Με ενδιαφέρον παρακολουθεί την πολιτική κίνηση του Στ. Κασσελάκη ο ομότιμος καθηγητής εγκληματολογίας στο ΕΚΠΑ, πρώην υπουργός, Γιάννης Πανούσης. Πιστεύει ότι τα παραδοσιακά κόμματα τον έχουν στοχοποιήσει, όπως και την Ζωή Κωνσταντοπούλου. Και παρόλο που δεν θεωρεί ότι η προσωπικότητα του ενός και της άλλης είναι συμβατές, δεν εκτιμά ότι τα κόμματά τους αποτελούν "φούσκα".
Δεν είναι αισιόδοξος για την ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου, προτάσσει την ανάγκη αυτοκριτικής και αυτοκάθαρσης των κομμάτων της κεντροαριστεράς-αριστεράς, και καλεί τον Αλέξη Τσίπρα να προστατευτεί από τους «δικούς του» που «τον φθείρουν».
- H παρουσία σας στο συνέδριο του Κινήματος Δημοκρατίας τι δείχνει; Περιέργεια, στήριξη ή ενδιαφέρον γι αυτό το εγχείρημα;
Προφανώς μ’ ενδιαφέρει η πολιτική κίνηση του Στέφανου Κασσελάκη και του Κινήματος Δημοκρατίας από κάθε πλευρά: λόγω της προσωπικότητας και της πορείας του Στ. Κασσελάκη, των καινοτόμων προτάσεών του, της εφαρμογής άμεσης δημοκρατίας στη λειτουργία των μελών, καθώς και λόγω της πρωτοφανούς προδοσίας από τους «συντρόφους του».
Όταν προσκαλείσαι σ’ ένα Συνέδριο, και δη Ιδρυτικό, ενός κόμματος από τον Πρόεδρό του, είναι θέμα στοιχειώδους ευγένειας να παραστείς. Έχω άλλωστε παραστεί σε ανάλογα συνέδρια του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ, χωρίς να αισθάνομαι κάποιου είδους "ομηρία" ή «δέσμευση».
Δεν πρόκειται για περιέργεια. Νομίζω όμως ότι κάθε «ηττημένος αριστερός» (δήλωση του φίλου Σπύρου Λυκούδη) οφείλει να ψάχνει όχι νέες ιδεολογικές ψευδαισθήσεις ή αναπαλαιώσεις προσώπων και παλινορθώσεις αρχηγών, αλλά νέα καθαρά μηνύματα, χωρίς σκοπιμότητες κι αστερίσκους.
- Η ταύτιση απόψεων Κασσελάκη - Κωνσταντοπούλου για παραπομπή του ίδιου του πρωθυπουργού στην Προανακριτική για τα Τέμπη μπορεί να οδηγήσει σε μια ευρύτερη συνεργασία κατά τη γνώμη σας;
Δεν πιστεύω ότι οι δύο αυτές προσωπικότητες είναι συμβατές για λόγους ιστορικούς, στρατηγικούς, ίσως και χαρακτηρολογικούς. Βρίσκω όμως ενδιαφέρον ότι οι δύο αυτοί πολιτικοί διαφέρουν από τους άλλους. Όπως έχω γράψει, τον τελευταίο καιρό διαπιστώνεται μία ένταση του φαινομένου «εξοστρακισμού» των επικίνδυνων, καθώς τα παραδοσιακά κόμματα (δυστυχώς και του ΚΚΕ περιλαμβανομένου) έχουν στοχοποιήσει δύο βασικούς νέους «εχθρούς»: την Ζωή Κωνσταντοπούλου και τον Στέφανο Κασσελάκη.
Δεν ανήκω σε αυτούς που δαιμονοποιούν όποιον δεν τους ταιριάζει, ούτε σ’ εκείνους που αγιοποιούν όποιον τους συμφέρει και προφανώς δεν γνωρίζω πως θα εξελιχθούν τα πολιτικά πράγματα στη χώρα, δεδομένης της γενικής αστάθειας, όμως πιστεύω ότι τα παραδοσιακά κόμματα θα ήταν προτιμότερο να κοιτάξουν τα εσωτερικά τους προβλήματα παρά να κυνηγάνε τους άλλους.
Ακόμα κι αν ισχυρίζονται ότι η Κωνσταντοπούλου κι ο Κασσελάκης είναι πολιτικές «φούσκες» (εκτίμηση που δεν με βρίσκει σύμφωνο) οφείλουν να θυμούνται αφενός ότι οι φούσκες όταν σκάνε κάνουν μεγάλη ζημιά και στους γύρω κι ότι οι περισσότερες μεταγραφές που κάνουν για ν’ αλλάξουν το αρνητικό για τους ίδιους κλίμα (sic) θα ξεφουσκώσουν πολύ γρηγορότερα.
Όσοι διατείνονται ότι οι παραπάνω πολιτικοί είναι «βολικοί» στη ΝΔ κι όσοι τις χαρακτηρίζουν «δια-βολικούς» για την ενότητα της Κεντροαριστεράς (sic),την ίδια ώρα που οι μεν (Καραμανλικοί) συνεχώς σχεδιάζουν αποσταθεροποίηση του Μητσοτάκη, ενώ οι δε (εν γένει αριστεροί) συνεχώς οραματίζονται επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα, μοιάζει να έχουν χάσει τη δημοκρατική ψυχραιμία τους
Δεν ενοχλούνται από τις παραφωνίες για τα λαϊκά Μέτωπα και τις αφωνίες για τις ιστορίες των υποκλοπών και των Τεμπών, αλλά κατακρίνουν τις διαφωνίες για τον τρόπο που λειτουργεί το πολιτικό σύστημα.
Ένας στοιχειώδης πολιτικός σκεπτι(κιστι)κός λόγος θα απαιτούσε λιγότερους βερμπαλισμούς για το τι εκπροσωπούν η Κωνσταντοπούλου και ο Κασσελάκης (πάντοτε με κάποιον υποδόριο υπαινιγμό) και μεγαλύτερη εμβάθυνση για το ποια κενά στη συλλογική συνείδηση για τη Δημοκρατία και το Κράτος δικαίου έρχονται να καλύψουν
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι συνεπώς, όπως εκ του πονηρού το θέτουν όσοι έχουν αυτοαναγορευτεί «δεξιοί» ή «αριστεροί», σε ποια πλευρά του ιδεολογικού φάσματος κινούνται οι δύο αυτοί πολιτικοί, αλλά ποιο νόημα και περιεχόμενο δίνουν στους θεσμούς και ποιο μήνυμα στέλνουν στην κοινωνία
Αυτά και θα παρακολουθήσουμε πόσοι παρασύρονται από τις κατοπτρικές αντανακλάσεις των κομμάτων τους και πόσοι βλέπουν την πραγματικότητα χωρίς παρωπίδες.
- Παρά τη μεγάλη φθορά που έχει υποστεί η ΝΔ και καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις, δεν απειλείται με απώλεια της πρώτης θέσης στις εκλογές. Πώς το εξηγείτε;
Αντί να αναρωτιόμαστε «γιατί κερδίζει κάποιος;’» καλύτερα θα ήταν να αναρωτηθούμε «γιατί χάνουν οι άλλοι;»
Δυστυχώς οι γνωστές «δημοκρατικές κεντροαριστερές δυνάμεις’» αρνούνται να κάνουν αυτοκριτική και αυτοκάθαρση κι αρκούνται σε μία στείρα κι αναποτελεσματική αντιπολίτευση. Ορισμένοι μάλιστα επιθυμούν να «φύγει ο Μητσοτάκης, αποφεύγοντας να μιλήσουν για την ενδεχόμενη επιστροφή του (προσφιλούς σ’αυτούς) Καραμανλισμού στη διακυβέρνηση της χώρας.
-Ο κατακερματισμός των προοδευτικών δυνάμεων μπορεί να αναστραφεί;
Το πραγματικό δίλημμα σήμερα δεν είναι ποιος ηγέτης θα ενώσει την Κεντροαριστερά, αλλά ποια Ιερατεία θα την διαλύσουν οριστικά και αμετάκλητα.
Έχει ηθικό και πολιτικό ενδιαφέρον το πώς οι πολιτικές ομάδες συμμαχούν αλληλοϋπονομευόμενες και το πώς αποκλείουν τους μη αρεστούς από «το πανηγύρι της ενότητας». Ακροβατούν ανάμεσα στα πολυμασημένα ιδεολογήματα και στις παρεϊκές στρατηγικές, αιωρούνται ανάμεσα στις δηλώσεις (αντ)εκδίκησης για τους «κακούς Άλλους» και στο σύνδρομο του Βρούτου για τους δικούς τους άπιστους κι επίφοβους επιγόνους. Αντί ν’ ακολουθούν τα σύγχρονα διεθνή ρεύματα προτιμούν να παρακολουθούν όσους τους αμφισβητούν στην Ελλάδα.
Διπλά, τριπλά, τετραπλά τραπέζια και πολύχρωμα πάνελ με ορατές και στους «πολιτικά τυφλούς» παραφωνίες, διαφωνίες κι αφωνίες, αντί για καθαρά Μέτωπα, προκαλούν μη-αναστρέψιμες λοβοτομές συνεργασιών.
Ο ένας χωροφύλαξ του άλλου και όλοι μαζί κινούνται με χαλασμένη την πολιτική πυξίδα τους για το 2025-7.
Με τις προγραφές και τις διαγραφές, τις διπροσωπείες και τις διγλωσσίες, τις αποστροφές και τις επιστροφές δεν κάνουν κάτι παραπάνω από το να μετράνε τις παράπλευρες απώλειες και τις εσωτερικές εκρήξεις.
Άπαντες ομνύουν στην ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων, αποφεύγοντας να μας πείσουν αφενός γιατί αποτελούν οι ίδιοι τη μόνη λύση κι αφετέρου ποια είναι ακριβώς η συμφωνημένη από όλους γραμμή προόδου, δηλαδή κοινής διακυβέρνησης.
Οι πλέον πονηρεμένοι ξέρουν καλά πως τίποτα από αυτά που επαγγέλλονται δεν μπορεί εξ αντικειμένου να γίνουν αλλά ελλείψει νέου αφηγήματος επιμένουν στα παλιά κλισέ.
Μόνον που το ακροατήριο έχει αλλάξει και ο λόγος τους δεν φτάνει στ’ αυτιά κανενός, ούτε καν στα ευήκοα ώτα των πρώην συντρόφων τους.
Το τέλος της Κεντροαριστεράς είναι κατά βάση έκπτωση κι ανυποληψία των αυτόκλητων κεντροαριστερών.
- Τι θα έπρεπε να αλλάξει το ΠΑΣΟΚ για να έχει ελπίδα να διεκδικήσει εκλογική νίκη;
Η συζήτηση γύρω από τη μη δημοσκοπική άνοδο του ΠΑΣΟΚ επικεντρώνεται (λαθεμένα κι εκ του πονηρού) στο πρόσωπο του Νίκου Ανδρουλάκη. Δεν έχω αρμοδιότητα να κρίνω τα καλά και τα κακά των ηγετών. Αυτά τα κρίνουν τα μέλη κι όχι οι ομαδούλες των επίδοξων διαδόχων. Το πρόβλημα είναι ανθρωπογεωγραφικό και ιδεολογικό. Ως προς το πρώτο το ΠΑΣΟΚ μετά το θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου έχει χάσει το στίγμα του και οι ψηφοφόροι του μετεωρίζονται ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό με την τεχνοκρατική διακυβέρνηση και τις βαθιές κοινωνικές αλλαγές. Άρα οι μισοί είναι κεντροδεξιοί και οι άλλοι μισοί σοσιαλδημοκράτες. Αυτή η κατάσταση παραλύει το κόμμα
Ως προς το δεύτερο: Η Σοσιαλδημοκρατία, που πιστεύει στην κοινή μοίρα των ανθρώπων, στην αίσθηση του συνανήκειν, χωρίς επινοημένες ιστορικές αφηγήσεις της Ιστορίας, που προβάλλονται επιλεκτικά και με μικροπολιτικό σκοπό, έχει διεθνώς υποστεί πολλαπλές μεταμορφώσεις (και ήττες). Μολονότι υπερασπίζεται τις Αξίες του Ανθρώπου ώστε ν’ αντιμετωπισθούν η νεοβαρβαρότητα του φασισμού/ρατσισμού και οι κίνδυνοι της ηθικής χρεοκοπίας των νέων τεχνολογιών, το αφήγημα δεν περνάει στις μάζες
Η σοσιαλδημοκρατική μεταμόρφωση της κοινωνίας των ισότιμων μελών για άλλους συνιστά μία ρομαντική ουτοπία, για άλλους μία κρυφο-αναρχία, για άλλους μία αποτυχούσα αυτοδιαχείριση, για άλλους μία ξεπερασμένη χριστιανική προσέγγιση, για άλλους έναν ασαφή ουμανισμό, για άλλους ένα επιστημονικό πείραμα και για άλλους ένα προστάδιο του Κομμουνισμού.
Σε κάθε περίπτωση, ο δημοκρατικός σοσιαλισμός, είτε ως ηθικό ιδανικό, είτε ως κοινωνικό πρόταγμα, χωρίς αναφορά σε συγκεντρωτισμούς και δογματισμούς, δεν πρέπει να παρασύρεται σε μοντέλα ομοιομορφίας και μαζοποίησης των ατόμων/πολιτών, δεν πρέπει να γοητεύεται από τους λαϊκιστές και τους δημαγωγούς του «εδώ και τώρα».
Η απελευθέρωση των ανθρώπων δεν συντελείται μέσω της αυτοματοποιημένης χειραγώγησης ή της υποταγής σε σύμβολα και ηγέτες, αλλά με σχεδιασμένη παρέμβαση καταπολέμησης των ανισοτήτων και του κοινωνικού αποκλεισμού, της περιθωριοποίησης ομάδων. Το κοινωνικό κράτος, το κράτος δικαίου, ο εκδημοκρατισμός των θεσμών, οι διαρκείς μεταρρυθμίσεις (με συναίνεση) στην Παιδεία, Υγεία, Ασφάλιση κλπ, η προστασία των πολιτών χωρίς βία και καταστολή και η ενθάρρυνση της λειτουργίας της κοινωνίας των πολιτών συγκροτούν το νέο αξιακό πλαίσιο της Σοσιαλδημοκρατίας.
Αυτό το αξιακό πλαίσιο καλείται το ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ να προβάλλει για να παίξει το νέο ιστορικό του ρόλο, χωρίς μονομαχίες επιτελείων, συνεχείς αναφορές στο παρελθόν και δίχως ηγεμονισμούς.
- Θεωρείτε πιθανή την ένωση δυνάμεων ΣΥΡΙΖΑ και Νέας Αριστεράς;
Δεν το πιστεύω γιατί πέραν των προσωπικών διαφωνιών και φιλοδοξιών θα είναι αναξιόπιστο εγχείρημα. Σκεφτείτε αυτοί που έμειναν με τον Κασσελάκη κι εκείνοι που έφυγαν πριν καν χάσουν, αυτοί που θέλουν επιστροφή του Τσίπρα κι εκείνοι που την δαιμονοποιούν να εμφανιστούν ενωμένοι. Κάτι τέτοιο θα γεννούσε νέες διπλές διασπάσεις
- Για τα σενάρια επιστροφής του Αλ. Τσίπρα στην κεντρική πολιτική σκηνή τι λέτε;
Ο Αλέξης Τσίπρας έπαιξε έναν πρωτεύοντα ρόλο στην πολιτική της χώρας. Ο ένας κύκλος του έκλεισε. Θετικά ή όχι θα κριθεί από την Ιστορία.
Το αν ανοίξει ένας δεύτερος, πότε, πώς, με ποιους, δεν μπορεί να εξαντλείται σ’ ένα σχεδόν καθημερινό κουτσομπολιό, προβαλλόμενο από τους "δικούς του" (sic). Πρέπει ο ίδιος να το/τους σταματήσει πριν τον φθείρει/ρουν τελείως.
- Υπάρχει προοπτική προοδευτικής διακυβέρνησης στο προβλεπτό μέλλον;
Τ’ απρόβλεπτα δεν προβλέπονται, αλλά πιστεύω ότι μόνον εξαιρετικά γεγονότα (κάτι σαν ανωτέρα βία), ίσως εκ της διεθνούς σκηνής προερχόμενα, θα μπορούσαν να αλλάξουν την πορεία των πραγμάτων, για το αρνητικό πρόσημο των οποίων ευθύνονται ΟΛΟΙ όσοι από τα Ιερατεία των κομμάτων μιξοκλαίνε ή κρύβονται.
