, είναι η διασφάλιση της συνέχειας της δραστηριότητας της νεοσύστατης ερευνητικής ομάδας μετά τη λήξη της χρηματοδότησης, με τη δημιουργία και πλήρωση μόνιμης οργανικής θέσης στον ακαδημαϊκό φορέα υποδοχής», εξηγεί ο Δρ. Γεώργιος Σκρέτας που κατέχει έδρα ERA Chair στο Ερευνητικό Κέντρο Βιοϊατρικών Επιστημών “Αλέξανδρος Φλέμινγκ”.
Τα 7 συνολικά ελληνικά πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα που απέσπασαν χρηματοδότηση μέσω ERA Chair δεν μπορούν να ικανοποιήσουν αυτή την προϋπόθεση, καθώς η δυνατότητα προκήρυξης μόνιμης οργανικής θέσης εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως είναι η διαθεσιμότητα νέων θέσεων και οι αποχωρήσεις/συνταξιοδοτήσεις, που δεν μπορούν να συγχρονιστούν με την πιθανή επιτυχή υλοποίηση των έργων ERA Chairs.
Χρειάζεται έγκριση έκτακτων μόνιμων οργανικών θέσεων
Οι επικεφαλής των Εδρών Chair που εγκρίθηκαν στην Ελλάδα κρίνουν απολύτως απαραίτητη τη σύσταση έκτακτων μόνιμων οργανικών θέσεων, πέρα της ήδη προγραμματισμένης κατανομής, για την κάλυψη των εξαιρετικά ανταγωνιστικών και τιμητικών για την Ελλάδα θέσεων ERA Chair στα ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας, κατά αναλογία με ό,τι ισχύει για τα προγράμματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC).
Ο νόμος Ν. 4485/2017, Άρθρο 69, παράγραφος 19 επιτρέπει τη δημιουργία νέων προσωποπαγών θέσεων μελών ΔΕΠ και ερευνητών για τους αποδέκτες χρηματοδότησης από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC), μέσω άλλου προγράμματος, με φορέα υποδοχής ελληνικά ακαδημαϊκά ιδρύματα.
«Στην περίπτωση των ERA Chairs, αυτή η διευθέτηση είναι προφανώς αναγκαία για να μπορέσει η Ελλάδα να συνεχίσει να λαμβάνει χρηματοδότηση από το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Η πλήρωση των μόνιμων θέσεων αποτελεί υποχρεωτικό παραδοτέο, το οποίο πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα στα πρώτα τρία χρόνια από την έναρξη του κάθε έργου. Για τα έργα ERA Chair που ξεκίνησαν το 2023, αυτό σημαίνει έως τα τέλη του 2025. Η συμμόρφωση με αυτή την απαίτηση επηρεάζει την αξιολόγηση και, πλέον, την περαιτέρω χρηματοδότηση του προγράμματος στην Ελλάδα. Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι τα Ιδρύματα δεν επιδιώκουν τη σύσταση προσωποπαγών θέσεων αποκλειστικά για τους ERA Chairs ή για το υπάρχον προσωπικό. Αντίθετα, ζητούν ανοιχτές θέσεις που θα προκηρυχθούν διεθνώς, απευθυνόμενες στη διεθνή επιστημονική κοινότητα», διευκρινίζει ο αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ Παναγιώτης Τσακαλίδης που συντονίζει ERA Chair στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ).
Η απάντηση που έλαβε σε σχετικό ερώτημα που υπέβαλε στην ΕΕ ένας από τους κατόχους Έδρας Chair που εγκρίθηκαν στην Ελλάδα, είναι ότι όλες οι υπόλοιπες υπό σύγκλιση χώρες έχουν ανταπεξέλθει σε αυτήν την υποχρέωση μέχρι στιγμής.
«Με βάση τα παραπάνω, αιτούμαστε την προσθήκη σχετικού άρθρου στον Ν. 4485/2017 που να αντιστοιχεί με την ισχύουσα ρύθμιση για τα προγράμματα ERC, ώστε η Ελλάδα να μπορέσει να αξιοποιήσει την τεράστια ευκαιρία χρηματοδότησης και προώθησης της Έρευνας και της Καινοτομίας που προσφέρει το πρόγραμμα ERA Chairs», προσθέτουν οι Δρ. Γεώργιος Σκρέτας και Παναγιώτης Τσακαλίδης.
Μια πιθανή διατύπωση της προσθήκης έχει προταθεί μέσω κοινής επιστολής στη ΓΓΕΚ από τον Δεκέμβριο του 2023 από τους διευθυντές των Ινστιτούτων Πληροφορικής και Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ κ. Δημήτρη Πλεξουσάκη και κ. Ιωάννη Βόντα αντίστοιχα.
