Την ανάγκη σοβαρής επανεξέτασης της σχέσης πολιτικού συστήματος, κοινωνίας και θεσμών τόνισε στο πλαίσιο του ετήσιου Συνεδρίου με τίτλο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας», που διοργανώνει ο Κύκλος Ιδεών σε συνεργασία με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο Ευάγγελος Βενιζέλος.
Ο κ Βενιζέλος ανάδειξε επίσης την ανάγκη για έναν νέο συλλογικά αποδεκτό ορισμό της μεταμνημονιακής κανονικότητας.
Αφετηρία της παρέμβασής του αποτέλεσε η πανελλαδική έρευνα κοινής γνώμης της Metron Analysis, την οποία χαρακτήρισε «εύγλωττη», καθώς όπως είπε χαρακτηριστικά αποτυπώνει μια κοινωνία ανασφαλή, δυσαρεστημένη, φοβισμένη και έντονα καχύποπτη απέναντι στο πολιτικό αφήγημα που επιχειρείται να της επιβληθεί.
«Τα ευρήματα της έρευνας δεν περιγράφουν απλώς ένα συγκυριακό κλίμα κοινωνικής δυσφορίας, αλλά ένα βαθύτερο και πιο σύνθετο πρόβλημα πολιτικής και κοινωνικής αντιπροσώπευσης» τόνισε ο Ευάγγελος Βενιζέλος και σημείωσε πως «η Ελλάδα δεν έχει ποτέ, μετά την οικονομική κρίση, ανοίξει πραγματικά μια σοβαρή δημόσια συζήτηση για το κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα της μνημονιακής περιόδου. Δεν έχει εξεταστεί σε βάθος πώς μεταβλήθηκε η κοινωνική διαστρωμάτωση, πώς επηρεάστηκαν οι προσδοκίες των πολιτών, πώς αναδιαμορφώθηκαν οι σχέσεις εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό σύστημα».
Υποστήριξε ότι η έννοια της «επιστροφής στην κανονικότητα» παραμένει ασαφής και ενδεχομένως παραπλανητική, εφόσον δεν μπορεί να σημαίνει επιστροφή σε μια προηγούμενη κατάσταση που οδήγησε τη χώρα στη χρεοκοπία. Σε κάθε περίπτωση η κοινή γνώμη δεν αποδέχεται ότι επανήλθαμε στην κανονικότητα
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος έθεσε το ζήτημα ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, λέγοντας ότι «οι πολίτες αναζητούν ένα νέο πλαίσιο σχέσης με το κράτος, την οικονομία και τους θεσμούς» ενώ αναφερόμενος στα πορίσματα της έρευνας, έκανε λόγο για «καταθλιπτική» εικόνα, τονίζοντας ότι η κοινωνία δεν πείθεται πως οι θεσμικοί μηχανισμοί λειτουργούν με τρόπο που διασφαλίζει την απονομή δικαιοσύνης.
Υπογράμμισε την αμφιβολία που καταγράφεται γύρω από υποθέσεις, όπως οι υποκλοπές, τα Τέμπη και ο ΟΠΕΚΕΠΕ. «Η κοινωνία πρέπει να πείθεται ότι κινείται μία διαδικασία, ένας θεσμικός μηχανισμός κι όπως φαίνεται δεν πείθεται κανείς», είπε και πρόσθεσε ότι δικαιώνεται δική του παλαιότερη εκτίμηση πως «η χώρα είναι πολύ δύσκολα διακυβερνήσιμη», προσθέτοντας χαρακτηριστικά ότι «υφέρπει ένας βρασμός».
Αναφορικά με τη Συνταγματική αναθεώρηση ο Ευάγγελος Βενιζέλος, σχολιάζοντας το εύρημα σύμφωνα με το οποίο σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης αντιμετωπίζει την κυβερνητική πρωτοβουλία με δυσπιστία, υποστήριξε ότι αυτό επιβεβαιώνει τη δική του εκτίμηση πως η σχετική συζήτηση έχει προσχηματικό χαρακτήρα. Όπως ανέφερε, πολλές από τις αναγκαίες θεσμικές αλλαγές μπορούν να γίνουν χωρίς αλλαγή του Συντάγματος. «Ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησης του», τόνισε χαρακτηριστικά.
Ερωτηθείς για τη συζήτηση γύρω από τη Δικαιοσύνη και την έννοια της «τοξικότητας», σημείωσε ότι το ζήτημα δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό, καθώς διεθνώς η δικαστική εξουσία με τις αποφάσεις της παράγει πολιτικά αποτελέσματα και ασκεί έμμεση πολιτική επιρροή. Ωστόσο, επεσήμανε ότι στην ελληνική περίπτωση το πρόβλημα συνδέεται και με την αίσθηση υπερσυγκέντρωσης εξουσίας, «όχι απλώς σε ένα κόμμα αλλά σε ένα πρόσωπο», κάτι που -όπως είπε- «αλλοιώνει τον πολιτικό πολιτισμό της χώρας».
Σχολιάζοντας την εξωτερική πολιτική και την εθνική ασφάλεια, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα πρέπει να συμμετέχει ενεργά και πολυδιάστατα σε όλα τα διεθνή σχήματα συνεργασίας, αλλά -όπως είπε- δεν πρέπει σε καμία περίπτωση από ελληνικής πλευράς να χαθεί ο έλεγχος του ρυθμού στις ελληνοτουρκικές σχέσεις που δεν μπορεί να εκχωρηθεί σε οποιοδήποτε τρίτο.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος άσκησε επίσης κριτική στη λογική της προσωποκεντρικής διαχείρισης κρίσεων, λέγοντας ότι «δεν πρέπει να καλλιεργείται μια αλαζονική και ανιστόρητη αντίληψη σύμφωνα με την οποία όλα κρίνονται από ένα πρόσωπο που θα σηκώσει το τηλέφωνο». Και έθεσε το ερώτημα: «Ποιον θα πάρει τηλέφωνο ο Έλληνας πρωθυπουργός; Ποιο θα είναι το πρώτο δικό του τηλεφώνημα σε περίπτωση κρίσης;»
Τα στοιχεία της έρευνας της Metron Analysis
Το συνέδριο ξεκίνησε με την παρουσίαση πανελλαδικής έρευνας από τον Στράτο Φαναρά, Πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο της Metron Analysis, και τον Γιάννη Μπαλαμπανίδη, πολιτικό αναλυτή. Τα στοιχεία της έρευνας αποτυπώνουν ένα κλίμα έντονης κοινωνικής απαισιοδοξίας. Ένας στους δύο πολίτες (50%) θεωρεί ότι η χώρα κάνει βήματα προς τα πίσω, ενώ μόλις 25% πιστεύει ότι κινείται προς τα εμπρός. Παράλληλα, το 62% εκτιμά ότι η Ελλάδα δεν έχει επανέλθει σε μια κανονικότητα μετά την κρίση, στοιχείο που ενισχύει την αίσθηση παρατεταμένης κοινωνικής εκκρεμότητας.
Η οικονομία παραμένει το κυρίαρχο πεδίο ανησυχίας. Το 74% αναδεικνύει την ακρίβεια και την εισοδηματική ανεπάρκεια ως σημαντικότερο πρόβλημα, με τη Δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου να ακολουθούν με 46%, ενώ 28% αναφέρουν την εκπαίδευση και την υγεία. Στην καθημερινότητα των νοικοκυριών, το 38% δηλώνει ότι τα χρήματα τελειώνουν πριν τελειώσει ο μήνας, το 46% ότι καλύπτει τις υποχρεώσεις του οριακά και μόλις το 16% ότι καταφέρνει να αποταμιεύει.
Το 77% δεν πιστεύει ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη σε όλους όσοι ευθύνονται στην υπόθεση των Τεμπών, το 78% στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ και το 80% στην υπόθεση των υποκλοπών, ενώ το 53% αξιολογεί χαμηλά τη δημοκρατική ποιότητα διακυβέρνησης της χώρας.
