Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, εξύμνησε την αρχαία Ελλάδα ως θεμέλιο του δυτικού πολιτισμού και άντλησε από αυτήν έμπνευση για τον σημερινό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών ως ηγέτιδας δύναμης της Δύσης. Η ομιλία του στην Πνύκα, τον λόφο δυτικά της Ακρόπολης όπου λειτούργησε πρώτη φορά η δημοκρατία, αποτέλεσε μια τολμηρή και εύγλωττη προσπάθεια να αναζητήσει τις ιδεολογικές ρίζες του MAGA στην αθηναϊκή δημοκρατία, αλλά και στον χριστιανικό κόσμο, στις μεγάλες ανακαλύψεις και στις αυτοκρατορικές κατακτήσεις. Και ήταν μια ομιλία για το «εμείς» και το «αυτοί»: Τη Δύση και τον υπόλοιπο κόσμο.
Σύμφωνα με τον Ρούμπιο, οι αξίες που κατέστησαν τη Δύση μεγάλη και κυρίαρχη περιλαμβάνουν τον «έντονο ατομικισμό και την ακατάπαυστη φιλοδοξία», την «τολμηρή εξερεύνηση και εφευρετικότητα» και την «ακόρεστη περιέργεια για τον κόσμο και τις αρχές που διέπουν τη λειτουργία του». Όλα αυτά είναι καλά και άγια, αλλά ο Ρούμπιο δεν έκανε καμία αναφορά στη συνεργασία, την αλληλεγγύη ή το κοινό καλό. Πράγματι, ο ίδιος και ολόκληρο το κίνημα MAGA φαίνεται να αντιλαμβάνονται την ανθρώπινη αλληλεπίδραση ως μια διαρκή μάχη, στην οποία νικά ο καλύτερος (ή ο ισχυρότερος) και οι υπόλοιποι λησμονούνται.
Η ίδια λογική εφαρμόζεται και στις διεθνείς σχέσεις. Σύμφωνα με τα ίδια τα λόγια του Ρούμπιο, οι ΗΠΑ έχουν επιλέξει «την απροκάλυπτη επιδίωξη της εθνικής ισχύος». Εάν ο στόχος είναι να σωθεί ο δυτικός πολιτισμός και να διατηρηθεί η κυριαρχία του, οι διεθνείς σχέσεις μετατρέπονται σε ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος — με εξαίρεση τη διατλαντική συμμαχία, την οποία ο Ρούμπιο θεωρεί ότι πρέπει να ενισχυθεί.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αντίστοιχα, δεν πρέπει να υπάρξει περαιτέρω εκχώρηση κυριαρχίας σε «παγκόσμιες γραφειοκρατίες» — προφανώς στα Ηνωμένα Έθνη, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, που όλα έχουν πει ή κάνει κάτι που εξόργισε τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, αν και ο Ρούμπιο επέλεξε να μην τα κατονομάσει. Για να συνοδεύσει τα λόγια με πράξεις, ο Ρούμπιο ανακοίνωσε εκτεταμένες νέες κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, λίγες μόλις ημέρες μετά την αναχώρησή του από την Αθήνα και αφού έγινε γνωστό ότι μια πρώην δικαστής του Δικαστηρίου είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης. Όπως ήταν αναμενόμενο, στην ομιλία του Ρούμπιο δεν υπήρξε καμία αναφορά στο διεθνές δίκαιο.
Παρότι η ομιλία του Ρούμπιο εκφωνήθηκε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις ΗΠΑ, απευθυνόταν σε μεγάλο βαθμό στο αμερικανικό ακροατήριο — σε μια κοινωνία βαθιά διχασμένη και με τεράστιες ανισότητες. Η Ακρόπολη προσέφερε ένα εντυπωσιακό σκηνικό σε έναν πολιτικό ηγέτη που προσπαθούσε να ενισχύσει όχι μόνο τη θέση του MAGA αλλά και τη δική του. Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλους αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, που έχουν επιφυλάξει στους Ευρωπαίους προσβολές και απειλές, ο Ρούμπιο επέλεξε διαφορετική προσέγγιση, δίνοντας έμφαση στην κοινή πολιτισμική κληρονομιά.
Στην ομιλία του, ο Ρούμπιο ενθάρρυνε τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους να ενστερνιστούν τον «θυμό» (thumos), τον οποίο απέδωσε ως «τη φλόγα του πάθους, της δύναμης, του θάρρους και της υπερηφάνειας» και παρουσίασε ως την κινητήρια δύναμη πίσω από την επιτυχία της αρχαίας Αθήνας. Αν όμως είχε διαβάσει την αφήγηση του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, ίσως να είχε συναντήσει και μια άλλη ελληνική λέξη: την «ύβρη» (hubris), πηγή της εσωτερικής πολιτικής παρακμής και της αυτοκρατορικής υπερεπέκτασης που οδήγησαν στην πτώση της αρχαίας Αθήνας και της δημοκρατίας της.
Αντί να στρέψουν το βλέμμα προς το εσωτερικό της χώρας τους, ο Ρούμπιο και η υπόλοιπη κυβέρνηση Τραμπ έχουν επικεντρωθεί στην Ευρώπη. Κατά την άποψή τους, η ήπειρος βρίσκεται σε παρακμή και αντιμετωπίζει τη ζοφερή προοπτική της «πολιτισμικής εξάλειψης», όπως περιγράφεται στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που δημοσίευσε ο Λευκός Οίκος πέρυσι.
Ο κατάλογος των υποτιθέμενων αμαρτημάτων είναι μακρύς: η Ευρώπη επωφελείται από την αμερικανική άμυνα χωρίς να επωμίζεται το ανάλογο κόστος (κάτι που, δυστυχώς, είναι αλήθεια) και αδυνατεί να σταθεί στα πόδια της απέναντι στις μεγάλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Οι Ευρωπαίοι απολογούνται υπερβολικά για το αποικιοκρατικό παρελθόν τους και μιλούν πάρα πολύ για τα δικαιώματα των μειονοτήτων, τις πολιτικές κοινωνικής πρόνοιας, τη ρύθμιση της ψηφιακής οικονομίας και την κλιματική αλλαγή. Έχουν «δεχθεί εισβολή» από μετανάστες και έχουν επηρεαστεί από την κουλτούρα «woke». Και, το σημαντικότερο, έχουν εκχωρήσει υπερβολικά μεγάλο μέρος της κυριαρχίας τους στη γραφειοκρατία της ΕΕ στις Βρυξέλλες. Με λίγα λόγια, εκπροσωπούν όλα όσα περιφρονεί το MAGA.
Όμως η Ευρώπη έχει αντλήσει ορισμένα διδάγματα από τη σφαγή των δύο παγκόσμιων πολέμων σχετικά με την ανεξέλεγκτη προβολή της εθνικής ισχύος. Ελάχιστοι ιεραπόστολοι έχουν απομείνει στην ήπειρο. Και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν κατανοήσει ότι η ενότητα προσφέρει ισχύ απέναντι σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο άναρχος και χαρακτηρίζεται από τεράστιες ασυμμετρίες ισχύος.
Τι προτείνει, λοιπόν, ο Ρούμπιο στους Ευρωπαίους; Να παραχωρήσουν απλώς την ευθύνη στον ηγέτη της Δύσης και να μετατραπούν σε υπάκουους ακόλουθους; Και ποια θέση θα άφηνε αυτό στις μη δυτικές χώρες; Τι συμπεράσματα υποτίθεται ότι πρέπει να βγάλουν;
Ο κόσμος δεν επιστρέφει σε μια διπολική τάξη πραγμάτων, όπως εκείνη του Ψυχρού Πολέμου. Τα σημάδια της πολυπολικότητας βρίσκονται παντού. Η ιδεολογικά φορτισμένη ομιλία του Ρούμπιο, που εκφωνήθηκε σε έναν τόπο ο οποίος παραπέμπει στις απαρχές της «Δύσης», δεν πρόκειται να το αλλάξει αυτό.
(Ο Λουκάς Τσούκαλης είναι Πρόεδρος Δ.Σ. ΕΛΙΑΜΕΠ, Καθηγητής, Sciences Po, Παρίσι, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών -Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο Project Syndicate και αναδημοσιεύται στο K-Report)
