Αν ένα νησί μπορεί να κρατήσει τους ανθρώπους του, φαίνεται τον χειμώνα. Στις 2 Νοεμβρίου, μόλις ανακοινώθηκαν τα χειμερινά ακτοπλοϊκά δρομολόγια, οι δήμαρχοι Σύρου–Ερμούπολης, Μυκόνου, Θήρας, Τήνου και Πάρου συνεδρίασαν εκτάκτως στο Τοπικό Παράρτημα Κυκλάδων της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου και πήραν ομόφωνη απόφαση. Τα προβλήματα που κατέγραψαν είναι πολύ συγκεκριμένα. Τον χειμώνα, σημειώνουν, δεν υπάρχει πια δεύτερο καθημερινό συμβατικό δρομολόγιο, και τα νησιά δεν συνδέονται επαρκώς μεταξύ τους. Με τις νέες ώρες, δύσκολα πας και γυρνάς την ίδια μέρα από νησί σε νησί. Η Σαντορίνη έχανε την πρωινή σύνδεση με τον Πειραιά τα Σαββατοκύριακα. Και οι δέκα κάτοικοι της Πάρου που πηγαίνουν μέρα παρά μέρα στη Νάξο για αιμοκάθαρση θα γύριζαν σπίτι τους κοντά στα μεσάνυχτα αντί για τις επτά το απόγευμα, όπως έγραψε ο δήμαρχός τους στον Υπουργό. Μετά τις αντιδράσεις, η Blue Star ανακοίνωσε στις 4 Νοεμβρίου νέο πρόγραμμα, που ισχύει από τις 6: η Σαντορίνη ξαναβρίσκει τη σύνδεση τα Σαββατοκύριακα και το βραδινό πλοίο φεύγει από τη Νάξο στις 18:50. Οι διορθώσεις ήρθαν μετά τις αντιδράσεις και τις παρεμβάσεις των τοπικών φορέων. Οι ανάγκες των νησιωτών πρέπει να μετρούν πριν ανακοινωθούν τα δρομολόγια, όχι μετά.
Η Θηρασιά έμεινε, από τη μια μέρα στην άλλη, χωρίς την καθημερινή λάντζα που τη συνέδεε με τη Σαντορίνη[. Σύμφωνα με την επιστολή της Συντονίστριας της Περιφερειακής Ενότητας Θήρας, η λάντζα που εκτελούσε τρία δρομολόγια την ημέρα σταμάτησε από τις 31 Οκτωβρίου. Όπως γράφει η ίδια, οι κάτοικοι δεν έχουν πια τακτικό τρόπο να φτάσουν στον γιατρό, στο φαρμακείο, στην τράπεζα, στη δουλειά και στο σχολείο. Σύμφωνα με καταγγελία του περιφερειακού συμβούλου Αντώνη Χάλαρη, η εταιρεία που ανέλαβε τη γραμμή δεν προσήλθε καν να υπογράψει τη σύμβαση.
Την ίδια στιγμή, τα αθλητικά σωματεία των Κυκλάδων ταξιδεύουν τα Σαββατοκύριακα για τους αγώνες των τοπικών πρωταθλημάτων. Με τα χειμερινά δρομολόγια, όπως ανακοινώθηκαν αρχικά, η Σαντορίνη έμενε τα Σαββατοκύριακα χωρίς σύνδεση με την Πάρο και τη Νάξο, και ο δήμαρχος Πάρου προειδοποίησε ότι εκατοντάδες παιδιά θα έμεναν εκτός πρωταθλημάτων. Το νέο πρόγραμμα επαναφέρει τη σύνδεση.
Πρέπει να ελεγχθεί ότι οι ώρες του φτάνουν για να πάνε οι ομάδες στον αγώνα και να γυρίσουν. Για ένα παιδί που μεγαλώνει σε νησί, ο αθλητισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ο τρόπος να συναντήσει άλλα παιδιά, να μετρηθεί μαζί τους, να νιώσει ότι δεν ζει στην άκρη του χάρτη.
Γι’ αυτό μιλάμε για Δικαίωμα Παραμονής. Να μπορεί δηλαδή ο μόνιμος κάτοικος να ζει, να δουλεύει και να βρίσκει σπίτι στο νησί του, με πρόσβαση σε υγεία και παιδεία, δώδεκα μήνες τον χρόνο, και να μπορεί το νησί να φέρνει και νέους μόνιμους κατοίκους. Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και η Ευρωπαϊκή Ένωση: τον Ιούνιο παρουσίασε τη Στρατηγική για τα Νησιά, και στις αρχές του 2027 αναμένεται ειδική ευρωπαϊκή στρατηγική για το Δικαίωμα Παραμονής, για όλες τις περιοχές που χάνουν τους ανθρώπους τους. Η κατεύθυνση, λοιπόν, έχει αναγνωριστεί σε επίπεδο ευρωπαϊκής πολιτικής. Αυτό που λείπει είναι συγκεκριμένες υποχρεώσεις και ένας τρόπος να μετριούνται.
Η δεύτερη ενδοκυκλαδική γραμμή μένει στον αέρα
Δεν χρειάζεται να την επινοήσει κανείς τη δεύτερη ενδοκυκλαδική γραμμή. Υπάρχει ήδη στην προκήρυξη των άγονων γραμμών 2025–2029, με αύξοντα αριθμό 27. Θα συνέδεε τη Σύρο με την Τήνο και την Άνδρο, την Κύθνο και την Κέα, την Πάρο και τη Νάξο, τις Μικρές Κυκλάδες και την Αμοργό, τη Φολέγανδρο, τη Σίκινο, την Ίο, τη Θηρασιά, τη Σαντορίνη και την Ανάφη, καθώς και με την Κάρυστο ή το Μαρμάρι και το Λαύριο, με έξι δρομολόγια την εβδομάδα συνολικά, μοιρασμένα σε τέσσερις επιμέρους διαδρομές. Από την αρχή της τετραετίας δεν εκτελείται. Ο διαγωνισμός δεν βρήκε ανάδοχο, και ούτε οι προσκλήσεις για απευθείας ανάθεση με αυξημένο μίσθωμα προσέλκυσαν κάποια εταιρεία, όπως έγραψε ο ίδιος ο Υπουργός στη Βουλή τον Ιούλιο. Και στις 27 Οκτωβρίου, λίγες μέρες πριν από τη νέα δρομολογιακή περίοδο, το Συμβούλιο Ακτοπλοϊκών Συγκοινωνιών ανέβαλε ξανά τη συζήτηση για τη γραμμή, μαζί με μία ακόμη γραμμή προς την Ανάφη.
Οι δήμαρχοι ζητούν δεύτερη γραμμή με καθημερινή σύνδεση με τη Σύρο, και το Επιμελητήριο Κυκλάδων έχει ήδη καταθέσει από τον Ιούλιο επικαιροποιημένο σχέδιο δρομολογίων, με καθημερινή σύνδεση Σύρου–Πάρου όλο τον χρόνο. Στις 3 Νοεμβρίου ανακοίνωσε ότι τέσσερις ακτοπλοϊκές εταιρείες έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ανασχεδιασμένη πρότασή του. Το ενδιαφέρον πρέπει τώρα να γίνει ανάθεση και δρομολόγια. Το συμπέρασμα είναι απλό: ένα μεγαλύτερο μίσθωμα δεν αρκεί από μόνο του. Η γραμμή πρέπει να σχεδιαστεί μαζί με τους τοπικούς φορείς, ως μέρος ενός δικτύου. Και χρειάζεται πλοίο που δεν θα εξαρτάται από το αν θα εμφανιστεί ενδιαφερόμενος.
Τι προτείνουμε
Υπάρχουν μια σειρά από μέτρα και εργαλεία προκειμένου να γίνει το Δικαίωμα Παραμονής κάτι που μετριέται, άλλα πιο άμεσα και άλλα πιο μακροπρόθεσμα, που πρέπει κάποια στιγμή να μπουν σοβαρά στο τραπέζι στο πλαίσιο ενός σοβαρού πολιτικού σχεδιασμού
-
Ρήτρα Δικαιώματος Παραμονής ως οριζόντια αρχή της νησιωτικής πολιτικής: κάθε μέτρο να κρίνεται από το αν βοηθά τους ανθρώπους να μένουν στο νησί όλο τον χρόνο.
-
Νησιωτικό ισοδύναμο επιπέδου υπηρεσίας. Για κάθε νησί ορίζουμε πόσα δρομολόγια χρειάζεται τουλάχιστον, πόσο χρόνο επιτρέπεται να κάνει κανείς για να φτάσει σε υγειονομικό ή διοικητικό κέντρο, πόσο αξιόπιστες πρέπει να είναι οι συνδέσεις και αν μπορεί να πάει και να γυρίσει την ίδια μέρα για τις βασικές του ανάγκες. Πρώτα έρχονται τα νησιά διπλής νησιωτικότητας, αυτά που για να φτάσουν στην ηπειρωτική χώρα πρέπει να περάσουν πρώτα από άλλο νησί.
-
Φορέας Σχεδιασμού και Αξιολόγησης Θαλάσσιων Συνδέσεων, που σχεδιάζει όλο το δίκτυο, ελεύθερες και άγονες γραμμές, με αυτά τα κριτήρια και το αξιολογεί δημόσια. Οι νησιωτικές περιφέρειες και η αυτοδιοίκηση, που εκπροσωπούνται ήδη στο ΣΑΣ μέσω της ΕΝΠΕ και της ΚΕΔΕ, αποκτούν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό και στην αξιολόγηση του δικτύου, και το ΣΑΣ λειτουργεί με διαφάνεια.
-
Πλοία που ανήκουν στο Δημόσιο στις άγονες γραμμές, μέσω του Εθνικού Χρηματοδοτικού Μηχανισμού Πράσινης Μετάβασης Ακτοπλοΐας, με χρήματα από το ETS και από ευρωπαϊκά εργαλεία, όχι από το εισιτήριο. Συγγενές σχήμα, το «Greek Green Ferries», παρουσίασαν η κυβέρνηση και η EBRD στο Λονδίνο τον Μάρτιο του 2025, με 35 πλοία για 44 άγονες γραμμές. Σύμφωνα με την παρουσίαση, τα πλοία θα μένουν στην κυριότητα του Δημοσίου και θα επιστρέφουν σε αυτό στη λήξη της σύμβασης. Χρειάζονται τώρα διαγωνισμός, χρηματοδότηση και χρονοδιάγραμμα.
-
Δείκτες για κάθε νησί: πόσοι μένουν τον χειμώνα, πόσα παιδιά γράφονται στα σχολεία, πόσες δουλειές κρατούν όλο τον χρόνο, πόσο προσιτό είναι ένα σπίτι. Θα τους δημοσιεύει κάθε χρόνο ένα Ερευνητικό Ινστιτούτο Νησιωτικής Πολιτικής. Τέτοιο ινστιτούτο προέβλεψε ο Καλλικράτης το 2010. Το 2018 το Υπουργείο απαντούσε στη Βουλή ότι το διάταγμα για τη λειτουργία του ήταν ακόμη «στο στάδιο της υπογραφής», και το 2020 η κυβέρνηση κατάργησε τη διάταξη. Θα το θεσμοθετήσουμε ξανά.
Η Ιδρυτική μας Διακήρυξη δεσμεύεται για «Κοινωνικό Κράτος Δικαιωμάτων» και γράφει ότι οι μεταφορές δεν μπορούν να μετατρέπονται σε προνόμιο για λίγους. Για τα νησιά, αυτό σημαίνει μια υπηρεσία με όρους που όλοι γνωρίζουν, που μετριούνται και που ελέγχονται. Οι ανακοινώσεις των χειμερινών δρομολογίων είναι το πρώτο τεστ κάθε χρονιάς.
Δεν μπορεί οι ακτοπλοϊκές εταιρείες που στηρίζονται με εκατομμύρια δημόσιου χρήματος, από τη μείωση των λιμενικών τελών στο μισό έως τον περασμένο Απρίλιο ως τα 60 εκατομμύρια τον χρόνο που προβλέπει πλέον ο προϋπολογισμός για τις υποχρεωτικές εκπτώσεις στα εισιτήρια, να διαμορφώνουν τα χειμερινά δρομολόγια όπως τις συμφέρει. Ο νόμος επιτρέπει ήδη στο Υπουργείο να τροποποιεί, αιτιολογημένα και στο αναγκαίο μέτρο, τα δηλωμένα δρομολόγια όταν η συχνότητά τους δεν καλύπτει τις ανάγκες τακτικής εξυπηρέτησης. Η κυβέρνηση οφείλει να χρησιμοποιήσει κάθε εργαλείο που έχει για να εξασφαλίσει τη σύνδεση των νησιών όλο τον χρόνο, και κάθε ευρώ στήριξης να έχει ως αντάλλαγμα το πλοίο του χειμώνα.
Η κυβέρνηση μετράει τα νησιά με τις αφίξεις του Αυγούστου. Εμείς θα τα μετράμε με τους ανθρώπους που μένουν τον Φεβρουάριο. Και με αυτό το μέτρο ζητάμε να κριθούμε.
Γιάννης Σαλπέας, Τομεάρχης Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής της ΕΛΑΣ
