Η κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων έστρεψε ξανά την προσοχή σε ένα πρόβλημα για το οποίο θα έπρεπε ήδη να έχουν δρομολογηθεί ουσιαστικές λύσεις. Η φοιτητική στέγη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ατομική υπόθεση κάθε οικογένειας, όταν το κόστος της καθορίζει αν ένας νέος μπορεί να σπουδάσει μακριά από το σπίτι του. Για πολλές οικογένειες, η συντήρηση δεύτερου νοικοκυριού, με ενοίκιο, λογαριασμούς, διατροφή και μετακινήσεις, είναι πλέον οικονομικά αδύνατη.
Οι πρυτανικές αρχές στην Πάτρα και τα Ιωάννινα έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου για επιτυχόντες που δεν εγγράφηκαν στις σχολές τους, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων το υψηλό κόστος στέγασης και διαβίωσης. Παραμένει, ωστόσο, άγνωστη η έκταση του φαινομένου στα υπόλοιπα πανεπιστήμια και πόσοι νέοι εγκαταλείπουν τις σπουδές τους λόγω οικονομικής αδυναμίας. Η διασφάλιση ουσιαστικής πρόσβασης στη δημόσια εκπαίδευση είναι ευθύνη της Πολιτείας και της εκάστοτε κυβέρνησης και δεν μπορεί να μεταφέρεται στις οικογένειες.
Οι δημόσιες φοιτητικές εστίες είναι σταγόνα στον ωκεανό των αναγκών. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας, από τις 12.116 δημόσιες φοιτητικές κλίνες λειτουργούν περίπου 9.269, ενώ 2.847 παραμένουν εκτός λειτουργίας, σχεδόν μία στις τέσσερις. Με περισσότερους από 351.000 ενεργούς φοιτητές, οι λειτουργικές κλίνες αντιστοιχούν μόλις στο 2,6% του συνολικού φοιτητικού πληθυσμού. Παρότι δεν έχουν όλοι οι φοιτητές ανάγκη στέγασης μακριά από το σπίτι τους, η αναλογία αυτή καταδεικνύει το μέγεθος της ανεπάρκειας των δημόσιων υποδομών.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η εικόνα αυτή δεν είναι ανεξάρτητη από τη συνολική στεγαστική κρίση. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 στην Ελλάδα το 28,1% των νέων ηλικίας 20–24 ετών ζούσε σε νοικοκυριά όπου το κόστος στέγασης ξεπερνούσε το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι 11,1% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, το 41,8% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που είχαν καθυστερήσει τουλάχιστον μία πληρωμή ενοικίου ή στεγαστικού δανείου, λογαριασμών κοινής ωφέλειας ή αγορών με δόσεις, έναντι 9,2% στην ΕΕ. Οι δείκτες αυτοί δεν αφορούν αποκλειστικά τους φοιτητές, αποτυπώνουν όμως την οικονομική πίεση μέσα στην οποία καλούνται οι οικογένειες να χρηματοδοτήσουν τις σπουδές των παιδιών τους.
Οι συνέπειες ξεπερνούν το μηνιαίο ενοίκιο. Όταν η φοίτηση σε άλλη πόλη γίνεται οικονομικά απαγορευτική, περιορίζεται η ελευθερία επιλογής σπουδών, εντείνονται οι κοινωνικές ανισότητες και επηρεάζεται η λειτουργία των περιφερειακών πανεπιστημίων. Η φοιτητική κατοικία αποτελεί, επομένως, κρίσιμο πεδίο στεγαστικής πολιτικής με ευρύτερες κοινωνικές και περιφερειακές επιπτώσεις.
Υπάρχουν ευρωπαϊκά παραδείγματα που δείχνουν ότι μπορούν να τεθούν συγκεκριμένοι στόχοι. Παρότι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κάλυψης από φοιτητικές εστίες ξεπερνά το 15%, ποσοστό σχεδόν εξαπλάσιο από το αντίστοιχο της Ελλάδας, οι χώρες συνεχίζουν να επενδύουν σε νέες θέσεις. Η Πορτογαλία αξιοποίησε το Ταμείο Ανάκαμψης για πρόγραμμα προσιτής φοιτητικής κατοικίας, με αρχική χρηματοδότηση 375 εκατ. ευρώ και στόχο 15.000 θέσεων μέσω νέων κατασκευών και ανακαινίσεων.
Η Ιταλία έθεσε στόχο τη δημιουργία 60.000 χιλιάδων νέων φοιτητικών κλινών, με περίπου 33.000 ήδη υλοποιημένες. Στη Γαλλία και την Ισπανία, η ανεπάρκεια προσιτής στέγης εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις και κινητοποιήσεις, με τους φοιτητές να διεκδικούν περισσότερες δημόσιες εστίες και ουσιαστικές λύσεις στο στεγαστικό πρόβλημα. Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν τη σημασία της οργανωμένης αύξησης της προσφοράς προσιτής φοιτητικής στέγης, με συγκεκριμένα προγράμματα και χρηματοδότηση.
Στην Ελλάδα το κρίσιμο δεν είναι πόσες εστίες εξαγγέλλονται, αλλά πόσες παραδίδονται, πότε και με ποιους όρους διαμονής. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει προγράμματα νέων κλινών και ανακαινίσεων, όμως οι εξαγγελίες δεν αρκούν για να καλύψουν τις σημερινές ανάγκες. Όταν χιλιάδες υφιστάμενες κλίνες παραμένουν εκτός λειτουργίας, αναδεικνύεται το έλλειμμα αποτελεσματικότητας της κυβερνητικής στεγαστικής πολιτικής. Η κυβέρνηση οφείλει να λογοδοτήσει για τις καθυστερήσεις και να παρουσιάσει συγκεκριμένα αποτελέσματα, με νέες διαθέσιμες θέσεις, επαναλειτουργία των ανενεργών κλινών και πραγματικά προσιτό κόστος διαμονής. Η στεγαστική πολιτική κρίνεται από όσα υλοποιούνται, όχι από όσα ανακοινώνονται. Απαιτούνται σαφή χρονοδιαγράμματα, κοινωνικά κριτήρια και δημόσια λογοδοσία.
Τα στεγαστικά επιδόματα αποτελούν αναγκαία στήριξη, αλλά δεν αρκούν χωρίς αύξηση της προσφοράς προσιτών κατοικιών. Όταν η δημόσια στεγαστική υποδομή παραμένει ανεπαρκής, η οικονομική ενίσχυση από μόνη της δεν εξασφαλίζει ότι οι φοιτητές θα βρουν κατοικία σε τιμή που μπορούν να πληρώσουν.
Απέναντι σε αυτή την ανεπάρκεια, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη προτείνει μια ολοκληρωμένη στεγαστική πολιτική που συνδυάζει την άμεση οικονομική στήριξη με τη δημιουργία δημόσιων υποδομών. Συγκεκριμένα, προτείνει επίδομα διαβίωσης 500 ευρώ τον μήνα, για δέκα μήνες τον χρόνο, σε 80.000 φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους. Παράλληλα, προβλέπει την κατασκευή νέων δημόσιων φοιτητικών εστιών, την αποκατάσταση των μη λειτουργικών κλινών, την αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και την αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων για προσιτή κατοικία στις πανεπιστημιακές πόλεις.
Η φοιτητική στέγη πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σταθερή δημόσια υποδομή και όχι ως περιστασιακή παροχή. Αυτό απαιτεί εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους, συγκεκριμένες δεσμεύσεις και πολιτική που δεν θα αφήνει τις οικογένειες μόνες απέναντι στην αγορά κατοικίας.
Για την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, η εξασφάλιση προσιτής φοιτητικής στέγης αποτελεί συγκεκριμένη προτεραιότητα διακυβέρνησης. Η κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων υπενθυμίζει ότι οι ανάγκες αυτές είναι άμεσες και πραγματικές. Η απάντηση πρέπει να είναι μια συνεκτική δημόσια στεγαστική πολιτική, με ουσιαστική οικονομική στήριξη και μετρήσιμα αποτελέσματα, μαζί με τους νέους, τους φοιτητές και τις οικογένειές τους, ώστε το εισόδημα της οικογένειας να μην καθορίζει το μέλλον ενός νέου ανθρώπου.
(Η Φωτεινή Παγκάλου είναι Μηχανολόγος Μηχανικός – Οικονομολόγος Διδάκτωρ, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια- Αναπληρώτρια Τομεάρχισσα Στεγαστικής Πολιτικής - Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛΑΣ)
