Χωρίς γυρισμό είναι πλέον οι μεγάλες αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως χωρίς επιστροφή είναι και οι ευρωαντλαντικές σχέσεις, με τους ανταγωνισμούς για την μοιρασιά του κόσμου να απειλούν ευθέως την παγκόσμια ειρήνη αλλά και τις όποιες λαϊκές κατακτήσεις. Τα Παιχνίδια Εξουσίας αναδημοσιεύουν ένα ενδιαφέρον ρεπορτάζ από τον Ριζοσπάστη (αρχικά ρεπόρτερ Ε.Μ.) για όλες τις τελευταίες εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με επίκεντρο τις νέες προσπάθειες για «Ευρώπη των δυο ταχυτήτων» αλλά και τις σχέσεις Βρυξελλών και ΝΑΤΟ:
Μετά τις απειλές των ΗΠΑ για απόκτηση της Γροιλανδίας, ακόμη και με στρατιωτικά μέσα, όλοι πλέον στις χώρες της ΕΕ - ακόμα και οι πιο φανατικοί «ατλαντιστές» - ομολογούν ανοιχτά ότι «δεν υπάρχει επιστροφή» στις άλλοτε «συμμαχικές» σχέσεις ΗΠΑ - ΕΕ και στην «καθιερωμένη παγκόσμια τάξη πραγμάτων».
Και μπορεί βέβαια αυτές οι «συμμαχικές» σχέσεις να μην ήταν ποτέ «ανέφελες» - όπως δεν είναι και ποτέ στις ιμπεριαλιστικές λυκοσυμμαχίες - ωστόσο είναι πλέον σαφές ότι η μεγάλη ένταση του ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας για τη διεθνή πρωτοκαθεδρία έχει οδηγήσει σε μια διαφορετική φάση, μεγάλης όξυνσης των αντιθέσεων μέσα στον ευρωατλαντικό άξονα, η οποία με τη σειρά της φουντώνει τις αντιθέσεις και μέσα στην ΕΕ.
Σε αυτό το πλαίσιο, τις τελευταίες βδομάδες είναι καθημερινές οι κινήσεις και οι προτάσεις προς «στρατηγική αυτονομία» της ΕΕ και των ευρωπαϊκών κρατών του ΝΑΤΟ από τις ΗΠΑ, ακόμα και προς μια πορεία ευθείας σύγκρουσης, κάτι που θεωρούνταν αδιανόητο μέχρι πριν λίγα χρόνια.
Πιο συγκεκριμένα, προωθούνται:
- Μια ΕΕ «δύο ταχυτήτων», με ισχυρές καπιταλιστικές οικονομίες να «αυτονομούνται» - με πιο «θεσμική» και σταθερή αποτύπωση της καπιταλιστικής ανισομετρίας, που εντείνεται και στο εσωτερικό της ιμπεριαλιστικής Ενωσης.
- Ενας διακριτός ευρωπαϊκός πυλώνας του ΝΑΤΟ, με κοινές στρατιωτικές ικανότητες, με την ΕΕ να έχει ισχυρότερο λόγο στους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς.
- Ενα «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας» για συντονισμό στην εξωτερική πολιτική και στην «άμυνα».
Η «δράση» που καλείται να αναλάβει η ΕΕ, πέρα από τα εμπόδια που συναντά από τις αντιθέσεις στο εσωτερικό της, δεν προμηνύει τίποτα καλό για τους λαούς της.
Αντίθετα, αυτά τα ιμπεριαλιστικά σχέδια για να ενισχυθεί η ΕΕ ως γεωπολιτικός «παίκτης» παγκόσμιου βεληνεκούς, και να μη συνθλιβεί ανάμεσα στον ανταγωνισμό των «γιγάντων» ΗΠΑ - Κίνας, συνεπάγονται: Ενταση της εκμετάλλευσης, σκληρά αντεργατικά μέτρα, «τα κεφάλια μέσα» με κρατική καταστολή και αυταρχισμό, πολεμική προετοιμασία και «στρατιωτικοποίηση» της οικονομίας και της πολιτικής, και τελικά συμμετοχή σε πόλεμο για να μοιράσουν τα μονοπώλια αγορές, σφαίρες επιρροής, πρώτες ύλες, διαδρομές για εμπορεύματα και Ενέργεια.
Καπιταλιστικά κράτη που έχουν στηρίξει τη λεγόμενη «ασφάλειά» τους, τις δικές τους ιμπεριαλιστικές επιδιώξεις και όλη τους την «ύπαρξη» στη «συμμαχία» με τις ΗΠΑ - ανάμεσά τους και η Ελλάδα - τώρα προτάσσουν ένα νέο «αφήγημα»: Η Ευρώπη πρέπει να μείνει «ενωμένη», να «αυτονομηθεί» σε στρατηγικούς τομείς, το ΝΑΤΟ να γίνει πιο «ευρωπαϊκό».
Καλούν τους λαούς να υποταχθούν στις ίδιες λυκοσυμμαχίες με άλλο «περιτύλιγμα».
Κι αυτό ενώ μέσα στην ΕΕ και την Ευρώπη έχουν βγει «μαχαίρια», τα αντικρουόμενα συμφέροντα μεταξύ των ευρωπαϊκών μονοπωλίων δεν κρύβονται και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός για το «πάνω χέρι» στην ήπειρο έχει «χτυπήσει κόκκινο».
Ο μύθος του «γαλλογερμανικού άξονα»
Ενας από τους μεγαλύτερους μύθους που κυριαρχεί εδώ και δεκαετίες στην ΕΕ είναι ο «γαλλογερμανικός άξονας».
Στην πραγματικότητα, αυτός ο άξονας - με την έννοια της ενότητας συμφερόντων και δράσεων - δεν υπήρξε ποτέ, παρά μόνο στα λόγια και σε διάφορα διακυβερνητικά σχήματα, οι αποφάσεις των οποίων για τα πιο σοβαρά ζητήματα οικονομίας, Ενέργειας και «άμυνας» έμεναν πάντα στα χαρτιά, μπροστά στις βαθιές αντιθέσεις μεταξύ του γερμανικού και του γαλλικού κεφαλαίου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πολύχρονη κόντρα για το ευρωπαϊκό έργο μαχητικών αεροσκαφών επόμενης γενιάς - το Μελλοντικό Σύστημα Αεροπορικής Μάχης (FCAS). Το πρόγραμμα των 100 δισ. ευρώ επρόκειτο να αποτελέσει «μνημείο» γαλλο-γερμανο-ισπανικής «αμυντικής» συνεργασίας, ωστόσο Γαλλία και Γερμανία διαφωνούν ποιες πολεμικές βιομηχανίες θα λάβουν μεγαλύτερο μερίδιο (βλ. «Ριζοσπάστη» 15/11/2025, σελ. 37).
Αντίστοιχο τελευταίο παράδειγμα είναι η Εμπορική Συμφωνία ΕΕ - Mercosur, με τη Γερμανία να ζητά άμεση εφαρμογή της (εξαιτίας της πρόσβασης που επιδιώκει σε κρίσιμες πρώτες ύλες και σπάνιες γαίες, αλλά και των προσδοκώμενων αυξημένων εξαγωγών για τη γερμανική βιομηχανία) και τη Γαλλία να την μπλοκάρει.
Ηρθε η ώρα για «Ευρώπη δύο ταχυτήτων»
Γαλλία και Γερμανία, οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες και οι δύο βασικοί ανταγωνιστές στην ΕΕ, σε αυτήν τη συγκυρία υποτίθεται ότι «θα ηγηθούν από κοινού» σε μια προσπάθεια να διαμορφωθεί ένας «σκληρός πυρήνας» μέσα στην ΕΕ ο οποίος θα «τραβήξει μπροστά» για ενίσχυση της ιμπεριαλιστικής συμμαχίας στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Και μόνο το γεγονός ότι υποστηρίζεται ανοιχτά και επίσημα η «θεσμοθέτηση» μιας ΕΕ «δύο ταχυτήτων» φανερώνει πόσο «ενωμένα» και «ισότιμα» είναι τα κράτη - μέλη μέσα σε αυτήν τη σφοδρή γεωπολιτική αντιπαράθεση στους κόλπους και του ευρωπαϊκού κεφαλαίου.
Λίγες μέρες μετά την ομιλία του Αμερικανού Προέδρου Ντ. Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο σοσιαλδημοκράτης αντικαγκελάριος και υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Λ. Κλινγκμπάιλ μιλώντας σε συνέδριο πολιτικών και επιχειρηματιών που διοργάνωσε η εφημερίδα «Die Welt» στο Βερολίνο υποστήριξε μια ΕΕ «δύο ταχυτήτων», όπου «η Γερμανία μαζί με τη Γαλλία και άλλους εταίρους θα προχωρήσουν μπροστά, προκειμένου να καταστήσουν την Ευρώπη ισχυρότερη και πιο αυτόνομη».
Ο Κλινγκμπάιλ απηύθυνε επιστολή σε ομολόγους του - Γαλλίας, Ιταλίας, Πολωνίας, Ισπανίας, Ολλανδίας - στην οποία περιγράφει νέο σχήμα με τις έξι ισχυρότερες οικονομίες που «μπορούμε να αποτελέσουμε κινητήρια δύναμη» για «την κυριαρχία, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης».
Στην επιστολή ο Γερμανός υπουργός αναπτύσσει σχέδιο 4 σημείων: Για την Ενωση Χρηματαγορών, την ενίσχυση του ευρώ, τον καλύτερο συντονισμό των επενδύσεων στην «άμυνα» και τη διασφάλιση πρώτων υλών. Αναδεικνύει δε τις στρατιωτικές δαπάνες ως κορυφαία προτεραιότητα για τον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ (2028 - 2034) και ως κινητήρια δύναμη για την «ανάπτυξη».
Ενόψει της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ στις 12 Φλεβάρη - με βασικό θέμα την ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς - έγινε τηλεδιάσκεψη των έξι υπουργών Οικονομικών, την οποία το Βερολίνο θεωρεί «εναρκτήρια σύνοδο» για το νέο σχήμα.
Σε παρέμβασή του την περασμένη βδομάδα ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ και σύμβουλος της Κομισιόν, Μ. Ντράγκι, ανέπτυξε περίπου το ίδιο σκεπτικό με αυτό του Καναδού πρωθυπουργού Μ. Κάρνεϊ στο Νταβός. Οτι δηλαδή τα ευρωπαϊκά κράτη μεμονωμένα αποτελούν «μεσαίες δυνάμεις» στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα, που κινδυνεύουν να συνθλιβούν στον ανταγωνισμό ΗΠΑ - Κίνας.
«Ανάμεσα σε όλους εκείνους που έχουν βρεθεί σήμερα παγιδευμένοι ανάμεσα στις ΗΠΑ και στην Κίνα, μόνο οι Ευρωπαίοι έχουν τη δυνατότητα να γίνουν οι ίδιοι πραγματική δύναμη», είπε ο Ντράγκι, καλώντας σε μια «ευρωπαϊκή ομοσπονδία» στους τομείς της «άμυνας», της εξωτερικής πολιτικής και στον δημοσιονομικό τομέα.
Συμφώνησε ότι η τρέχουσα οικονομική παγκόσμια τάξη καταρρέει, αλλά προειδοποίησε πως «η κατάρρευση αυτής της τάξης δεν αποτελεί από μόνη της απειλή: Η απειλή είναι αυτό που μπορεί να την αντικαταστήσει».
«Είναι ένα μέλλον όπου η Ευρώπη κινδυνεύει να υποταχθεί, να διαιρεθεί και να αποβιομηχανοποιηθεί ταυτόχρονα», είπε ο σύμβουλος της Κομισιόν.
Για να αποφευχθεί αυτό, ο Ντράγκι προτείνει η ΕΕ «να μετακινηθεί από τη συνομοσπονδία στην ομοσπονδία» και με «τους εταίρους που είναι σήμερα πρόθυμοι» να μιλάει με μια φωνή, όχι μόνο σε ζητήματα ενιαίας αγοράς και εμπορίου, αλλά και στην εξωτερική πολιτική και στις στρατιωτικές υποθέσεις.
«Εκεί που η Ευρώπη έχει συνασπιστεί - στο εμπόριο, στον ανταγωνισμό, στην ενιαία αγορά, στη νομισματική πολιτική - μας σέβονται ως δύναμη και διαπραγματευόμαστε ως ένας», είπε, και συνέχισε: «Οπου δεν το έχουμε κάνει, στους τομείς της άμυνας, της βιομηχανικής πολιτικής και των εξωτερικών υποθέσεων, μας αντιμετωπίζουν ως ένα ανομοιογενές σύνολο κρατών μεσαίου μεγέθους, τα οποία μπορούν να τα διαιρέσουν και να τα μεταχειριστούν αναλόγως».
Το πώς η ΕΕ θα μιλάει «με μια φωνή» στην εξωτερική πολιτική και στην «άμυνα», μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα αντιθέσεων και αντικρουόμενων συμφερόντων, είναι μια συζήτηση και μια διαπάλη που βρίσκεται σε εξέλιξη.
«Βαρίδι» η αρχή της ομοφωνίας στην ΕΕ
Τις τελευταίες βδομάδες η Γερμανία προσπαθεί να ηγηθεί αυτών των διεργασιών στην ΕΕ, και είναι σχεδόν καθημερινές οι παρεμβάσεις του Βερολίνου και του Γερμανού καγκελάριου Φρ. Μερτς.
Πριν λίγες μέρες επανέφερε πιο αποφασιστικά την πάγια θέση του Βερολίνου, ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η αρχή της ομοφωνίας στις αποφάσεις της ΕΕ και να αντικατασταθεί με την «ειδική πλειοψηφία».
Οπως είπε, σε αποφάσεις που αφορούν την «ενιαία αγορά» η αρχή της ομοφωνίας έχει σχεδόν εγκαταλειφθεί.
«Η αρχή της ειδικής πλειοψηφίας ισχύει σχεδόν παντού», δήλωσε ο Μερτς και επεσήμανε ότι αυτό θα μπορούσε επίσης να επιτευχθεί «σταδιακά» και σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας.
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας, ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ, «ευρωστρατός»
Παράλληλα εντείνεται η διαπάλη για την «αυτονομία» της ΕΕ σε θέματα «άμυνας».
Για παράδειγμα, η επικεφαλής της Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ, Κ. Κάλας, απέρριψε την ιδέα του επιτρόπου Αμυνας της ΕΕ Αντρ. Κουμπίλιους για τη σύσταση ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας» με τη συμμετοχή κορυφαίων ευρωπαϊκών πρωτευουσών, ενός «σκληρού πυρήνα» που θα διαμορφώνει πιο ευέλικτα και πιο αποφασιστικά τα ζητήματα εξωτερικής και «αμυντικής» πολιτικής. Πρόκειται για πρόταση που προωθούν Βερολίνο και Παρίσι.
Η Κάλας είπε ότι η ΕΕ «έχει ήδη ένα Συμβούλιο Αμυνας», το οποίο συγκεντρώνει τους 27 εθνικούς υπουργούς Αμυνας, και δεν χρειάζεται «περισσότερους θεσμούς». Η ίδια απέρριψε την ιδέα για συγκρότηση ενός «ευρωπαϊκού στρατού», που διατύπωσε πρόσφατα ο Ισπανός ΥΠΕΞ.
Υποστήριξε πως το ΝΑΤΟ «πρέπει να γίνει πιο ευρωπαϊκό για να διατηρήσει τη δύναμή του», και κάλεσε το ΝΑΤΟ να συντονιστεί με την ΕΕ «ώστε να αλληλοσυμπληρώνουμε ο ένας τον άλλον και να δείξουμε πώς ο ξεχωριστός ευρωπαϊκός πυλώνας προσθέτει αξία, μέσω μεγαλύτερης κατανομής των βαρών και στρατιωτικής δύναμης στην ήπειρό μας».
Κοινός χώρος στρατιωτικών πληροφοριών χωρίς τις ΗΠΑ
Την ίδια στιγμή πάντως γίνονται κινήσεις ώστε η Ευρώπη να μην εξαρτάται σε κρίσιμους στρατιωτικούς τομείς από τις ΗΠΑ, π.χ. στα πυρηνικά ή στις πληροφορίες, παρότι «σύμμαχοι» στο ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με παρουσίαση του «Ευρωπαϊκού Οργανισμού Αμυνας» (European Defence Agency - EDA) που περιήλθε στην κατοχή του «Euractiv», εξετάζονται τρόποι με τους οποίους οι στρατοί των χωρών της ΕΕ μπορούν να μοιράζονται πληροφορίες με ασφάλεια χωρίς εμπλοκή των ΗΠΑ.
Ο EDA στοχεύει στη δημιουργία μιας πλήρως λειτουργικής πλατφόρμας ανταλλαγής δεδομένων στρατιωτικού επιπέδου έως το 2030, με την ονομασία European Defence Artificial Intelligence Data Space (DAIDS), που θα επιτρέψει στα κράτη - μέλη να μοιράζονται ευαίσθητες στρατιωτικές πληροφορίες.
