Το κομματικό σύστημα της χώρας εμφανίζει σημάδια καλπάζουσας ρευστοποίησης. Η αποχή, αλλά και η μείωση των δημοσκοπικών επιδόσεων, όλων σχεδόν των κομμάτων (πλην ακροδεξιάς) μαρτυρά, ότι οι επερχόμενες εκλογές, όχι μόνο δεν θα ξεκαθαρίσουν το πολιτικό τοπίο, αλλά θα το περιπλέξουν ακόμα περισσότερο.
Η εκλογική καθίζηση της ΝΔ, το χαμηλό «ταβάνι» του ΠΑΣΟΚ, η διάλυση (;) του ΣΥΡΙΖΑ και της ΝΕΑΡ, σε συνδυασμό με την εκλογική κάθοδο νέων κομματικών σχηματισμών (Τσίπρας, Σαμαράς, Καρυστιανού) δημιουργούν συνθήκες «κινούμενης άμμου». Παράλληλα, η ακροδεξιά όλο και δυναμώνει.
Η ΝΔ στην έβδομη χρονιά διακυβέρνησης με το ζόρι κατορθώνει να συσπειρώσει τον σκληρό πυρήνα της, που κινείται από 20-25%. Οι πολιτικές της έχουν βάλει απέναντι μεγάλες κοινωνικές ομάδες, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν εκλογικά «κάστρα»(αγρότες, στρατιωτικοί, ελεύθεροι επαγγελματίες, κάτοικοι της περιφέρειας κλπ.). Θέμα αυτοδυναμίας δεν τίθεται, ενώ σε συνθήκες διαμαρτυρίας και επαναληπτικών εκλογών, δεν αποκλείονται τεράστιες εκπλήξεις.
Το ΠΑΣΟΚ βολοδέρνει ανάμεσα στις δύο «ψυχές» του. Πέρα από τα γνωστά «ήξεις αφίξεις» ήρθε να προστεθεί η ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου, πρώην προέδρου του ΠΑΣΟΚ, που σε δυο προτάσεις ανέδειξε, γιατί το κόμμα του δεν πρόκειται ποτέ να σηκώσει κεφάλι και στην καλύτερη περίπτωση θα αναγκαστεί να συγκυβερνήσει με τη δεξιά. Αρχικά, ο κ.Βενιζέλος στην εκδήλωση της εφημερίδας «Κυριακάτικη Δημοκρατία» δήλωσε …περήφανος(!) για την συγκυβέρνηση με τον κ. Σαμαρά(2012-2014) και έπειτα, εκθείασε την διακυβέρνηση Καραμανλή (αυτή, που κατά την επίσημη θέση του ΠΑΣΟΚ ευθύνεται για την χρεωκοπία της χώρας και για το «κρυφό» έλλειμμα του 15% που οδήγησε στα μνημόνια).
Στο ΣΥΡΙΖΑ και στη ΝΕΑΡ οι καταστάσεις είναι κωμικοτραγικές και δεν χρειάζονται περαιτέρω ανάλυση. Η επάνοδος του Αλέξη Τσίπρα στην κεντρική πολιτική σκηνή έφερε στο φως τα μεγάλα ελλείμματα των δύο κομμάτων και σε μια νύχτα ακύρωσε κάθε τους στρατηγική. Και τα δύο κόμματα προκρίνουν τη λογική των συνεργασιών σε προγραμματική βάση, αλλά στο εσωτερικό τους υπάρχουν εκ διαμέτρου αντιτιθέμενες στρατηγικές.
Και τώρα τι κάνουμε, είναι το μεγάλο ερώτημα…;
Αρκετοί από εμάς εδώ και δύο χρόνια είχαμε επισημάνει την ανάγκη για διάλογο των αριστερών και προοδευτικών δυνάμενων με στόχο μια προγραμματική συμφωνία, που θα δημιουργούσε συνθήκες πολιτικής και εκλογικής συμπόρευσης. Συνεχίσαμε με κείμενα, «οδικό χάρτη», συνθετικές πρωτοβουλίες ακόμα και κόντρα στις ηγεσίες των κομμάτων μας (δεν μπορώ να μην θυμίσω ότι στην εκδήλωση στο θέατρο ΑΛΦΑ πριν από 2 χρόνια με τον κ.Χριστοδουλάκη και την κα. Αχτσιόγλου δεν εμφανίστηκε, ούτε ένας βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και ούτε ένα μέλος της Πολιτικής Γραμματείας). Στην πράξη, ακόμα και όταν άρχισαν κάποια δειλά βήματα (βλ. εκλογή ΠτΔ, εκφώνηση κ.Φάμελλου για κοινή συμπόρευση) κανένα από τα υφιστάμενα κόμματα δεν πίστεψε και δεν κινήθηκε ειλικρινά προς την κατεύθυνση αυτή. Η μεν ΝΕΑΡ τορπίλισε την κοινή υποψηφιότητα Κατσέλη για την ΠτΔ, ενώ στον ΣΥΡΙΖΑ ακόμα φτιάχνουν το «forum διαλόγου» εδώ και 1 χρόνο…
Δυστυχώς, με όλα αυτά, πέρασαν 2,5 χρόνια από τις εθνικές εκλογές του 2023 και τίποτα πια δεν δείχνει πως τώρα μπορεί να συμβεί αυτό, που δεν συνέβη όλη την προηγούμενη περίοδο. Για άλλον περισσότερο, για άλλον λιγότερο, οι ευθύνες των κομματικών ηγεσιών, που έχουν τον αποφασιστικό ρολό είναι μεγάλές.
Αν λοιπόν η σύνθεση δεν προχωρά, έρχεται η ώρα της υπέρβασης.
Αν τα υφιστάμενα κόμματα αποτυγχάνουν να υπερβούν τον εαυτό τους, τότε έρχεται η ώρα του λαϊκού παράγοντα, που διαμορφώνει τις εξελίξεις.
Τι συνιστά όμως «υπέρβαση» σήμερα;
1.Υπέρβαση συνιστά η συζήτηση από μηδενική βάση («τομή» με το παρελθόν). Τα αυτοαναφορικά κόμματα, που ψάχνουν την αυτοδικαίωση στην ιστορία δεν μπορούν να το πράξουν καθώς φέρουν αρκετά «βάρη». Χρειάζεται ένας νέος τόπος συνάντησης των αριστερών και προοδευτικών δυνάμεων.
2.Υπέρβαση συνιστά μια νέα πολιτική πρόταση. Οι υφιστάμενες προτάσεις στον προοδευτικό χώρο δεν έχουν τόσο πρόβλημα επάρκειας και αρτιότητας. Σημασία έχει όμως η ιδεολογικοπολιτική πλατφόρμα εξουσίας που συνοψίζει και προωθεί τις προτάσεις αυτές, αλλά και η αξιοπιστία. Σημασία δεν έχει μόνο τι λέει κάποιος, αλλά και ποιος το λέει.
3.Υπέρβαση συνιστά η ανανέωση του πολιτικού προσωπικού. Δεν μπορεί τα πρόσωπα που ταυτίστηκαν με κακές επιλογές την τελευταία μνημονιακή 15ετία, να είναι στην πρώτη γραμμή.
4.Υπέρβαση συνιστά ο ιδεολογικοπολιτικός επαναπροσδιορισμός στις σημερινές ανάγκες. Οι νέες προκλήσεις απαιτούν σύγχρονες επεξεργασίες και όχι παρωχημένες ιδεοληψίες και αντιθέσεις του χθες. Ζητούμενο παραμένει η Αριστερά του σήμερα αλλά κυρίως, του αύριο.
5.Υπέρβαση συνιστά μια νέα, προσδιορισμένη ως προς τις προτεραιότητες κοινωνική συμμαχία. Ούτε με τους πολλούς, ούτε με όλους… Προτεραιότητες, σχέδιο, τεκμηρίωση.. Θέλουμε ένα αναλυτικό προοδευτικό, δικό μας «σχέδιο Πισσαρίδη». Αναζητούμε το δικό μας κοινωνικοπολιτικό μπλοκ δυνάμεων, έναν οδικό χάρτη, το δικό μας 30%.
6.Υπέρβαση συνιστά να μιλήσεις για το σοσιαλισμό του σήμερα, ως οραματικό στόχο. Χρειάζεται να περιγράψουμε τα βήματα που θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για να φτάσουμε πιο κοντά στο στόχο αυτό. Δεν είμαστε σε προεπαναστατική περίοδο, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δυνατότητες και κοινωνική κίνηση και ρήγματα, για να αναβαθμιστούν κοινωνικά και ατομικά δικαιώματα(απεργία, συνδικάτα, συμμετοχική δημοκρατία, θεσμική ανοικοδόμηση, ρόλος του κράτους, οικονομική δημοκρατία, οικολογία κλπ.) και να έρθουν στο προσκήνιο τα εκπροσωπούμενα στρώματα.
7. Υπέρβαση συνιστά κυρίως να ανοίξεις τη συζήτηση αυτή στον μαζικό χώρο και στην κοινωνία. Αν τα υφιστάμενα κόμματα του χώρου θέλουν να είναι χρήσιμα, ας απελευθερώσουν τη συζήτηση, ας επιτρέψουν στις όποιες κοινωνικές τους αναφορές, να συμμετέχουν ελεύθερα στο διάλογο από μηδενική βάση, ας συνδράμουν όχι ως διοργανωτές ή «φύλακες»-ιδιοκτήτες, αλλά ως απλοί επισκέπτες και προσκεκλημένοι.
Μπορούν να τα κάνουν όλα αυτά τα υφιστάμενα κόμματα του αριστερού και προοδευτικού χώρου;
Δεν μπορούν για όλους τους παραπάνω λόγους.
Το …«από τα πάνω» συνεπώς, απέτυχε.
Έρχεται η ώρα για την υπέρβαση των «από κάτω».
(O Διονύσης Τεμπονέρας είναι Δικηγόρος -Εργατολόγος)
