Ο πλανήτης, χωρίς προσχήματα διεθνούς νομιμότητας, επιστρέφει στις απροκάλυπτες γεωπολιτικές απειλές και στην ωμή βία της πιο γυμνής ρεαλιστικής σχολής. Η αρχή έγινε με τις απειλές του Προέδρου Τραμπ κατά του Καναδά, της Γροιλανδίας, και του Παναμά, όταν ο ίδιος δεν απέκλεισε την περίπτωση να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία ή οικονομική πίεση για να προσαρτήσουν οι ΗΠΑ τον Καναδά ως 51η Πολιτεία, να αγοράσουν τη Γροιλανδία και να μετονομάσουν τον Κόλπο του Μεξικού. Τότε αντέδρασαν ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ και ο πρωθυπουργός του Καναδά, όμως τίποτα δεν φάνηκε να πτοεί τον Τραμπ.
Μετά την ξαφνική επίθεση στο Ιράν ο Τραμπ δήλωσε ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα τελειώσει "όταν το αποφασίσει αυτός" και ότι είναι "ζήτημα χρόνου" να ακολουθήσει η Κούβα. Είναι ο ίδιος άνθρωπος που είχε υποσχεθεί ότι θα επιτύχει (ή θα επιβάλλει) ειρήνη στην Ουκρανία μέσα σε λίγες μέρες από την ανάληψη των καθηκόντων του. Ο άνθρωπος που πριν λίγους μήνες διεκδικούσε εμμονικά το Νόμπελ Ειρήνης. Ο άνθρωπος που στη συνέχεια, τον περασμένο Ιανουάριο, απήγαγε νύχτα, μαζί με τη γυναίκα του, τον Πρόεδρο ανεξάρτητου κράτους μέσα στη διεθνή κατακραυγή.
Ο άνθρωπος που απείλησε με εισβολή και "προσάρτηση" τη Γροιλανδία, αυτόνομο τμήμα κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτός που απειλεί την Ισπανία, τη Γαλλία, τη Βρετανία επειδή δεν ακολουθούν όσα θέλει στον πόλεμο με το Ιράν, ενεργώντας χωρίς καμία ηθικοπολιτική αξία, κανένα στρατηγικό δόγμα, κανένα σοβαρό σχέδιο, όλα πρόχειρα αλλά διανθισμένα με επικοινωνιακές κορώνες, κάπως σαν να παίζει ένα παιδί του νηπιαγωγείου στο πάτωμα με τα στρατιωτάκια του. Είναι επίσης ο άνθρωπος που στις 5 Μαρτίου δήλωσε ότι "πρέπει να εμπλακώ προσωπικά στην επιλογή του επόμενου ηγέτη του Ιράν", μια φράση που παρόμοιά της δεν τόλμησαν ποτέ να εκστομίσουν δημόσια ούτε οι επικεφαλής ολοκληρωτικών καθεστώτων. Έχουν λοιπόν καταρρεύσει πλέον όλα τα προσχήματα και τα ιδεολογήματα περί εξάπλωσης της δημοκρατίας και διεθνούς νομιμότητας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Μάταια την 1η Μαρτίου οι Δημοκρατικοί κάλεσαν το Κογκρέσο να συγκληθεί αμέσως στην Ουάσιγκτον για να αποφασίσει αν θα πρέπει να σταματήσει η στρατιωτική δράση στο Ιράν με αποφάσεις του Τραμπ, ακόμη μία φορά χωρίς την αναγκαία έγκριση των νομοθετικών σωμάτων. Η ραγδαία αποσταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών στις ΗΠΑ αποτελεί μία εξέλιξη πιο επικίνδυνη από οποιοδήποτε άλλο γεγονός λόγω της ακαταγώνιστης στρατιωτικής υπεροχής τους, αλλά και λόγω της θέσης τους σε αυτό που μέχρι την εκλογή Τραμπ μπορούσαμε να αποκαλούμε "δυτικό κόσμο". Αυτός ο κόσμος, σε συνάρτηση με τη ρήξη στις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, τελεί πλέον υπό κατάρρευση.
Σήμερα ακόμη και το βαθύ κράτος των ΗΠΑ αντιδρά απέναντι στις χαοτικές αποφάσεις του Τραμπ. Πλέον δεν πρόκειται μόνο για σύσσωμο το Δημοκρατικό Κόμμα και αρκετούς Ρεπουμπλικανούς που καταγγέλουν τον πόλεμο επειδή παραβιάζει κατάφωρα το διεθνές δίκαιο και ταυτόχρονα το αμερικανικό Σύνταγμα, καθώς ο Τραμπ δεν έθεσε το ζήτημα του πολέμου ενώπιον του Κογκρέσου όπως όφειλε. Πρόκειται επίσης για κορυφαία στελέχη των ενόπλων δυνάμεων και των μυστικών υπηρεσιών, όπως ο επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου Αντιτρομοκρατίας των ΗΠΑ που παραιτήθηκε χτες δηλώνοντας σε επιστολή του προς τον Τραμπ ότι «το Ιράν δεν συνιστούσε άμεση απειλή για τη χώρα μας».
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Τραμπ σύρθηκε σε αυτό τον πόλεμο από το Ισραήλ, για λόγους που δεν μας είναι ακόμη γνωστοί. Επίσης είναι προφανές ότι οι ΗΠΑ ενήργησαν χωρίς σαφή στρατηγική και σχέδιο εξόδου, με αποτέλεσμα σήμερα να είναι εγκλωβισμένες σε ένα πόλεμο διαρκείας, που πέρα από τα νέα ρήγματα τα οποία προκαλεί στον αποκαλούμενο «δυτικό κόσμο» θα οδηγήσει σύντομα σε εκρήξεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ λόγω της αύξησης της τιμής του πετρελαίου και της βενζίνης. Δεν γνωρίζουμε αν και πότε θα αποκαλυφθεί τι κρύβεται πίσω από αυτό το πρόσωπο που βρέθηκε από το πουθενά πλανητάρχης και αντί να καταλήξει στη φυλακή για σειρά ποινικών αδικημάτων για τα οποία κατηγορήθηκε επανέκαμψε σε δεύτερη προεδρική θητεία. Γνωρίζουμε όμως ότι ο κόσμος μετά από αυτόν θα είναι (και ήδη είναι) πολύ διαφορετικός.
Επιστρέφουμε λοιπόν ραγδαία στην κατάσταση παγκόσμιας αναρχίας που είχε περιγράψει ένας σπουδαίος φιλοσοφικός νους χαρακτηρίζοντας τον ανθρώπινο βίο μοναχικό, ενδεή, βρωμερό, κτηνώδη και βραχύ. Χωρίς όρια, χωρίς κανόνες, χωρίς σοβαρές πολιτικές ηγεσίες, με άπληστους ολιγάρχες σε Ανατολή και Δύση, με τα αυταρχικά καθεστώτα να πολλαπλασιάζονται, με την Ευρώπη περιθωριοποιημένη και τις ΗΠΑ στα δίχτυα του τραμπισμού, με τις ανισότητες και τους διαχωρισμούς να διευρύνονται, πλέουμε στα σκοτεινά νερά της απόλυτης αβεβαιότητας για το τι θα ξημερώσει.
Ο καταιγισμός των γεγονότων και οι διαρκείς ανατροπές στις εκτιμήσεις για όσα πρόκειται να συμβούν στη διεθνή και την εσωτερική σκακιέρα δεν μας επιτρέπουν να αποκρυσταλλώσουμε μία καθαρή εικόνα για την πραγματικότητα. Τι άλλο μπορούμε όμως να κάνουμε από το να παρακολουθούμε και να προσπαθούμε να παρέμβουμε εκφράζοντας τις σκέψεις μας, συμμετέχοντας σε συμβολικές ενέργειες και επιστρέφοντας στα κείμενα, στις εκδηλώσεις πολιτισμού που προσελκύουν καθέναν μας και στην ανάγκη να επικοινωνήσουμε με τον περίγυρό μας, που ίσως αποδεικνύεται και το πιο δύσκολο; Κάποτε υπήρχε ένα αντιπολεμικό κίνημα. Τώρα έχει σχεδόν σβήσει, οι άνθρωποι δεν βγαίνουν απ' το καβούκι τους, παρακολουθούν σιωπηλοί, δεν πιστεύουν ότι μπορεί η φωνή τους να επηρεάσει τα κέντρα εξουσίας, δεν υπάρχει πια κουράγιο μετά από τόσες χαμένες ελπίδες.
Ο Γιούρκεν Χάμπερμας, που έφυγε από τη ζωή πριν από λίγες μέρες, είχε γράψει ότι "σε συγκεκριμένες ιστορικές στιγμές, όταν μπορούμε να αναγνωρίσουμε ένα πραγματικό κοινωνικό κίνημα, πραγματικούς ιστορικούς αγώνες, συνειδητοποιούμε ότι οι άνθρωποι δεν αγωνίζονται για αφαιρέσεις - παρά τους τρεις μεγάλους και βαθιά ριζωμένους στόχους της γαλλικής επανάστασης. Οι άνθρωποι δεν αγωνίζονται "για" αφαιρέσεις αλλά "με" εικόνες. Πράγματι, οι σημαίες, τα σύμβολα, οι εικόνες, ο ρητορικός λόγος, ο αλληγορικός λόγος, ο εμπνεόμενος από την ουτοπία λόγος, όπου γεννιούνται συγκεκριμένοι στόχοι μπροστά στα μάτια του κόσμου, είναι απαραίτητα στοιχεία των κινημάτων που έχουν αντίκτυπο στην ιστορία". Τα λόγια του Χάμπερμας προσφέρουν ένα ίχνος ελπίδας αυτές τις σκοτεινές μέρες.
(Ο Ξενοφών Κοντιάδης είναι συνταγματολόγος, Καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο)
